Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 82

ततः संकल्प्य सहसा तस्मिंस्तीर्थोत्तमोत्तमे । मनुष्यत्वनिवृत्त्यर्थं निममज्ज द्विजात्मजः

tataḥ saṃkalpya sahasā tasmiṃstīrthottamottame | manuṣyatvanivṛttyarthaṃ nimamajja dvijātmajaḥ

അനന്തരം ദ്വിജാത്മജൻ ഉടൻ സംकल्पം ചെയ്ത്, മനുഷ്യഭാവത്തിൽ നിന്നുപോലും മോചനം നേടുവാൻ, ആ ഉത്തമോത്തമ തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങി.

ततःthen, thereafter
ततः:
Kala-adhikarana (Time/Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (तस्मात्/अनन्तरम्) — Indeclinable adverb
संकल्प्यhaving resolved
संकल्प्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम्-कल्प् (धातु)
Formकृदन्त (ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष, अव्ययभाव) — Gerund ‘having resolved’
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय (रीतिवाचक) — Adverb ‘suddenly/quickly’
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचन — Locative singular pronoun
तीर्थोत्तमोत्तमेin that best-of-the-best tīrtha
तीर्थोत्तमोत्तमे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचन — Locative singular; समासः (तीर्थेषु उत्तमः) + उत्तमोत्तम (अतिशय-उत्तम); विशेषणम् (तस्मिन्) / अधिकरणनिर्देश
मनुष्यत्वनिवृत्त्यर्थम्for the purpose of ending human-ness
मनुष्यत्वनिवृत्त्यर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootमनुष्यत्व (प्रातिपदिक) + निवृत्ति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन — Accusative singular used adverbially (purpose); समासः तत्पुरुष (मनुष्यत्वस्य निवृत्तिः तस्य अर्थः)
निममज्जplunged/dove in
निममज्ज:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि- मज्ज् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्गः नि — Perfect 3rd person singular
द्विजात्मजःthe Brahmin’s son
द्विजात्मजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजस्य आत्मजः)

Unspecified narrator (Setukhaṇḍa narrative voice)

Tirtha: Setu-tīrtha

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇas/Ṛṣis

Scene: The restored brāhmaṇa’s son stands at the water’s edge, hands joined, making sankalpa; then he plunges into the radiant tīrtha with serene detachment, seeking freedom beyond ordinary life.

S
Saṅkalpa
T
Tīrtha
D
Dvijātmaja

FAQs

With saṅkalpa and tīrtha-snāna, the seeker turns even ordinary embodiment into a doorway toward liberation.

The tīrtha praised as “tīrthottamottama,” later named Vetāla-varadā near Cakratīrtha.

Saṅkalpa (formal resolve) followed by immersion/bathing (snāna) in the tīrtha.