Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

तद्योगिनी चक्रमतिप्रचंडं टंकारभेरीरवनिस्वनेन । चंडीं पुरस्कृत्य भयानकां तदा महाविभूत्या समलंकृतां तदा

Transliteration

tadyoginī cakramatipracaṃḍaṃ ṭaṃkārabherīravanisvanena | caṃḍīṃ puraskṛtya bhayānakāṃ tadā mahāvibhūtyā samalaṃkṛtāṃ tadā

Translation

അപ്പോൾ അത്യന്തം പ്രചണ്ഡമായ യോഗിനീചക്രം ടങ്കാരധ്വനി, ഭേരിമുഴക്കം, യുദ്ധവാദ്യങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനം എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ ഉന്മേഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു. ഭയങ്കരയായ ചണ്ഡിയെ പുരസ്കരിച്ച് മഹാവിഭൂതിയാൽ അലങ്കൃതമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Word by Word

• तद्: that
• तद्: Sambandha (Deictic/संदर्भ)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; संकेतार्थक (demonstrative)

• योगिनी: the Yoginī
• योगिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yoginī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• चक्रम्: wheel/discus
• चक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: cakra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अति-प्रचण्डम्: exceedingly fierce
• अति-प्रचण्डम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ati (अव्यय) + pracaṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; अव्ययीभावसमास (अत्यन्तं प्रचण्डम्)

• टंकार-भेरी-रवनि-स्वनेन: with the sound of clanging drums and roaring
• टंकार-भेरी-रवनि-स्वनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ṭaṃkāra (प्रातिपदिक) + bherī (प्रातिपदिक) + ravani (प्रातिपदिक) + svana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमास (टंकारस्य भेर्याः रवनिः/रवः—तस्य स्वनेन)

• चण्डीम्: Caṇḍī
• चण्डीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: caṇḍī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• पुरस्कृत्य: having placed in front
• पुरस्कृत्य: Kriya-Visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: puras-√kṛ (कृ) + ल्यप्
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive)

• भयानकाम्: terrifying
• भयानकाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: bhayānaka (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; चण्डीम् विशेषयति

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• महा-विभूत्या: with great splendor/power
• महा-विभूत्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + vibhūti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; कर्मधारयसमास (महती विभूतिः)

• समलंकृताम्: adorned
• समलंकृताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sam-√alaṃkṛ (अलंकृ) + क्त
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त — ‘fully adorned’ (चण्डीम् विशेषयति)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa), per Māheśvarakhaṇḍa narrative convention

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedārakṣetra (protective circle motif)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A whirling yoginī-cakra like a storm-mandala, drums and war-instruments sounding; Caṇḍī at the front, terrifying yet resplendent, surrounded by radiant supernatural aura.

Characters & Entities

• Yoginī-cakra
• Caṇḍī
• Bherī (drums)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power (śakti) is depicted as awe-inspiring and protective, moving in harmony with Śiva’s cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra, where Śiva’s greatness is celebrated along with the manifestation of attendant divine powers.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the imagery aligns with śākta-śaiva worship symbolism (drums, procession, divine retinue).