Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 44

दिनेदिने वर्धमानां तां पश्यन्मुमुदे भृशम् । क्षीरनीरधिवद्रम्यां निशि चांद्रमसीं कलाम्

dinedine vardhamānāṃ tāṃ paśyanmumude bhṛśam | kṣīranīradhivadramyāṃ niśi cāṃdramasīṃ kalām

അവൾ ദിനംപ്രതി വളരുന്നതു കണ്ടു മുനി അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു—രാത്രിയിൽ ക്ഷീരനീരത്തെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള, മനോഹരമായ ചന്ദ്രകല കാണുന്നതുപോലെ।

दिनेin (each) day
दिने:
Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्
दिनेday by day
दिने:
Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; पुनरुक्ति (day by day)
वर्धमानाम्growing
वर्धमानाम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्धमान (वृध् धातु से शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present participle)
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम
पश्यन्seeing
पश्यन्:
Kriyāviśeṣaṇa (Simultaneous action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘seeing’
मुमुदेrejoiced
मुमुदे:
Kriyā (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुद् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्
भृशम्greatly
भृशम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Manner/intensity/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: greatly)
क्षीरनीरधिवत्like the milky ocean
क्षीरनीरधिवत्:
Kriyāviśeṣaṇa (Simile marker/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्षीर + नीर + धि + वत् (प्रातिपदिक); ‘क्षीरनीरधिवत्’
Formअव्ययीभाव-समासः; उपमानार्थ-अव्यय (like the ‘milk-ocean’/milky sea)
रम्याम्lovely
रम्याम्:
Karma (Object in comparison/कर्म)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम्
निशिat night
निशि:
Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
चन्द्रमसीम्moonlit/lunar
चन्द्रमसीम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम्
कलाम्digit/phase (of the moon)
कलाम्:
Karma (Object of implied comparison/कर्म)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

Skanda (deduced narrative voice in Kāśīkhaṇḍa)

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: At night in the hermitage, the sage watches the maiden’s day-by-day growth with joy; the scene is bathed in moonlight, with a luminous ‘moon-digit’ and shimmering milk-white water imagery evoked poetically.

V
Vedaśiras
D
Dhūtāpāpā

FAQs

Auspicious growth under dharmic care is celebrated; joy arises from nurturing what is sacred and entrusted.

No named tīrtha appears; the verse uses poetic imagery within the Kāśī-khaṇḍa narrative.

None; it is a descriptive, celebratory passage.