Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

Devanagari script

मलयानिल निःश्वासां क्षीरोदकवरांबराम् । त्रिकूटस्वर्णरत्नांगीं सुवेलाद्रि नितंबिनीम

Transliteration

malayānila niḥśvāsāṃ kṣīrodakavarāṃbarām | trikūṭasvarṇaratnāṃgīṃ suvelādri nitaṃbinīma

Translation

മലയാനിലത്തിന്റെ നിശ്വാസംപോലെ സുഗന്ധമയി, ക്ഷീരസമമായ ശ്വേതജലത്തെപ്പോലുള്ള ശ്രേഷ്ഠ വസ്ത്രം ധരിച്ചവൾ; ത്രികൂടത്തിന്റെ സ്വർണ്ണ-രത്നങ്ങളാൽ അലംകൃത അവയവങ്ങളുള്ളവൾ, സുവേലാദ്രിപോലെ നിതംബിനി—ഇങ്ങനെ അവൾ കാവ്യമായി സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു।

Word by Word

• मलयानिल: the Malaya wind
• मलयानिल: विशेषण (उपमान-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: मलय (प्रातिपदिक) + अनिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मलयस्य अनिलः)

• निःश्वासाम्: (having) breath
• निःश्वासाम्: कर्म (उपमेय-विशेषणरूपेण)
• Type: Noun
• Root: निःश्वास (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• क्षीरोदकवराम्बराम्: whose excellent garment is milk and water
• क्षीरोदकवराम्बराम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (क्षीर-उदकं वरम् अम्बरं यस्याः/यस्य)

• त्रिकूटस्वर्णरत्नाङ्गीम्: whose limbs are (adorned with) Trikūṭa gold and gems
• त्रिकूटस्वर्णरत्नाङ्गीम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: त्रिकूट (प्रातिपदिक) + स्वर्ण (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक) + अङ्गिन्/अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (त्रिकूट-स्वर्ण-रत्नैः अङ्गानि यस्याः)

• सुवेलाद्रि: Mount Suvelā
• सुवेलाद्रि: विशेषण (उपमान-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: सुवेला (प्रातिपदिक) + अद्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुवेलायाः अद्रिः)

• नितम्बिनीम्: having hips/buttocks
• नितम्बिनीम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: नितम्बिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa default dialogue-frame, verse-context narration)

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame; not explicit in given excerpt)

Visual Art Cues

Scene: A divine feminine form embodying the southern land: cool Malaya breeze as her breath, milk-white watery garments, limbs glittering with Trikūṭa gold and jewels, hips rising like the Suvela mountain; attendants or sages behold her as a visionary map of sacred geography.

Characters & Entities

• Malaya
• Trikūṭa
• Suvela

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity, fragrance, and splendour are presented as signs of an auspicious cosmic rhythm, aligning the mind toward devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī remains the textual frame; the verse draws on pan-Indian sacred geography (Malaya, Trikūṭa, Suvela) to heighten the praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a descriptive alaṅkāra that supports the devotional atmosphere of the chapter.