Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

Devanagari script

अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात् । क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा

Transliteration

avimukteśa nāmāpi śrutvā janmārjitādaghāt | kṣaṇānmukto bhavenmartyo nātra kāryā vicāraṇā

Translation

‘അവിമുക്തേശ’ എന്ന നാമം മാത്രം കേട്ടാലും, ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ ക്ഷണത്തിൽ മോചിതനാകും; ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.

Word by Word

• अविमुक्तेश: of Avimukteśa
• अविमुक्तेश: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त-ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; तत्पुरुष-समास (अविमुक्तस्य ईशः)

• नाम: name
• नाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (even/also)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• जन्म-अर्जितात्: from that acquired through birth
• जन्म-अर्जितात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Adjective
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक) + अर्जित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; तत्पुरुष-समास (जन्मना अर्जितम्)

• अघात्: from sin
• अघात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अघ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन

• क्षणात्: in a moment
• क्षणात्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; कालवाचक

• मुक्तः: freed
• मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘freed’

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मर्त्यः: a mortal man
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• अत्र: here/in this matter
• अत्र: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• कार्या: to be done/necessary
• कार्या: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय-विशेषण (विचारणा)

• विचारणा: deliberation
• विचारणा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विचारणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukteśa (name-mahātmyā within Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee hears ‘Avimukteśa’ from a reciter; dark karmic stains dissolve like smoke, replaced by a calm radiance, suggesting instantaneous release.

Characters & Entities

• Avimukteśa
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine name itself is salvific; śravaṇa (hearing) of Avimukteśa is said to shatter accumulated sin and grant release.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s Avimukta sphere, via the power of the name Avimukteśa associated with that kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Nāma-śravaṇa (hearing the sacred name) is the implied practice.