Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 100

Devanagari script

तमालोक्य ततो वेधा लिंगरूपिणमीश्वरम् । पंचाक्षरं प्रपंचाच्च भिन्नं तुष्टाव शंकरम्

Transliteration

tamālokya tato vedhā liṃgarūpiṇamīśvaram | paṃcākṣaraṃ prapaṃcācca bhinnaṃ tuṣṭāva śaṃkaram

Translation

ലിംഗരൂപം ധരിച്ച ആ ഈശ്വരനെ ദർശിച്ച്, വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്നു ഭിന്നനായ ശ്രീശങ്കരനെയും പഞ്ചാക്ഷരീ മന്ത്രരാജനെയും സ്തുതിച്ചു।

Word by Word

• तम्: him/that (one)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; सर्वनाम

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ√लोक् (धातु) + ल्यप् (क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषण (adverb: thereafter/then)

• वेधा: Brahmā (the Creator)
• वेधा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेधस्/वेधा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• लिङ्गरूपिणम्: having the form of the liṅga
• लिङ्गरूपिणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: लिङ्ग + रूपिन् (प्रातिपदिक); रूपिन्-प्रत्ययान्त
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• ईश्वरम्: the Lord
• ईश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पञ्चाक्षरम्: five-syllabled
• पञ्चाक्षरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (संख्यासमासः)

• प्रपञ्चात्: from the phenomenal world
• प्रपञ्चात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रपञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादान), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• भिन्नम्: separate/different
• भिन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भिद् (धातु) + क्त (कृदन्त) → भिन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे कृदन्त; विशेषणम्

• तुष्टाव: praised
• तुष्टाव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु) उपसर्गः तुṣ्/तु + लिट्
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• शङ्करम्: Śaṅkara (Śiva)
• शङ्करम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Narrative voice (context: Skanda relates the Kāśī-māhātmya to Agastya; here the action described concerns Brahmā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Viśveśvara/Śiva-liṅga context)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-seeker audience framed through purāṇic dialogue (Kāśī-māhātmya setting)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā beholds Īśvara manifested as a radiant liṅga and offers stuti, with the pañcākṣarī implied as a luminous mantra-stream around the liṅga.

Characters & Entities

• Brahmā (Vedhā)
• Śaṅkara (Śiva)
• Liṅga
• Pañcākṣarī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Realization of Śiva as transcendent to worldly manifestation, approached through Liṅga-darśana and the Pañcākṣarī mantra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī realm—especially Ānandavana—where Śiva’s presence is celebrated through the Liṅga and mantra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit emphasis on Pañcākṣarī-japa and Liṅga-stuti (praise/worship) as a devotional practice.