Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 32

अप्सरोमुनिगंधर्व सर्पग्रामणि नैरृतैः । स्यंदनेनातिजविना प्रणनाम कृतांजलिः

apsaromunigaṃdharva sarpagrāmaṇi nairṛtaiḥ | syaṃdanenātijavinā praṇanāma kṛtāṃjaliḥ

അപ്സരസ്സുകൾ, മുനികൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, നാഗനേതാക്കൾ, നൈഋതന്മാർ എന്നിവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, അതിവേഗ രഥത്തിൽ നിന്ന് അവൻ കൃതാഞ്ജലിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

अप्सरःApsarases
अप्सरः:
Karana (Agent group in instrumental phrase with नैरृतैः implied)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (पाठभेदे समास/समाहार); यहाँ समुच्चय-समासाङ्ग
मुनिsages
मुनि:
Karana (Group member)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (समासाङ्ग/समुच्चय)
गन्धर्वGandharvas
गन्धर्व:
Karana (Group member)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (समासाङ्ग/समुच्चय)
सर्पserpents
सर्प:
Karana (Group member)
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (समासाङ्ग/समुच्चय)
ग्रामणिchieftains
ग्रामणि:
Karana (Group member)
TypeNoun
Rootग्रामणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (समासाङ्ग/समुच्चय); ‘leaders/chiefs’
नैरृतैःwith the Nairṛtas
नैरृतैः:
Sahakari-karana (Accompaniment/सहकारी-करण)
TypeNoun
Rootनैरृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; ‘by/with the Nairṛtas (demons of Nirṛti)’
स्यन्दनेनby a chariot
स्यन्दनेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘by/with the chariot’
अतिvery
अति:
None (Prefix/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय (उपसर्ग/पूर्वपद); ‘excessively/very’ (in compound)
जविनाvery swift
जविना:
Karana (Instrumental qualifier/करण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजविन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘अतिजविना’ = अतिशयेन जवः यस्य (very swift)
प्रणनामbowed down
प्रणनाम:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-नम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘he bowed’
कृताञ्जलिःwith folded hands
कृताञ्जलिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु, क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कृतः अञ्जलिः येन’ (with hands joined)

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration to Agastya)

Scene: A swift celestial chariot scene: the devotee bows with joined palms while surrounded by apsarases, sages, gandharvas, serpent-lords, and fierce guardians (nairṛtas), all witnessing the act of reverence.

A
Apsaras
M
Muni
G
Gandharva
N
Nāga (sarpa-grāmaṇi)
N
Nairṛta

FAQs

Humility and reverential salutation (praṇāma) remain essential even amid celestial grandeur.

No specific tīrtha; the scene is a celestial court-like setting connected to Sūrya’s realm.

The act of praṇāma with añjali (joined palms) is shown as a dharmic gesture of worship.