Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

यस्तत्र निवसेद्विप्र संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

yastatra nivasedvipra saṃyatātmā samāhitaḥ | trikālamapi bhuṃjāno vāyubhakṣasamo bhavet

ഹേ വിപ്രാ, അവിടെ സംയതാത്മാവായി സമാഹിതചിത്തനായി വസിക്കുന്നവൻ—ത്രികാലവും ഭക്ഷിച്ചാലും വായുഭക്ഷനോടു സമനാകുന്നു.

यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (there)
निवसेत्should dwell
निवसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + वस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
संयतात्माself-controlled
संयतात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसंयत + आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारय-समास (संयत आत्मा यस्य/संयतात्मन्)
समाहितःcomposed, concentrated
समाहितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + हित (धा-धातु/धा-धातु, क्त; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (collected, concentrated)
त्रिकालम्three times (a day)
त्रिकालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि + काल (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयः कालाः)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादबोधक अव्यय (also/even)
भुञ्जानःeating
भुञ्जानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootभुज् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (eating)
वायुभक्षसमःlike one who feeds on air
वायुभक्षसमः:
Karta (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootवायु + भक्ष + सम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (वायुः भक्षः यस्य/वायुभक्ष) + उपमानविशेषण सम
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Skanda

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Listener: vipra (addressed) / muni in frame

Scene: A disciplined brāhmaṇa/yogin residing near Kāśī’s ghats, calm and collected, taking simple food yet surrounded by an aura of lightness—symbolizing ‘vayubhakṣa-sama’ (as if living on air).

A
Avimukta-kṣetra
V
Vipra (brāhmaṇa/seeker)

FAQs

In Avimukta, inner discipline magnifies spiritual merit—ordinary living becomes equivalent to severe austerity.

Avimukta-kṣetra (Kāśī/Vārāṇasī).

A discipline of residence with self-restraint (saṃyama) and concentration (samādhi-like collectedness); dietary austerity is reinterpreted through the kṣetra’s power.