Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंडे उत्तरार्धे धर्मेश्वराख्याननामैकाशीतितमोध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇe ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe uttarārdhe dharmeśvarākhyānanāmaikāśītitamodhyāyaḥ

Translation

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ചതുര്ഥ കാശീഖണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ ‘ധർമ്മേശ്വരാഖ്യാനം’ എന്ന ഏകാശീതിതമ അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इत्यादि-निपात (quotative particle)

• श्रीस्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारय (honorific + name)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारय

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the (collection) of eighty-one thousand
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• चतुर्थे: in the fourth
• चतुर्थे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)

• काशीखण्डे: in the Kāśī-khaṇḍa section
• काशीखण्डे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (kāśyāḥ khaṇḍaḥ)

• उत्तरार्धे: in the latter half
• उत्तरार्धे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तर + अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष (upper/latter half)

• धर्मेश्वराख्याननाम: named ‘Dharmeśvarākhyāna’
• धर्मेश्वराख्याननाम: Visheshya (Apposition/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: धर्मेश्वर + आख्यान + नाम (प्रातिपदिक); धर्मेश्वराख्यान इति नाम
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुष (named ‘Dharmeśvarākhyāna’)

• एकाशीतितमः: eighty-first
• एकाशीतितमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; द्विगु (numeral) + तम-प्रत्यय (ordinal)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Speaker

Colophon / Redactional closing formula

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmeśvarākhyāna (chapter)

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: scribes or reciters conclude a chapter, placing the palm-leaf/folio down; a temple silhouette of Kāśī in the background symbolizes the union of text and place.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Kāśī Khaṇḍa
• Uttarārdha
• Dharmeśvarākhyāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a textual colophon marking the completion and title of the chapter, preserving the Purāṇic archival structure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmeśvara in Kāśī is indicated through the chapter title ‘Dharmeśvarākhyāna’.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an editorial/recensional closure statement.