Adhyaya 18

Verse 1

अगस्तिरुवाच । इति शृण्वन्कथां रम्यां शिवशर्माऽथ माथुरः । मुक्तिपुर्यां सुसंस्नातो मायापुर्यां गतासुकः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ രമ്യമായ കഥ ശ്രവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മഥുരയിലെ ശിവശർമൻ മുക്തിപുരിയിൽ നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത്, ഹർഷത്തോടെ മായാപുരിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 2

नेत्रयोः प्राघुणी चक्रे ततः सप्तर्षिमंडलम् । व्रजन्स वैष्णवं लोकमंते विष्णुपुरीक्षणात्

അതിനുശേഷം അവൻ തന്റെ കണ്ണുകൾക്കുമുന്നിൽ സപ്തർഷിമണ്ഡലം ദർശിച്ചു; പിന്നെ വിഷ്ണുപുരിയുടെ ദർശനത്തിലൂടെ അവസാനം വൈഷ്ണവ ലോകത്തെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 3

उवाच च प्रसन्नात्मा स्तुतश्चारणमागधैः । प्रार्थितो देवकन्याभिस्तिष्ठ तिष्ठेति चक्षणम्

അവൻ പ്രസന്നഹൃദയത്തോടെ സംസാരിച്ചു; ചാരണന്മാരും മാഗധന്മാരും അവനെ സ്തുതിച്ചു; ദേവകന്യകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ചു—“ഒരു ക്ഷണം നില്ക്കൂ, നില്ക്കൂ” എന്ന്।

Verse 4

स्थिता सुतासु निःश्वसस्य मंदभाग्या वयं त्विति । गतः पुण्यतमांल्लोकानसौ यत्पुण्यवत्तमः

സഖിമാരുടെ ഇടയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അവർ നെടുവീർപ്പിട്ട് പറഞ്ഞു— “ഞങ്ങൾ തീർച്ചയായും മന്ദഭാഗ്യവതികൾ”; കാരണം ആ പരമപുണ്യവാൻ പുണ്യതമ ലോകങ്ങളിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു।

Verse 5

इति शृणवन्मुखात्तासां वचनानि विमानगः । देवौ कस्यायमतुलो लोकस्तेजोमयः शुभः

അവരുടെ വായിൽ നിന്നുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട് വിമാനസ്ഥനായ യാത്രികൻ ചോദിച്ചു— “ഹേ ദേവന്മാരേ! ഈ അതുല്യവും ശുഭവും തേജോമയവുമായ ലോകം ആരുടേതാണ്?”

Verse 6

इति द्विजवचः श्रुत्वा प्रोचतुर्गणसत्तमौ । शिवशर्मञ्छिवमते सदा सप्तर्षयोमलाः

ദ്വിജന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു— “ഹേ ശിവശർമാ! ശിവമതപ്രകാരം ഇവിടെ സദാ നിർമലമായ സപ്തർഷിമാർ വസിക്കുന്നു।”

Verse 7

वसंतीह प्रजाः स्रष्टुं विनियुक्ताः प्रजासृजा । मरीचिरत्रिः पुलहः पुलस्त्यः क्रतुरङ्गिराः

പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ പ്രജാപതിയാൽ നിയുക്തരായി ഇവിടെ വസിക്കുന്നവർ— മരീചി, അത്രി, പുലഹ, പുലസ്ത്യ, ക്രതു, അങ്കിരസ്।

Verse 8

वसिष्ठश्च महाभागो ब्रह्मणो मानसाः सुताः । सप्त ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः

മഹാഭാഗനായ വസിഷ്ഠനും— ഇവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്മാർ. പുരാണങ്ങളിൽ ഇവർ ഉറപ്പോടെ ‘സപ്ത ബ്രഹ്മങ്ങൾ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരാണ്।

Verse 9

संभूतिरनसूया च क्षमा प्रीतिश्च सन्नतिः । स्मृतिरूर्जा क्रमादेषां पत्न्यो लोकस्य मातरः

സംഭൂതി, അനസൂയ, ക്ഷമ, പ്രീതി, സന്നതി, സ്മൃതി, ഊർജാ—ഇവർ ക്രമമായി അവരുടെ പത്നിമാർ; ലോകമാതാക്കളായി വന്ദ്യർ।

Verse 10

एतेषां तपसा चैतद्धार्यते भुवनत्रयम् । उत्पाद्य ब्रह्मणा पूर्वमेते प्रोक्ता महर्षयः

ഇവരുടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ത്രിഭുവനവും നിലനിൽക്കുന്നു. പൂർവകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവ് ഇവരെ സൃഷ്ടിച്ച് ‘മഹർഷികൾ’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 11

प्रजाः सृजत रे पुत्रा नानारूपाः प्रयत्नतः । ततः प्रणम्य ब्रह्माणं तपसे कृतनिश्चयाः

“ഹേ പുത്രന്മാരേ, പരിശ്രമത്തോടെ നാനാരൂപ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കുവിൻ.” തുടർന്ന് അവർ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രണാമിച്ച് തപസ്സിന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു।

Verse 12

अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रंक्षेत्रज्ञधिष्ठितम् । मुक्तये सर्वजंतूनामविमुक्तं शिवेन यत्

അവർ അവിമുക്തത്തെ പ്രാപിച്ചു—ക്ഷേത്രജ്ഞൻ അധിഷ്ഠിതമായ ആ പുണ്യക്ഷേത്രം; ശിവൻ സർവ്വജീവികളുടെ മോക്ഷത്തിനായി ‘അവിമുക്ത’മായി നിശ്ചയിച്ചതത്।

Verse 13

प्रतिष्ठाप्य च लिंगानि ते स्वनाम्नांकितानि च । शिवेति परया भक्त्या तेपुरुग्रं तपो भृशम

അവർ തങ്ങളുടെ പേരുകൾ അങ്കിതമായ ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; ‘ശിവ’ എന്നു ജപിച്ച് പരമഭക്തിയോടെ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 15

प्राजापत्येऽत्र ते लोके वसंत्युज्ज्वलतेजसः । गोकर्णेशस्य सरसः प्रत्यक्तीरे प्रतिष्ठितम्

ഇവിടെ ഈ പ്രാജാപത്യ ലോകത്തിൽ ഉജ്ജ്വലതേജസ്സുള്ളവർ വസിക്കുന്നു. ഗോകർണേശ സരസ്സിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് ഈ പുണ്യസ്ഥലം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.

Verse 16

लिंगमत्रीश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मतेजोभिवर्धते । कर्कोट वाप्या ईशाने मरीचेः कुंडमुत्तमम्

അത്രീശ്വരൻ എന്ന ലിംഗദർശനത്താൽ ബ്രഹ്മതേജസ് വർധിക്കുന്നു. ഈശാന ദിക്കിൽ കർക്കോട വാപിയും മരീചിയുടെ ഉത്തമ കുണ്ടവും ഉണ്ട്.

Verse 17

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्त्या भ्राजते भास्करो यथा । मरीचीश्वर संज्ञं तु तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम्

അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനാകും. അവിടെ ‘മരീചീശ്വര’ എന്ന ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.

Verse 18

तल्लिंगदर्शनाद्विप्र मारीचं लोकमाप्नुयात् । कांत्या मरीचिमालीव शोभते पुरुषर्षभः

ഹേ വിപ്രാ! ആ ലിംഗദർശനത്താൽ മരീച ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. പുരുഷോത്തമൻ കാന്തിയാൽ, കിരണമാല ധരിച്ചവനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 19

पुलहेश पुलस्त्येशौ स्वर्गद्वारस्य पश्चिमे । तौ दृष्ट्वा मनुजो लोके प्राजापत्ये महीयते

പുലഹേശനും പുലസ്ത്യേശനും സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ ഇരുവരുടെയും ദർശനത്താൽ മനുഷ്യൻ പ്രാജാപത്യ ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 20

हरिकेशवने रम्ये दृष्ट्वैवांगिरसेश्वरम् । इह लोके वसेद्विप्र तेजसापरिबृंहितः

രമ്യമായ ഹരികേശവ വനത്തിൽ അങ്ഗിരസേശ്വരനെ ദർശിച്ചുമാത്രം ബ്രാഹ്മണൻ ഈ ലോകത്തുതന്നെ ദിവ്യ തേജസ്സാൽ പരിപുഷ്ടനായി വസിക്കുന്നു.

Verse 21

वरणायास्तटे रम्ये दृष्ट्वा वासिष्ठमीश्वम् । क्रत्वीश्वरं च तत्रैव लभते वसतिं त्विह

വരണാ നദിയുടെ രമ്യ തീരത്ത് വാസിഷ്ഠേശ്വരനെ ദർശിച്ച്, അവിടെയേ ക്രത്വീശ്വരനെയും ദർശിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ ഇവിടെതന്നെ സ്ഥിരവാസവും ക്ഷേമവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 22

काश्यामेतानि लिंगानि सेवितानि शुभैषिभिः । मनोभिवांछितं दद्युरिह लोके परत्र च

കാശിയിൽ ഈ ലിംഗങ്ങൾ ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭക്തർ സേവിച്ചു പൂജിക്കുന്നു; ഇവ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും മനസ്സിനിഷ്ടമായ ഫലം നൽകുന്നു.

Verse 23

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभाग तिष्ठते सात्र सुंदरी । अरुंधती महापुण्या पतिव्रतपरायणा

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു— ഹേ മഹാഭാഗ ശിവശർമൻ! ഇവിടെ ആ സുന്ദരി അരുന്ധതി വസിക്കുന്നു; അവൾ മഹാപുണ്യവതിയും പതിവ്രതധർമ്മത്തിൽ പൂർണ്ണമായി പരായണയും ആകുന്നു.

Verse 24

यस्याः स्मरणमात्रेण गंगास्नान फलं लभेत् । अंतःपुरचरैर्द्वित्रैः पवित्रैः सहितो विभुः

അവളെ സ്മരണമാത്രം ചെയ്താൽ ഗംഗാസ്നാനഫലം ലഭിക്കുന്നു. ആ വിഭു അന്തഃപുരത്തിലെ രണ്ടു മൂന്നു പവിത്ര പരിചാരകരോടുകൂടെ (ഇവിടെ) സന്നിഹിതനാണ്.

Verse 25

सदा नारायणो देवो यस्याश्चक्रे कथां मुदा । कमलायाः पुरोभागे पातिव्रत्य सुतोषितः

അവളുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ സദാ പ്രസന്നനായ നാരായണദേവൻ കമലാ (ലക്ഷ്മി)യുടെ സന്നിധിയിൽ, അഗ്രസ്ഥാനത്ത്, ആനന്ദത്തോടെ അവളുടെ കഥ പറഞ്ഞു।

Verse 26

पतिव्रतास्वरुंधत्याः कमले विमलाशयः । यथास्ति न तथाऽन्यस्याः कस्याश्चित्कापि भामिनि

ഹേ കമലേ, ഹേ സുന്ദരീ! പാതിവ്രത്യനിഷ്ഠയായ അരുന്ധതിയിൽ ഉള്ള മലിനതയറ്റ ഹൃദയശുദ്ധി പോലെയുള്ളത് മറ്റൊരു സ്ത്രീയിൽ എവിടെയും ഇല്ല।

Verse 27

न तद्रूपं न तच्छीलं न तत्कौलीन्यमेव च । न तत्कलासुकौशल्यं पत्युः शुश्रूषणं न तत्

അത്തരം സൗന്ദര്യമില്ല, അത്തരം ശീലമില്ല, അത്തരം കുലീനതയും ഇല്ല; കലകളിൽ അത്തരം സൂക്ഷ്മ നൈപുണ്യമില്ല, ഭർത്താവിനോടുള്ള അത്തരം സമർപ്പിത ശുശ്രൂഷയും ഇല്ല।

Verse 28

न माधुर्यं न गांभीर्यं न चार्यपरितोषणम् । अरुंधत्या यथा देवि तथाऽन्यासां क्वचित्प्रिये

അത്തരം മാധുര്യമില്ല, അത്തരം ഗാംഭീര്യമില്ല, ശ്രേഷ്ഠരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന അത്തരം ശക്തിയും ഇല്ല—ഹേ ദേവീ, ഹേ പ്രിയേ—അരുന്ധതിയിൽ ഉള്ളതുപോലെ മറ്റസ്ത്രീകളിൽ എവിടെയും ഇല്ല।

Verse 29

धन्यास्ता योषितो लोके सभाग्याः शुद्धबुद्धयः । अरुंधत्याः प्रसंगे या नामापि परिगृह्णते

ഈ ലോകത്തിൽ ആ സ്ത്രീകളാണ് ധന്യർ—സൗഭാഗ്യവതികളും ശുദ്ധബുദ്ധിയുമുള്ളവർ—അരുന്ധതിയുടെ പ്രസംഗത്തിൽ അവളുടെ നാമം പോലും ഭക്തിയോടെ ഏറ്റെടുക്കുന്നവർ।

Verse 30

यदा पतिव्रतानां तु कथास्मद्भवने भवेत् । तदा प्राथमिकीं रेखामेषाऽलंकुरुते सती

ഞങ്ങളുടെ ഗൃഹത്തിൽ പതിവ്രതകളുടെ പുണ്യകഥ പാരായണം നടക്കുമ്പോൾ, അതേ വേളയിൽ ഈ സതീ സ്ത്രീ യഥോചിതമായി ആദ്യ മംഗളരേഖയെ അലങ്കരിക്കുന്നു।

Verse 31

ब्रुवतोरिति संकथां तथा गणयोर्वैष्णवयोर्मुदावहाम् । ध्रुवलोकौपागतस्ततो नयनातिथ्यमतथ्यवर्जितः

ആ രണ്ടു വൈഷ്ണവ ഗണങ്ങൾ ആനന്ദകരമായ കഥ പറയുമ്പോൾ, അവൻ ധ്രുവലോകം പ്രാപിച്ച ഒരാളെ ദർശിച്ചു—കണ്ണുകൾക്ക് അതിഥിപോലെ മനോഹരൻ, അസത്യദോഷരഹിതൻ।