Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 35
Devanagari script
पक्ष्ममण्डलमेकं तु द्वितीयं चर्ममण्डलम् । शुक्लं तृतीयं कथित चतुर्थं कृष्णमण्डलम्
Transliteration
pakṣmamaṇḍalamekaṃ tu dvitīyaṃ carmamaṇḍalam | śuklaṃ tṛtīyaṃ kathita caturthaṃ kṛṣṇamaṇḍalam
Translation
ഒന്ന് പക്ഷ്മമണ്ഡലം; രണ്ടാമത് ചർമ്മമണ്ഡലം. മൂന്നാമത് ശ്വേതമണ്ഡലം എന്നും നാലാമത് കൃഷ്ണമണ്ഡലം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
Word by Word
पक्ष्ममण्डलम्the circle/region of eyelashes
पक्ष्ममण्डलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपक्ष्म (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पक्ष्मणः मण्डलम्)
एकम्one; the first
एकम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; संख्याविशेषणम्
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis particle)
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्रमवाचकविशेषणम्
चर्ममण्डलम्the circle/region of skin
चर्ममण्डलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचर्म (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चर्मणः मण्डलम्)
शुक्लम्white
शुक्लम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; गुणवाचकविशेषणम्
तृतीयम्third
तृतीयम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्रमवाचकविशेषणम्
कथितम्is said/called
कथितम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकथ् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘said/called’
चतुर्थम्fourth
चतुर्थम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्रमवाचकविशेषणम्
कृष्णमण्डलम्the black circle/region
कृष्णमण्डलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारयः (कृष्णं मण्डलम्)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative convention)
Visual Art Cues
Scene: A sage-teacher points to a stylized eye diagram showing concentric rings: lash-ring, skin-ring, white sclera-ring, dark iris-ring, in a calm āśrama setting.
Characters & Entities
P
Pakṣma-maṇḍalaC
Carma-maṇḍalaŚ
Śukla-maṇḍalaK
Kṛṣṇa-maṇḍalaFAQs
The text encourages precise observation of embodied reality, treating the body as a structured field governed by sacred order.
None; this section is not a pilgrimage eulogy.
No ritual instruction appears here.