Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 84

अत्यरिच्यत तोयं च चक्रे पादेन संलिखन् । चक्रे सरः पूरितं चाप्यतिरिक्तजलेन तत्

atyaricyata toyaṃ ca cakre pādena saṃlikhan | cakre saraḥ pūritaṃ cāpyatiriktajalena tat

വെള്ളം കവിഞ്ഞൊഴുകി; പിന്നെ അവൻ പാദംകൊണ്ട് നിലം കുറിച്ച് ഒരു സരോവർ ഉണ്ടാക്കി. അതും അധികജലത്താൽ നിറഞ്ഞു.

अतिexcessively
अति:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय (prefix/adverb: ‘excessively’)
अरिच्यतoverflowed, became excessive
अरिच्यत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootरिच् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘overflowed/was in excess’
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom. sg.)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
चक्रेmade
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
पादेनwith (his) foot
पादेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instr. sg.)
संलिखन्scratching/scribing together, smoothing by scraping
संलिखन्:
Karta (Agent-participle/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-लिख् (धातु) + शतृ (कृदन्त) → संलिखत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकर्तरि कृदन्त
चक्रेmade
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
सरःa lake
सरः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Acc. sg.; form ‘सरः’)
पूरितम्filled
पूरितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर् (धातु) + इत (कृदन्त) → पूरित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Acc. sg.); सरः इति विशेष्यस्य विशेषणम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
अपिalso
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअपि-निपात (also/even)
अतिरिक्तजलेनby excess water
अतिरिक्तजलेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअतिरिक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg. neuter); षष्ठी-तत्पुरुषः (अतिरिक्तं जलं यस्य/अतिरिक्तं जलम्) ‘by excess water’
तत्that (lake/that thing)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Acc. sg.); पूर्वोक्तं सरः/कार्यं प्रति

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Māheśvara-khaṇḍa narration)

Type: kund

Scene: Water spills beyond the pit; the man drags/scrapes the earth with his foot, carving a broader basin; the basin becomes a lake, brimming with excess water.

FAQs

Miraculous abundance can arise in narratives, but dharma requires discernment rather than being swayed by spectacle.

The verse describes the creation of a lake but does not name a specific tīrtha in the provided text.

None; it is descriptive of events (overflowing water and formation of a lake).