Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74

तीर्थाभिलाषिभिर्मर्त्यैस्सेव्यं तीर्थांतरं नहि । अन्यत्र भूमिवलये तीर्थराजात्प्रया गतः

tīrthābhilāṣibhirmartyaissevyaṃ tīrthāṃtaraṃ nahi | anyatra bhūmivalaye tīrtharājātprayā gataḥ

തീർത്ഥാഭിലാഷമുള്ള മർത്ത്യർക്കു ഭൂമിവലയത്തിൽ തീർത്ഥരാജനായ പ്രയാഗം ഒഴികെ മറ്റൊരു തീർത്ഥം സേവിക്കേണ്ടതില്ല.

तीर्थाभिलाषिभिःby those desiring pilgrimages
तीर्थाभिलाषिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतीर्थ + अभिलाषिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः—तीर्थस्य अभिलाषी (षष्ठी-तत्पुरुषः)
मर्त्यैःby mortals
मर्त्यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
सेव्यम्to be served/visited
सेव्यम्:
Karya (Obligation/कर्तव्य)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) + यत् (कृत्)
Formकृदन्त (यत्-प्रत्यय, भाव्य/कर्तव्य-अर्थ), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सेवनीयम्’ इत्यर्थः
तीर्थान्तरम्another sacred ford (other tirtha)
तीर्थान्तरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—तीर्थेषु अन्यत् (तत्पुरुषः)
not
:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: elsewhere)
भूमिवलयेin the circle of the earth (on earth)
भूमिवलये:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि + वलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—भूमेः वलयम् (षष्ठी-तत्पुरुषः)
तीर्थराजात्from the king of tirthas
तीर्थराजात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootतीर्थ + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; समासः—तीर्थानां राजा (षष्ठी-तत्पुरुषः)
प्रयाforth/away (as in ‘departed’)
प्रया:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootप्रया (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formअव्यय (गत्यर्थक-निपात), ‘प्रयातः’ इत्यत्र पदच्छेदे सहायकम्
गतःhas gone/departed
गतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/परिपूर्ण), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘गच्छितवान्/प्रयातः’

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Prayāga (Tīrtharāja)

Type: sangam

Listener: Brāhmaṇa (dvija)

Scene: A pilgrim map-like panorama of Bhūmivala (earth’s circle) with many tīrthas faintly shown, while Prayāga shines centrally as a radiant confluence crowned like a king.

P
Prayāga
T
Tīrtharāja

FAQs

Among all pilgrimage places, Prayāga is presented as preeminent, fulfilling the pilgrim’s spiritual aim.

Prayāga, explicitly titled “Tīrtharāja,” the king of sacred fords.

A general injunction to ‘resort to/serve’ (sevyaṃ) Prayāga; no specific bath, gift, or vow is detailed in this verse.