Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 46

Devanagari script

क्रांतलोकत्रयाकंडूः कंडूतनयवत्सला । खड्गिनी खड्गधाराभा खगा खंडेंदुधारिणी

Transliteration

krāṃtalokatrayākaṃḍūḥ kaṃḍūtanayavatsalā | khaḍginī khaḍgadhārābhā khagā khaṃḍeṃdudhāriṇī

Translation

ഹേ ദേവീ! നീ ത്രിലോകം അതിക്രമിച്ച് അവയെ ഉണർത്തി ചലിപ്പിക്കുന്നവൾ; കണ്ഡൂമുനിയുടെ പുത്രനോടു വാത്സല്യമുള്ളവൾ. നീ ഖഡ്ഗധാരിണി, ഖഡ്ഗധാരപോലെ ദീപ്ത; പക്ഷിയെപ്പോലെ വേഗവതി, ഖണ്ഡചന്ദ്രം ധരിക്കുന്നവൾ.

Word by Word

• क्रांत: having overstepped; having conquered
• क्रांत: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: क्रान्त (प्रातिपदिक; √क्रम् धातु-सम्बद्ध)
• Form: समासाङ्ग (पूर्वपद); ‘क्रान्त’ = अतिक्रान्त/विजित

• लोक: world
• लोक: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग

• त्रय: three
• त्रय: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग; संख्यावाचक (three)

• आकंडूः: she whose intense urge/impulse has conquered the three worlds
• आकंडूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ + कण्डू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (क्रान्त-लोक-त्रय-आकण्डूः; ‘आकण्डू’ = अत्यन्त-उत्कण्ठा/उत्साह/आकर्षण-युक्ता—दुर्लभ)

• कंडू: Kaṇḍū (proper name)
• कंडू: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कण्डू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, समासाङ्ग (नाम)

• तनय: son
• तनय: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग

• वत्सला: affectionate to Kaṇḍū’s son
• वत्सला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कण्डू-तनये वत्सला)

• खड्गिनी: sword-bearing
• खड्गिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: खड्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मतुप्/इनि-प्रत्ययान्त (खड्गः अस्ति अस्याः)

• खड्ग: sword
• खड्ग: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: खड्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग

• धारा: edge; stream
• धारा: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, समासाङ्ग (धार/धारिका)

• आभा: having the sheen of a sword’s edge
• आभा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (खड्गधारायाः आभा यस्याः)

• खगा: sky-goer; bird-like
• खगा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘खग’ = आकाशगामी (पक्षी)

• खण्ड: fragment; piece
• खण्ड: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग (भाग/खण्ड)

• इन्दु: moon
• इन्दु: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग (चन्द्र)

• धारिणी: bearer of the crescent moon
• धारिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धारिन् (प्रातिपदिक; √धृ धातु-सम्बद्ध)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (खण्डेन्दुं धारयति इति)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim audience within the chapter frame (implicit)

Visual Art Cues

Scene: Devī soaring like a bird above the three worlds, crescent moon on her crown, sword flashing like a blade’s edge; below, devotees sheltered; a tender glance toward Kaṇḍū’s son indicating vātsalya amid power.

Characters & Entities

• Devī
• Kaṇḍū (sage)
• Crescent Moon (indu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess is both cosmic in scope (transcending the three worlds) and personally protective, appearing as a fierce guardian who upholds devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The praise is situated within Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī-centered sanctity, where divine protection and liberation are central themes.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is given; the verse is a protective stuti suitable for recitation.