Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

प्रजाः सृजत रे पुत्रा नानारूपाः प्रयत्नतः । ततः प्रणम्य ब्रह्माणं तपसे कृतनिश्चयाः

prajāḥ sṛjata re putrā nānārūpāḥ prayatnataḥ | tataḥ praṇamya brahmāṇaṃ tapase kṛtaniścayāḥ

“ഹേ പുത്രന്മാരേ, പരിശ്രമത്തോടെ നാനാരൂപ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കുവിൻ.” തുടർന്ന് അവർ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രണാമിച്ച് തപസ്സിന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു।

प्रजाःcreatures, progeny
प्रजाः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
सृजतcreate!
सृजत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, बहुवचन
रेO! (hey)
रे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootरे (अव्यय)
Formसम्बोधन-अव्यय (vocative particle)
पुत्राःsons
पुत्राः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
नानारूपाःof various forms
नानारूपाः:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय) + रूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (नानाविधं रूपं येषाम्/नानाविधरूपाः)
प्रयत्नतःwith effort, diligently
प्रयत्नतः:
Adhikarana (Manner/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनरूपम् (Ablative singular used adverbially); प्रकारवाचक
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb)
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootप्र + नम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)
ब्रह्माणम्to Brahmā
ब्रह्माणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तपसेfor austerity
तपसे:
Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन
कृतनिश्चयाःhaving resolved, determined
कृतनिश्चयाः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु, क्त) + निश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (कृतः निश्चयः येषाम्)

Skanda (narrating Brahmā’s instruction; deduced)

Tirtha: Avimukta (Kāśī)

Type: kshetra

Scene: Brahmā instructs a group of sons/ṛṣis to create diverse beings; they bow with folded hands, then turn toward the forest path of austerity, faces firm with saṅkalpa.

B
Brahmā
P
Prajā (beings/progeny)

FAQs

Right action (creation/duty) should be joined with reverence and disciplined tapas—work and worship together.

Indirectly Kāśī’s Avimukta setting; the verse itself focuses on the origin of a tapas-driven lineage.

Bowing to Brahmā (praṇāma) and undertaking tapas are indicated as foundational religious acts.