Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 62

Devanagari script

सोऽस्मिन्राष्ट्रे प्रतिष्ठाप्यस्त्वरितेनैव निर्जराः । एकोनमश्वमेधानां शतं तेन महात्मना । कृतमस्ति महाभागा नहुषेण च यज्वना

Transliteration

so'sminrāṣṭre pratiṣṭhāpyastvaritenaiva nirjarāḥ | ekonamaśvamedhānāṃ śataṃ tena mahātmanā | kṛtamasti mahābhāgā nahuṣeṇa ca yajvanā

Translation

അതുകൊണ്ട്, ഹേ അമരന്മാരേ, അവനെ വേഗത്തിൽ ഈ രാജാധികാരത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുവിൻ. കാരണം ആ മഹാത്മാവും മഹാഭാഗ്യശാലിയായ യജമാനനുമായ നഹുഷൻ തൊണ്ണൂറ്റൊമ്പത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग (contextual), सप्तमी (locative), एकवचनम्

• राष्ट्रे: kingdom, realm
• राष्ट्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्

• प्रतिष्ठाप्यः: should be स्थापित/installed
• प्रतिष्ठाप्यः: Kriya (Obligation predicate)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + प्रति (उपसर्ग) + णिच् (causative) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; विधेयविशेषणम् (सः)

• त्वरितेन: quickly, with haste
• त्वरितेन: Karana (Manner/करण)
• Type: Adjective
• Root: त्वरित (प्रातिपदिक; त्वर् धातु + क्त)
• Form: क्तान्त कृदन्त used adjectivally, नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्; क्रियाविशेषणभावे (as adverbial instrumental: quickly)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)

• निर्जराः: the immortals (gods)
• निर्जराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निर्जर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्

• एकोनम्: one less (than)
• एकोनम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक + ऊन (प्रातिपदिकौ)
• Form: कर्मधारयसमास (एकेन ऊनम् = one less), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (शतम्)

• अश्वमेधानाम्: of Aśvamedha sacrifices
• अश्वमेधानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अश्वमेध (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (अश्वस्य मेधः), पुल्लिङ्ग, षष्ठी (genitive), बहुवचनम्

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• तेन: by him
• तेन: Karana (Agent-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया, एकवचनम्

• महात्मना: by the great-souled one
• महात्मना: Karana (Agent-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक; महा + आत्मन्)
• Form: कर्मधारयसमास (महान् आत्मा यस्य), पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्

• कृतम्: done, performed
• कृतम्: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: क्तान्त कृदन्त used as noun/predicate, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• महाभागाः: O fortunate ones
• महाभागाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक; महा + भाग)
• Form: कर्मधारयसमास, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; सम्बोधनार्थे (vocative sense in context)

• नहुषेण: by Nahuṣa
• नहुषेण: Karana (Agent-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: नहुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• यज्वना: by the sacrificer
• यज्वना: Karana (Agent-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: यज्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/śrotṛs (implied)

Visual Art Cues

Scene: Devas hasten to enthrone Nahūṣa; a radiant coronation scene is implied, with sacrificial horses and yajña imagery symbolically behind him, emphasizing ninety-nine Aśvamedhas as his credential.

Characters & Entities

• Nārada
• Nahūṣa
• Devas
• Aśvamedha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Great authority is linked to accumulated merit (puṇya) and yajña—sacrifice undertaken in the spirit of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is specified; the verse emphasizes yajña-based merit within the Kedārakhaṇḍa storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Aśvamedha (horse sacrifice) is referenced as a royal yajña signifying immense merit; no direct instruction is given here.