Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 69

Devanagari script

पौर्णमास्याममावास्यां संक्रांतौ वैधृते तथा । कुमारेशं नरः स्नात्वा महीसागरसंगमे

Transliteration

paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ saṃkrāṃtau vaidhṛte tathā | kumāreśaṃ naraḥ snātvā mahīsāgarasaṃgame

Translation

പൗർണ്ണമി, അമാവാസി, സംക്രാന്തി, വൈധൃതി യോഗം എന്നിവയിൽ—ഭൂമിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്നിടത്തെ കുമാരേശത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Word by Word

• पौर्णमास्याम्: on the full-moon day
• पौर्णमास्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पौर्णमासी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• अमावास्याम्: on the new-moon day
• अमावास्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अमावास्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• संक्रान्तौ: at saṅkrānti (solar ingress)
• संक्रान्तौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संक्रान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• वैधृते: at the Vaidhṛti (yoga)
• वैधृते: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैधृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘वैधृत-योग’ इत्यर्थे (astronomical yoga)

• तथा: and likewise
• तथा: Connector/Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (likewise)

• कुमारेशम्: Kumāreśa (the Lord)
• कुमारेशम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुमारेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया—‘स्नानं कृत्वा’

• महीसागर-संगमे: at the confluence of land and ocean
• महीसागर-संगमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक) + संगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘महीसागरयोः संगमः’ (meeting of land and sea)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kumāreśa (mahī-sāgara-saṅgama)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: At dawn on Pūrṇimā/Amāvāsyā, pilgrims bathe where the shoreline meets the sea near the Kumāreśa shrine; flags flutter, priests guide sankalpa; the moon (full or absent) and the rising sun mark the sacred calendar; offerings are placed on the sand.

Characters & Entities

• Kumāreśa/Kumāreśvara
• Paurṇamāsī
• Amāvāsyā
• Saṅkrānti
• Vaidhṛti
• Mahī-sāgara-saṅgama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage bathing gains heightened potency when performed at sacred junctions of time (tithi/yoga) and place (confluence by the sea).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kumāreśvara/Kumāreśa at the mahī-sāgara-saṅgama (meeting of land and ocean).

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-snāna at Kumāreśvara on Paurṇimā, Amāvāsyā, Saṅkrānti, and Vaidhṛti.