Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 60

Devanagari script

कुब्जांबरेश्वरं लिंगं नलकूबर पश्चिमे । त्रिलोकसुंदरी गौरी तत्रार्च्याभीष्टदायिनी

Transliteration

kubjāṃbareśvaraṃ liṃgaṃ nalakūbara paścime | trilokasuṃdarī gaurī tatrārcyābhīṣṭadāyinī

Translation

നലകൂബരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറായി ‘കുബ്ജാംബരേശ്വര’ എന്ന ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവിടെ ത്രിലോകസുന്ദരിയായ ഗൗരിയെ ആരാധിക്കണം; അവൾ അഭീഷ്ടവരങ്ങൾ നൽകുന്നു.

Word by Word

• कुब्जाम्बरेश्वरम्: Kubjāmbareśvara (Lord of Kubjāmbara)
• कुब्जाम्बरेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुब्जाम्बर + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कुब्जाम्बरस्य ईश्वरः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अप्पोजिशन (apposition) to previous

• नलकूबर: Nalakūbara (place/region)
• नलकूबर: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नलकूबर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; स्थान-निर्देशक-नाम (place-name)

• पश्चिमे: in the west (western side)
• पश्चिमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; विशेषणम् (qualifying implied ‘दिशि/भागे’)

• त्रिलोकसुन्दरी: Trilokasundarī
• त्रिलोकसुन्दरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोक + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (त्रिषु लोकेषु सुन्दरी), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गौरी: Gaurī
• गौरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समनाधिकरण (in apposition)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• अर्च्या: to be worshipped
• अर्च्या: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: अर्च्य (कृदन्त; √अर्च् धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• अभीष्टदायिनी: granting desired boons
• अभीष्टदायिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अभीष्ट + दायिनी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अभीष्टं ददाति इति), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of goddess)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kubjāmbareśvara (liṅga) and Trilokasundarī (Gaurī) shrine

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stands at a small liṅga-shrine labeled Kubjāmbareśvara; to one side, an image of Gaurī as Trilokasundarī receives offerings; a guide gestures ‘west of Nalakūbara’ as part of the sacred itinerary.

Characters & Entities

• Kubjāmbareśvara Liṅga
• Nalakūbara
• Trilokasundarī
• Gaurī
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s power is shown through paired Śiva–Śakti sanctuaries where worship yields desired blessings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kubjāmbareśvara Liṅga in Kāśī, described as west of the place called Nalakūbara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Arcana/pūjā of Devī Trilokasundarī (Gaurī) at that spot for fulfillment of wishes.