Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

कौर्मी शक्तिर्महालक्ष्मी दक्षिणे पाशपाणिका । बध्नाति विघ्नसंघातं क्षेत्रस्यास्य प्रतिक्षणम्

kaurmī śaktirmahālakṣmī dakṣiṇe pāśapāṇikā | badhnāti vighnasaṃghātaṃ kṣetrasyāsya pratikṣaṇam

ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ കൗർമീ-ശക്തിരൂപിണിയായ മഹാലക്ഷ്മി പാശം കൈയിൽ ധരിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം (കാശി) നേരിടുന്ന വിഘ്നസമൂഹത്തെ അവൾ ഓരോ ക്ഷണവും ബന്ധിച്ച് തടയുന്നു।

कौर्मीKaurmī (tortoise-related)
कौर्मी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकौर्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्
शक्तिःthe Power (Śakti)
शक्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
महालक्ष्मीMahālakṣmī
महालक्ष्मी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (उपसर्ग/पूर्वपद) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् लक्ष्मीः)
दक्षिणेon the right (side)
दक्षिणे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; अधिकरणम्
पाशपाणिकाholding a noose in hand
पाशपाणिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपाश (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक) + क (तद्धित-प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पाशः पाणौ यस्याः/पाशपाणिः)
बध्नातिbinds
बध्नाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
विघ्नसंघातम्the mass/cluster of obstacles
विघ्नसंघातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविघ्न (प्रातिपदिक) + संघात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विघ्नानां संघातः)
क्षेत्रस्यof the sacred field (kṣetra)
क्षेत्रस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
प्रतिक्षणम्every moment
प्रतिक्षणम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय) + क्षण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; अव्ययम् (adverbial)

Skanda

Tirtha: Kāśī-kṣetra (southern guardian: Mahālakṣmī/Kaurmī-Śakti)

Type: kshetra

Scene: On Kāśī’s southern side, Mahālakṣmī as Kaurmī-Śakti stands vigilant, holding a pāśa (noose), binding a swirling mass of dark, thorny ‘vighnas’ that try to enter the luminous sacred field.

M
Mahālakṣmī
K
Kaurmī Śakti
K
Kāśī (Kṣetra)

FAQs

Divine guardianship is continuous in Kāśī; the Śakti of the kṣetra actively restrains obstacles for sincere seekers.

The Kāśī-kṣetra (Vārāṇasī) as a protected sacred field, guarded by Mahālakṣmī in the southern quarter.

No specific rite is stated here; it describes the protective function of the kṣetra-devatā.