Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 53

Devanagari script

विश्वरूपपररूप वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद । वाङमनोविषयदूरदूरगत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

Transliteration

viśvarūpapararūpa varjitabrahmajihmarahitāmṛtaprada | vāṅamanoviṣayadūradūragatvāṃ natosmi natavāṃchitaprada

Translation

ഹേ അമൃതസമാന അമരത്വദാതാവേ! പരിമിത ‘ബ്രഹ്മ’ ധാരണകളുടെ വക്രതയിൽ നിന്നു വിമുക്തൻ! വിശ്വരൂപവും പരരൂപവും—ഇരണ്ടിനും അതീതൻ! വാക്കിനും മനസ്സിനും അഗോചരമായി അതിദൂരമുള്ളവനേ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; നമിക്കുന്നവർക്ക് അഭീഷ്ടം നൽകേണമേ.

Word by Word

• विश्वरूप: O universal-formed one
• विश्वरूप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विश्व + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; 'विश्वस्य रूपम्/विश्वं रूपं यस्य' (अर्थानुसार)

• पररूप: O supreme form
• पररूप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पर + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; 'परं रूपं'

• वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद: O giver of immortality, free from crookedness/defect even in Brahmā
• वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर्जित + ब्रह्म + जिह्म + रहित + अमृत + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; बहुपदसमासः—'ब्रह्मजिह्म' = ब्रह्मणः जिह्मं (कुटिलता/दोषः) तेन वर्जितः/रहितः; अमृतं प्रददाति

• वाक्: of speech
• वाक्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासे पूर्वपद; रूपम् 'वाङ्' (सन्ध्यन्त)

• मनस्: of mind
• मनस्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासे पूर्वपद

• विषय: of the range/object
• विषय: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विषय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासे पूर्वपद

• दूर: far
• दूर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासे विशेषण

• दूरग: O far-going/remote one
• दूरग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दूर + ग (प्रातिपदिक; √गम्)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; 'दूरे गच्छति/स्थितः'

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2), एकवचन

• नतः: bowed
• नतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नत (प्रातिपदिक; √नम्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन

• नतवाञ्छितप्रद: O giver of desired boons to the bowed
• नतवाञ्छितप्रद: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नत + वाञ्छित + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Speaker

Mārtaṇḍa (Sūrya), inferred from context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvanātha (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A near-formless radiance above the liṅga, suggesting Śiva beyond universal and transcendent forms; the devotee bows in profound stillness; speech and thought dissolve into silence.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest reality transcends concepts and language; devotion points beyond mind to direct realization and grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, where Viśvanātha is revered as the transcendent Lord granting amṛta-like liberation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the emphasis is contemplative praise and surrender (bhakti with jñāna-oriented vision).