Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

Devanagari script

सिद्धलक्ष्मी जगद्धात्री प्रतीच्याममृतेश्वरात् । प्रपितामह लिंगस्य पुरतः सिद्धिदार्चिता

Transliteration

siddhalakṣmī jagaddhātrī pratīcyāmamṛteśvarāt | prapitāmaha liṃgasya purataḥ siddhidārcitā

Translation

അമൃതേശ്വരന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ദിക്കിൽ ജഗദ്ധാത്രിയായ സിദ്ധലക്ഷ്മി നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രപിതാമഹ ലിംഗത്തിന്റെ മുൻപിൽ അവൾ സിദ്ധിദാത്രിയായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.

Word by Word

• सिद्धलक्ष्मीः: Siddha-Lakṣmī
• सिद्धलक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्धलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कर्मधारय (सिद्धा + लक्ष्मीः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• जगद्धात्री: supporter of the world
• जगद्धात्री: Karta (Apposition/subject epithet)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + धात्री (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (जगतो धात्री); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सिद्धलक्ष्मीः इत्यस्य विशेषणम्

• प्रतीच्याम्: in the west
• प्रतीच्याम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रतीची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; दिशि (in the west)

• अमृतेश्वरात्: from/than (the shrine of) Amṛteśvara
• अमृतेश्वरात्: Apādāna (Reference point/Ablative)
• Type: Noun
• Root: अमृतेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (अमृत + ईश्वर); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अपादान/सापेक्ष-निर्देश (relative reference: 'from/than Amṛteśvara')

• प्रपितामह: of Prapitāmaha
• प्रपितामह: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: प्रपितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (सम्बन्धे)

• लिङ्गस्य: of the liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• पुरतः: in front (of)
• पुरतः: Adhikaraṇa (Spatial relation)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb/postposition), स्थानवाचक (in front of)

• सिद्धिदा: giver of accomplishments
• सिद्धिदा: Karta (Apposition/epithet)
• Type: Noun
• Root: सिद्धिदा (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (सिद्धि + दा 'giver of success'); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणवत्

• अर्चिता: is worshipped/honoured
• अर्चिता: Kriyā (Predicate/State)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (past passive participle)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddhalakṣmī (near Amṛteśvara; before Prapitāmaha-liṅga)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim-audience via the narrative interlocutor

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stands at Prapitāmaha-liṅga with Siddhalakṣmī shrine visible ahead; Amṛteśvara lies to the east; the scene emphasizes westward orientation and ritual sequencing.

Characters & Entities

• Siddhalakṣmī
• Amṛteśvara
• Prapitāmaha-liṅga
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s tīrtha-map links devotion to tangible siddhi—worship at the right place with the right focus yields accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Siddhalakṣmī shrine situated west of Amṛteśvara, in front of the Prapitāmaha-liṅga in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Arcana (worship) of Siddhalakṣmī specifically before the Prapitāmaha-liṅga to gain siddhi.