Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 85

Devanagari script

यदिदं भुक्षुतं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् । गृहाण त्वं सुदुर्बुद्धे नो वा धक्ष्यामि त्वां रुषा

Transliteration

yadidaṃ bhukṣutaṃ sthānānmama tejo hyanuttamam | gṛhāṇa tvaṃ sudurbuddhe no vā dhakṣyāmi tvāṃ ruṣā

Translation

“ഈ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്നു നീ എന്റെ അനുത്തമ തേജസ് ഭക്ഷിച്ചു; ഹേ ദുർബുദ്ധി, അത് തിരികെ സ്വീകരിക്ക—അല്ലെങ്കിൽ കോപത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കും.”

Word by Word

• यत्: which/that
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neut.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg.)

• इदम्: this
• इदम्: Apposition (Sāmānādhikaraṇya/सामानाधिकरण्य)
• Type: Noun
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neut.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg.)

• भुक्षितम्: eaten/consumed
• भुक्षितम्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (neut.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg.)

• स्थानात्: from (its) place
• स्थानात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neut.), पञ्चमी (Abl. 5), एकवचन (sg.)

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Gen. 6), एकवचन (sg.)

• तेजः: energy/splendor
• तेजः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neut.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg.)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neut.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg.); विशेषण (qualifier)

• गृहाण: take/accept
• गृहाण: Kriyā (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (sg.), परस्मैपदम् (Parasmaipada)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Addressee/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.)

• सुदुर्बुद्धे: O very foolish one
• सुदुर्बुद्धे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सु-दुर्बुद्धि (प्रातिपदिक; सु + दुर्बुद्धि)
• Form: पुंलिङ्ग (masc.), सम्बोधन (Voc. 8), एकवचन (sg.)

• नः: otherwise
• नः: Sambandha (Disjunctive/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नः (अव्यय)
• Form: विकल्प/निषेधार्थ-निपात (particle: 'otherwise/else')

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्यय (disjunctive particle)

• धक्ष्यामि: I will burn
• धक्ष्यामि: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: लृट् (Simple future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (sg.), परस्मैपदम् (Parasmaipada)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.)

• रुषा: with anger
• रुषा: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रुष्/रुषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (fem.), तृतीया (Instr. 3), एकवचन (sg.)

Speaker

Śiva addressing Agni

Visual Art Cues

Scene: Śiva issues a stern warning to Agni: return the unsurpassed tejas consumed from the place, or be burned by Śiva’s wrath; devas recoil at the intensity of the command.

Characters & Entities

• Śiva
• Agni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power (tejas) is not to be appropriated; misusing sacred potency invites swift correction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No explicit tīrtha is mentioned; the verse emphasizes the sanctity of Śiva’s abode and power.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a warning concerning the handling of divine energy.