सचेतनं च पुरुषं प्रकृतिं च विचेतनाम् । प्राहुर्बुधा नराध्यक्ष पुंसश्चप्रकृतिः प्रिया
sacetanaṃ ca puruṣaṃ prakṛtiṃ ca vicetanām | prāhurbudhā narādhyakṣa puṃsaścaprakṛtiḥ priyā
ബുദ്ധന്മാർ പറയുന്നു—പുരുഷൻ ചേതനസ്വരൂപൻ, പ്രകൃതി അചേതന. ഹേ നരാധിപ, ദേഹധാരികൾക്ക് പ്രകൃതി പ്രിയമാണെന്നും അവർ പറയുന്നു.
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)
Listener: Yudhiṣṭhira
Scene: A teacher-sage addresses a royal listener, illustrating the contrast between luminous Puruṣa (witness) and veiled Prakṛti (guṇas), with subtle iconography of light vs. matter.
It teaches discrimination between consciousness (Puruṣa) and inert nature (Prakṛti), a foundation for overcoming bondage to delusion.
None in this verse; it is a doctrinal statement.
None; the focus is metaphysical distinction.