Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 53

स्कंद उवाच । कलशोद्भव चित्रार्थमितिहासं पुरातनम् । ज्ञानवाप्यां हि यद्वृत्तं तदाख्यामि निशामय

skaṃda uvāca | kalaśodbhava citrārthamitihāsaṃ purātanam | jñānavāpyāṃ hi yadvṛttaṃ tadākhyāmi niśāmaya

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു— ‘ഹേ കലശോദ്ഭവാ! കേൾക്കുക. ജ്ഞാനവാപിയിൽ സംഭവിച്ച പ്രാചീനവും അത്ഭുതകരവുമായ ഇതിഹാസം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു।’

स्कन्दःSkanda
स्कन्दः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्कन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कलशोद्भवO Pot-born one (Agastya)
कलशोद्भव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकलश-उद्भव (प्रातिपदिक; घटकाः: कलश + उद्भव)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कलशात् उद्भवः)
चित्रार्थम्having a wondrous meaning
चित्रार्थम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootचित्र-अर्थ (प्रातिपदिक; घटकाः: चित्र + अर्थ)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (चित्रः अर्थः यस्य/यत्)
इतिहासम्a legend, narrative
इतिहासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइतिहास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पुरातनम्ancient
पुरातनम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरातन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (इतिहासम्)
ज्ञानवाप्याम्in the Jñāna-vāpī (well of knowledge)
ज्ञानवाप्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootज्ञान-वापी (प्रातिपदिक; घटकाः: ज्ञान + वापी)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (ज्ञानस्य वापी)
हिindeed
हि:
Sambandha/Particle
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
यत्that which
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (‘that which’)
वृत्तम्happened (event)
वृत्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle used substantively), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘occurred event’
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अन्वादेश (‘that’)
आख्यामिI will tell / I relate
आख्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + ख्या (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
निशामयlisten
निशामय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + शम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; ‘listen/attend’

Skanda

Tirtha: Jñānavāpī

Type: kund

Listener: Kalaśodbhava (Agastya)

Scene: Skanda addresses Kalaśodbhava (Agastya), beginning a wondrous ancient account about Jñānavāpī; the setting suggests an āśrama or sacred assembly, with a mental ‘cutaway’ to the well in Kāśī.

S
Skanda
A
Agastya (Kalaśodbhava)
J
Jñānavāpī
K
Kāśī

FAQs

Purāṇic sacred geography is preserved through itihāsa—listening with attention is itself a dharmic gateway to understanding a tīrtha’s greatness.

Jñānavāpī (the ‘Well of Knowledge’) in Kāśī, introduced as the setting of an ancient sacred narrative.

Śravaṇa (devout listening) to the tīrtha-māhātmya narrative.