Adhyaya 24

Verse 1

श्रीसूत उवाच । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा शिवतीर्थं ततो व्रजेत् । यत्र हि स्नानमात्रेण महापातककोटयः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ചക്രതീർഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെ ശിവതീർഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മഹാപാതകങ്ങളുടെ കോടികൾ നശിക്കുന്നു।

Verse 2

तत्संसर्गाश्च नश्यंति तत्क्षणादेव तापसाः । अत्र स्नात्वा ब्रह्महत्यां मुमुचे कालभैरवः

ഹേ തപസ്വികളേ, ആ പാപങ്ങളുടെ സമ്പർക്കദോഷവും അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് കാലഭൈരവൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कालभैरवरुद्रस्य ब्रह्महत्या महामुने । किमर्थमभवत्सूत तन्नो वक्तुमिहार्हसि

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ, കാലഭൈരവ-രുദ്രനു ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം എന്തുകൊണ്ട് വന്നു? ഹേ സൂതാ, അത് ഞങ്ങളോട് ഇവിടെ പറയേണ്ടതാണ്।

Verse 4

श्रीसूत उवाच । वक्ष्यामि मुनयः सर्वे पुरावृत्तं विमुक्तिदम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ എല്ലാ മുനികളേ, വിമുക്തി നൽകുന്ന ഒരു പുരാവൃത്തം ഞാൻ പറയുന്നു; അതിന്റെ ശ്രവണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 5

प्रजापतेश्च विष्णोश्च बभूव कलहः पुरा । किंचित्कारणमुद्दिश्य समस्तजनसन्निधौ

പുരാതനകാലത്ത് പ്രജാപതിയും വിഷ്ണുവും തമ്മിൽ, ഏതോ കാരണത്തെ ഉദ്ദേശിച്ച്, സമസ്ത ജീവികളുടെ സന്നിധിയിൽ കലഹം ഉദിച്ചു।

Verse 6

अहमेव जगत्कर्ता नान्यः कर्तास्ति कश्चन । अहं सर्वप्रपंचानां निग्रहानुग्रहप्रदः

‘ഞാനേ ലോകത്തിന്റെ കർത്താവ്; എന്നെക്കൂടാതെ മറ്റൊരു സൃഷ്ടികർത്താവുമില്ല. ഞാൻ സർവ്വ പ്രപഞ്ചങ്ങൾക്കും നിഗ്രഹവും അനുഗ്രഹവും നൽകുന്നവൻ.’

Verse 7

मत्तो नास्त्यधिकः कश्चिन्मत्समो वा सुरेष्वपि । एवं स मनुते ब्रह्मा देवानां सन्निधौ पुरा

‘എന്നേക്കാൾ ഉയർന്നവൻ ആരുമില്ല; ദേവന്മാരിലും എനിക്ക് സമനായവൻ ഇല്ല.’ ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ വിചാരിച്ചു।

Verse 8

तदा नारायणः प्राह प्रहसन्द्विजपुंगवाः । किमर्थमेवं ब्रूषे त्वमहंकारेण सांप्रतम्

അപ്പോൾ നാരായണൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ—‘ഇപ്പോൾ അഹങ്കാരത്താൽ നീ എന്തിന് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു?’

Verse 9

वाक्यमेवंविधं भूयो वक्तुं नार्हसि वै विधे । अहमेव जगत्कर्ता यज्ञो नारायणो विभुः

‘ഹേ വിധി (ബ്രഹ്മാ), ഇത്തരത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ വീണ്ടും പറയരുത്. ഞാനേ ലോകത്തിന്റെ കർത്താവ്—യജ്ഞസ്വരൂപനും സർവ്വവ്യാപിയുമായ നാരായണ വിഭു.’

Verse 10

मां विनास्य प्रपञ्चस्य जीवनं दुर्लभं भवेत् । मत्प्रसादाज्जगत्सृष्टं त्वया स्थावरजंगमम्

എന്നെ കൂടാതെ ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ജീവധാരണം ദുർലഭമാകും. എന്റെ പ്രസാദത്താൽ തന്നേ നിനക്കാൽ സ്ഥാവര‑ജംഗമമായ ഈ ജഗത്ത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 11

विवादं कुर्वतोरेवं ब्रह्मविष्ण्वोर्जयैषिणोः । देवानां पुरतस्तत्र वेदाश्चत्वार आगताः । प्रोचुर्वाक्यमिदं तथ्यं परमार्थप्रकाशकम्

ഇങ്ങനെ ജയാകാംക്ഷയോടെ വാദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും മുമ്പിൽ, ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ നാലു വേദങ്ങളും അവിടെ എത്തി പരമാർത്ഥം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന സത്യവചനം ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 12

वेदा ऊचुः । त्वं विष्णो न जगत्कर्ता न त्वं ब्रह्मन्प्रजापते

വേദങ്ങൾ പറഞ്ഞു— ഹേ വിഷ്ണോ, നീ ജഗത്തിന്റെ കർത്താവല്ല; ഹേ ബ്രഹ്മൻ പ്രജാപതേ, നീയും സൃഷ്ടികർത്താവല്ല.

Verse 13

किं त्वीश्वरो जगत्कर्ता परात्परतरो विभुः । तन्मायाशक्तिसंक्लृप्तमिदं स्थावरजंगमम्

എന്നാൽ പരാത്പരനായ സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ് ജഗത്തിന്റെ കർത്താവ്. അവന്റെ മായാശക്തിയാൽ ഈ സ്ഥാവര‑ജംഗമ ജഗത്ത് നിർമ്മിതമായിരിക്കുന്നു.

Verse 14

सर्वदेवाभिवंद्यो हि सांबः सत्यादिलक्षणः । स्रष्टा च पालको हर्ता स एव जगतां प्रभुः

നിശ്ചയമായും സർവ്വദേവന്മാരാലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്ന, സത്യാദി ലക്ഷണങ്ങളാൽ വിശിഷ്ടനായ സാംബൻ (ശിവൻ) തന്നെയാണ് സ്രഷ്ടാവും പാലകനും ഹർത്താവും; അവൻ തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളുടെ പ്രഭു.

Verse 15

एवं समीरितं वेदैः श्रुत्वा वाक्यं शुभाक्षरम् । ब्रह्मा विष्णुस्तदा तत्र प्रोचतुर्द्विजपुंगवाः

വേദങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച ശുഭാക്ഷരസമന്വിതമായ വാക്യം ശ്രവിച്ചിട്ട്, അവിടെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും—ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠർ—അപ്പോൾ പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 16

ब्रह्मविष्णू ऊचतुः । पार्वत्यालिंगितः शंभुर्मूर्तिमान्प्रमथाधिपः । कथं भवेत्परं ब्रह्म सर्वसंगविवर्जितम्

ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—“ശംഭു പാർവതിയാൽ ആലിംഗിതൻ; അവൻ മൂർത്തിമാൻ, പ്രമഥങ്ങളുടെ അധിപൻ. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, സർവ്വസംഗവിവർജിത പരബ്രഹ്മം അവൻ എങ്ങനെ?”

Verse 17

ताभ्यामितीरिते तत्र प्रणवः प्राह तौ तदा । अरूपो रूपमादाय महता ध्वनिना द्विजाः

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവിടെ പ്രണവൻ അവരെ അപ്പോൾ അഭിസംബോധന ചെയ്തു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ—അരൂപനായിട്ടും രൂപം ധരിച്ചു മഹാധ്വനിയോടെ।

Verse 18

प्रणव उवाच । असौ शंभुर्महादेवः पार्वत्या स्वातिरिक्तया । संक्रीडते कदाचिन्नो किं तु स्वात्मस्वरूपया

പ്രണവൻ പറഞ്ഞു—“ആ ശംഭു മഹാദേവൻ പാർവതിയെ തനിക്കു വേറെയെന്നു കരുതി ഒരിക്കലും ക്രീഡിക്കുന്നില്ല; തന്റെ സ്വാത്മസ്വരൂപയായിട്ടാണ് അവളോടു ക്രീഡിക്കുന്നത്।”

Verse 19

असौ शंभुरनीशानः स्वप्रकाशो निरंजनः । विश्वाधिको महादेवो विश्वाधिक इति श्रुतः

ആ ശംഭു ആരുടെയും അധീനനല്ല; സ്വപ്രകാശനും നിരഞ്ജനനും. മഹാദേവൻ വിശ്വാതീതൻ; ശ്രുതിയിൽ അവൻ ‘വിശ്വാധികൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 20

सर्वात्मा सर्वकर्तासौ स्वतन्त्रः सर्वभावनः । ब्रह्मन्नयं सृष्टिकाले त्वां नियुंक्ते रजोगुणैः

അവൻ സർവ്വാത്മാവും സർവ്വകർത്താവും സ്വതന്ത്രനും സർവ്വഭാവങ്ങളെ ഉത്ഭവിപ്പിക്കുന്നവനുമാകുന്നു. ഹേ ബ്രഹ്മാ, സൃഷ്ടികാലത്ത് രജോഗുണശക്തിയാൽ അവൻ തന്നെയാണ് നിന്നെ കര്‍മ്മത്തിൽ നിയോഗിക്കുന്നത്.

Verse 21

सत्त्वेन रक्षणे शंभुस्त्वां प्रेषयति केशव । तमसा कालरुद्राख्यं संप्रेरयति संहृतौ

രക്ഷയ്ക്കായി, ഹേ കേശവ, ശംഭു സത്ത്വഗുണശക്തിയാൽ നിന്നെ പ്രേഷിക്കുന്നു; സംഹാരസമയത്ത് തമോഗുണത്താൽ ‘കാലരുദ്ര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 22

अतः स्वतन्त्रता विष्णो युवयोर्न कदाचन । नापि प्रजापतेरस्ति किं तु शंभोः स्वतन्त्रता

അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിഷ്ണോ, നിങ്ങളിരുവരിലും ഒരിക്കലും സ്വതന്ത്രതയില്ല; പ്രജാപതിക്കും ഇല്ല. സ്വതന്ത്രത ശംഭുവിനേ മാത്രമാണ്.

Verse 23

ब्रह्मन्विष्णो युवाभ्यां तु किमर्थं न महेश्वरः । ज्ञायते सर्वलोकानां कर्ता विश्वाधिकस्तथा

ഹേ ബ്രഹ്മാ, ഹേ വിഷ്ണോ, എന്നാൽ നിങ്ങളിരുവരും മഹേശ്വരനെ എന്തുകൊണ്ട് അറിയുന്നില്ല—അവൻ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ കർത്താവും സർവ്വവിശ്വത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നവനുമാണെന്ന്?

Verse 24

सापि शक्तिरुमा देवी न पृथक्छंकरात्सदा । शंभोरानंदभूता सा देवी नागंतुकी स्मृता

അതേ ശക്തിയാണ് ഉമാദേവി; അവൾ ശങ്കരനിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വേറല്ല. ശംഭുവിന്റെ ആനന്ദസ്വരൂപിണിയായി ആ ദേവി ‘നാഗന്തുകീ’—അഥവാ പുറമേ നിന്നു വന്നതല്ല—എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 25

अतो विश्वाधिको रुद्रः स्वतंत्रो निर्विकल्पकः । सर्वदेवैरयं वन्द्यो युवाभ्यामपि शंकरः

അതുകൊണ്ട് രുദ്രൻ വിശ്വാതീതൻ, സ്വതന്ത്രൻ, നിർവികൽപൻ. ആ ശങ്കരൻ സർവ്വദേവന്മാരാൽ വന്ദ്യൻ; നിങ്ങളിരുവരാലും പൂജ്യൻ.

Verse 26

कर्ता नास्यास्ति रुद्रस्य नाधिकोऽस्माच्च विद्यते । न तत्समोऽपि लोकेषु विद्यते शतशस्तथा

രുദ്രനു കർത്താവായി ആരുമില്ല; അവനേക്കാൾ ഉന്നതനും ഇല്ല. സർവ്വലോകങ്ങളിലും അവനോടു സമനായവനും ഇല്ല—നൂറുകളിലും ഇല്ല.

Verse 27

अतो मोहं न कुरुतं ब्रह्मविष्णो युवां वृथा । इत्युक्तं प्रणवेनाथ श्रुत्वा ब्रह्मा च केशवः

അതുകൊണ്ട് ഹേ ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണുമാരേ, വ്യർത്ഥമായി മോഹത്തിലാകരുത്. പ്രണവൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബ്രഹ്മാവും കേശവനും വിസ്മയപ്പെട്ടു.

Verse 28

मायया मोहितौ शंभोर्नैवाज्ञानममुंचताम् । एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा प्रददर्श महाद्भुतम्

ശംഭുവിന്റെ മായയിൽ മോഹിതരായ അവർ ഇരുവരും ഉടനെ അജ്ഞാനം വിട്ടില്ല. അതേ ഇടവേളയിൽ ബ്രഹ്മാവ് മഹത്തായ ഒരു അത്ഭുതം കണ്ടു.

Verse 29

व्याप्नुवद्गगनं सर्वमनंतादित्य सन्निभम् । तेजोमण्डलमाकाशमध्यगं विश्वतोमुखम्

അത് സമസ്ത ഗഗനം വ്യാപിച്ചു, അനന്തസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായി. ആകാശമധ്യേ നിലകൊണ്ട ആ തേജോമണ്ഡലം സർവ്വദിക്കുകളിലേക്കും മുഖമായിരുന്നു.

Verse 30

तन्निरूपयितुं ब्रह्मा ससर्जोर्ध्वगतं मुखम् । तपोबलविसृष्टेन पंचमेन मुखेन सः

ആ രഹസ്യം നിർണ്ണയിക്കുവാൻ ബ്രഹ്മാവ് തപോബലത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച തന്റെ പഞ്ചമമായ ഊർദ്ധ്വമുഖം സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 31

निरूपयामास विभुस्तत्तेजोमण्डलं मुहुः । तत्प्रजज्वाल कोपेन मुखं तेजोविलोकनात्

വിഭു ആ തേജോമണ്ഡലത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും നിരീക്ഷിച്ചു; ആ അഗ്നിതേജസ്സിനെ നോക്കിയതോടെ മുഖം കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ചു।

Verse 32

अनंतादित्यसंकाशं ज्वलत्तत्पंचमं शिरः । दिधक्षुः प्रलये लोकान्वडवाग्निरिवाबभौ

ആ ജ്വലിക്കുന്ന പഞ്ചമ ശിരസ് അനന്ത സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായി; പ്രളയത്തിൽ ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പാൻ ഉദ്ദേശിച്ച വഡവാഗ്നിപോലെ തോന്നി।

Verse 33

व्यदृश्यत च तत्तेजः पुरुषो नीललोहितः । दृष्ट्वा स्रष्टा तदा ब्रह्मा बभाषे परमेश्वरम्

അപ്പോൾ ആ തേജസ് പുരുഷരൂപത്തിൽ നീലലോഹിതനായി ദൃശ്യമായി; അവനെ കണ്ട സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ് പരമേശ്വരനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 34

वेदाहं त्वां महादेव ललाटान्मे पुरा भवान् । विनिर्गतोऽसि शंभो त्वं रुद्रनामा ममात्मजः

മഹാദേവാ, നിന്നെ ഞാൻ അറിയുന്നു; പണ്ടേ നീ എന്റെ ലലാടത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു. ശംഭോ, നീ എന്റെ പുത്രൻ—രുദ്രനാമധേയൻ.

Verse 35

इति गर्वेण संयुक्तं वचः श्रुत्वा महेश्वरः । कालभैरवनामानं पुरुषं प्राहिणोत्तदा

ഗർവം കലർന്ന ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹേശ്വരൻ അപ്പോൾ ‘കാലഭൈരവ’ എന്ന പേരുള്ള പുരുഷനെ അയച്ചു.

Verse 36

अयुद्ध्यत चिरं कालं ब्रह्मणा कालभैरवः । महादेवांशसंभूतः शूलटंकगदाधरः

ദീർഘകാലം കാലഭൈരവൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു—മഹാദേവന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ചവൻ; ശൂലം, ടങ്കം, ഗദ എന്നിവ ധരിച്ചവൻ.

Verse 37

युद्ध्वा तु सुचिरं कालं ब्रह्मणा कालभैरवः । वदनं ब्रह्मणः शुभ्रं व्यलोकयत पंचमम्

അത്യന്തം ദീർഘകാലം ബ്രഹ്മാവിനോട് യുദ്ധം ചെയ്ത ശേഷം കാലഭൈരവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദീപ്തമായ അഞ്ചാം മുഖത്തിലേക്ക് ദൃഷ്ടി പതിപ്പിച്ചു.

Verse 38

विलोक्योर्ध्वगतं वक्त्रं पञ्चमं भारतीपतेः । गर्वेण महता युक्तं प्रजज्वालातिकोपितः

ഭാരതീപതിയുടെ മേലോട്ടുള്ള, മഹാഗർവം നിറഞ്ഞ അഞ്ചാം മുഖം കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അതിക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു.

Verse 39

ततस्तत्पंचमं वक्त्रं भैरवः प्राच्छिनद्रुषा । ततो ममार ब्रह्माऽसौ कालभैरवहिंसितः

അപ്പോൾ ഭൈരവൻ തന്റെ ഖഡ്ഗധാരകൊണ്ട് ആ അഞ്ചാം മുഖം ഛേദിച്ചു; കാലഭൈരവന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ തന്നെ വീണു നിശ്ചേഷ്ടനായി.

Verse 40

ईश्वरस्य प्रसादेन प्रपेदे जीवितं पुनः । ततो विलोकयामास शंकरं शशिभूषणम्

ഈശ്വരപ്രസാദത്താൽ അവൻ വീണ്ടും ജീവൻ പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന് ചന്ദ്രശേഖരനായ ശങ്കരനെ ദർശിച്ചു.

Verse 41

वासुक्याद्यष्टभोगींद्रविभूषणविभूषितम् । दृष्ट्वा वेधा महादेवं पार्वत्या सह शंकरम्

വാസുകി മുതലായ അഷ്ടഭോഗീന്ദ്രന്മാരുടെ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, പാർവതീസമേതനായ മഹാദേവ ശങ്കരനെ കണ്ടു വേധാ (ബ്രഹ്മാവ്) ദർശിച്ചു.

Verse 42

लेभे माहेश्वरं ज्ञानं महादेवप्रसादतः । ततस्तुष्टाव गिरिशं वरेण्यं वरदं शिवम्

മഹാദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ മാഹേശ്വരജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന് വരേണ്യനും വരദനും ആയ ശിവ ഗിരീശനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । मह्यं प्रसीद गिरिश शशांककृतशेखर । यन्मयापकृतं शंभो तत्क्षमस्व दयानिधे

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ഗിരീശാ, ചന്ദ്രശേഖരാ, എനിക്കു പ്രസാദിക്കണമേ. ഹേ ശംഭോ, ഞാൻ ചെയ്ത അപരാധം ക്ഷമിക്കണമേ, കരുണാനിധേ.

Verse 44

क्षमस्व मम गर्वं त्वं शंकरेति पुनःपुनः । नमश्चकार सोमं तं सोमार्धकृतशेखरम्

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും—“ഹേ ശങ്കരാ, എന്റെ അഹങ്കാരം ക്ഷമിക്കണമേ” എന്നു പറഞ്ഞു, അർദ്ധചന്ദ്രശേഖരനായ ആ പ്രഭുവിനെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 45

अथ देवः प्रसन्नोऽस्मै ब्रह्मणे स्वांशजाय तु । मा भैरित्यब्रवीच्छंभुर्भैरवं चाभ्यभाषत

അപ്പോൾ ദേവൻ തന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിൽ പ്രസന്നനായി—“ഭയപ്പെടേണ്ട” എന്നു പറഞ്ഞു; ശംഭു ഭൈരവനോടും സംസാരിച്ചു.

Verse 46

ईश्वर उवाच । एष सर्वस्य जगतः पूज्यो ब्रह्मा सनातनः । हतस्यास्य विरिंचस्य धारय त्वं शिरोऽधुना

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഈ സനാതന ബ്രഹ്മാവ് സർവ്വജഗത്തിനും പൂജ്യൻ; അതിനാൽ ഹതനായ ഈ വിരിഞ്ചിയുടെ ശിരസ് ഇപ്പോൾ നീ ധരിക്ക.”

Verse 47

ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं लोकसंग्रहकाम्यया । भिक्षामट कपालेन भैरव त्वं ममाज्ञया

“ബ്രഹ്മഹത്യാപാപശുദ്ധിക്കായി, ലോകസംഗ്രഹഹിതം കാംക്ഷിച്ച്, ഹേ ഭൈരവാ! എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കപാലപാത്രം എടുത്ത് ഭിക്ഷാടനം ചെയ്ത് സഞ്ചരിക്ക.”

Verse 48

उक्त्वैवं शंकरो विप्रास्तत्रैवांतरधीयत । नीलकण्ठो महादेवो गिरिजार्द्धतनुस्ततः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ശങ്കരൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു; തുടർന്ന് ഗിരിജാർദ്ധതനുവായ നീലകണ്ഠ മഹാദേവനും അദൃശനായി.

Verse 49

भैरवं ग्राहयामास वदनं वेधसो द्विजाः । चरस्व पापशुद्ध्यर्थं लोकसंग्रहणाय वै

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഭൈരവൻ വേധസ്‌ (ബ്രഹ്മാവ്) എന്നവന്റെ വദനം/ശിരസ് ഏറ്റെടുത്തു; “പാപശുദ്ധിക്കായി, ലോകസംഗ്രഹഹിതത്തിനായി നീ സഞ്ചരിക്ക” എന്നു വിധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 50

कपालधारी हस्तेन भिक्षां गृह्णातु भैरवः । इतीरयित्वा गिरिशः कन्यां कांचिद्भयंकरीम्

"കപാലധാരിയായ ഭൈരവൻ കൈകൊണ്ട് ഭിക്ഷ സ്വീകരിക്കട്ടെ" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ഗിരീശൻ (ശിവൻ) ഭയങ്കരിയായ ഒരു കന്യകയെ വിളിച്ചു.

Verse 51

ब्रह्महत्याभिधां क्रूरां वडवानलसन्निभाम् । तां प्रेरयित्वा गिरिशो भैरवं पुनरब्रवीत्

വടവാനലത്തിന് തുല്യമായ ക്രൂരമായ 'ബ്രഹ്മഹത്യ' എന്ന കന്യകയെ അയച്ചശേഷം ഗിരീശൻ വീണ്ടും ഭൈരവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 52

ईश्वर उवाच । भैरवैतद्व्रतं त्वब्दं ब्रह्महत्याविशुद्धये । चर त्वं सर्वतीर्थेषु स्नाहि शुद्ध्यर्थमात्मनः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: "ഹേ ഭൈരവാ, ബ്രഹ്മഹത്യാപാപശമനത്തിനായി നീ ഒരു വർഷം ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുക. ആത്മശുദ്ധിക്കായി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുക."

Verse 53

ततो वाराणसीं गच्छ ब्रह्महत्याप्रशांतये । वाराणसीप्रवेशेन ब्रह्महत्या तवाधमा

"അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മഹത്യാശാന്തിക്കായി വാരണാസിയിലേക്ക് പോവുക. വാരണാസിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതോടെ നിന്റെ ആ നീചമായ ബ്രഹ്മഹത്യ..."

Verse 54

पादशेषा विनष्टा स्याच्चतुर्थांशो न नश्यति । तस्य नाशं प्रवक्ष्यामि तव भैरव तच्छुणु

"...മുക്കാൽ ഭാഗവും നശിക്കും, എന്നാൽ നാലിലൊന്ന് ഭാഗം നശിക്കില്ല. ഹേ ഭൈരവാ, ആ ശേഷിക്കുന്ന ഭാഗം എങ്ങനെ നശിക്കുമെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം, കേട്ടാലും."

Verse 55

दक्षिणांभोनिधेस्तीरे गन्धमादनपर्वते । सर्वप्राण्युपकाराय कृतं तीर्थं मया शुभम्

ദക്ഷിണ സമുദ്രതീരത്ത്, ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ, സർവ്വജീവികളുടെ ഉപകാരാർത്ഥം ഞാൻ ഒരു ശുഭ തീർത്ഥം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 56

शिवसंज्ञं महापुण्यं तत्र याहि त्वमादरात् । तत्प्रवेशनमात्रेण ब्रह्महत्या तवाशुभा

അത് ‘ശിവ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ മഹാപുണ്യസ്ഥലം—നീ ഭക്തിയോടെ അവിടെ പോകുക. അതിൽ പ്രവേശമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ നിന്റെ അശുഭ ബ്രഹ്മഹത്യാ (പാപം) നീങ്ങും.

Verse 57

शिवतीर्थस्य माहात्म्यान्निःशेषं नश्यति ध्रुवम् । उक्त्वैवं भैरवं रुद्रः कैलासं प्रययौ क्षणात्

ശിവതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്താൽ അത് നിശ്ശേഷമായി നിശ്ചയമായും നശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭൈരവനെ ഉപദേശിച്ച് രുദ്രൻ ക്ഷണത്തിൽ കൈലാസത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 58

ततः कपालपाणिस्तु भैरवः शिवचोदितः । देवदानवयक्षादिलोकेषु विचचार सः

അതിനുശേഷം കപാലപാണിയായ ഭൈരവൻ, ശിവന്റെ പ്രേരണയാൽ, ദേവ-ദാനവ-യക്ഷാദി ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 59

तं यांतमनुयाति स्म ब्रह्महत्यातिभीषणा । भैरवः सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च

അവൻ എവിടെയെല്ലാം പോയാലും അത്യന്തം ഭീകരമായ ബ്രഹ്മഹത്യ അവനെ പിന്തുടർന്നു. ഭൈരവൻ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കും പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കും സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 60

चरित्वा लीलया देवस्ततो वाराणसीं ययौ । वाराणसीं प्रविष्टे तु भैरवे शंकरांशजे

ലീലാഭാവത്തോടെ സ്വേച്ഛയായി സഞ്ചരിച്ച ദേവൻ ഭൈരവൻ പിന്നീട് വാരാണസിയിലേക്കു പോയി. ശങ്കരാംശജനായ ഭൈരവൻ വാരാണസിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ തുടർ സംഭവങ്ങൾ വെളിവായി.

Verse 61

चतुर्थांशं विना नष्टा ब्रह्महत्यातिकुत्सिता । चतुर्थांशेन दुद्राव भैरवं शंकरांशजम्

അത്യന്തം നിന്ദ്യവും ഭയാനകവുമായ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ചതുർത്ഥാംശം ഒഴികെ നശിച്ചു. ശേഷിച്ച ആ ഒരു ചതുർത്ഥഭാഗത്തോടെ അത് ശങ്കരാംശജനായ ഭൈരവനെ പിന്തുടർന്നു.

Verse 62

ततः स भैरवो देवः शूलपाणिः कपालधृक् । शिवाज्ञया ययौ पश्चाद्गंधमादनपर्वतम्

അപ്പോൾ ത്രിശൂലധാരിയും കപാലധാരിയും ആയ ദേവൻ ഭൈരവൻ ശിവാജ്ഞപ്രകാരം പിന്നീട് ഗന്ധമാദന പർവതത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 63

शिवतीर्थं ततो गत्वा भैरवः स्नातवान्द्विजाः । स्नानमात्रेण तत्रास्य शिवतीर्थे महत्तरे

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, തുടർന്ന് ഭൈരവൻ ശിവതീർത്ഥത്തിലേക്കു ചെന്നു സ്നാനം ചെയ്തു. അത്യന്തം മഹത്തായ ആ ശിവതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ (മഹിമ പ്രകടമായി).

Verse 64

निःशेषं विलयं याता ब्रह्महत्यातिभीषणा । अस्मिन्नवसरे शंभुः प्रादुरासीत्तदग्रतः । प्रादुर्भूतो महादेवो भैरवं वाक्यमब्रवीत्

അത്യന്തം ഭയാനകമായ ബ്രഹ്മഹത്യ നിശ്ശേഷമായി ലയിച്ചു. അതേ അവസരത്തിൽ ശംഭു അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനായി; പ്രത്യക്ഷനായ മഹാദേവൻ ഭൈരവനോട് വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 65

ईश्वर उवाच । निःशेषं ब्रह्महत्या ते शिवतीर्थे निमज्जनात्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ശിവതീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്തതാൽ നിന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു.

Verse 66

नष्टा भैरव नास्त्यत्र संदेहस्तव सुव्रत । इदं कपालं काश्यां त्वं स्थापयस्व क्वचित्स्थले

ഹേ ഭൈരവാ, അത് നശിച്ചിരിക്കുന്നു—ഇതിൽ നിനക്കൊരു സംശയവും ഇല്ല, സുവ്രതാ. ഈ കപാലം കാശിയിൽ യോജ്യമായ ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്ത് സ്ഥാപിക്കൂ.

Verse 67

इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । भैरवोऽपि तदा विप्रा ब्रह्महत्याविमोचितः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ ശംഭു അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഭൈരവനും അപ്പോൾ ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി.

Verse 68

शिवतीर्थस्य माहात्म्याद्ययौ वाराणसीं पुरीम् । कपालं स्थापयामास प्रदेशे कुत्रचिद्द्विजाः । कपालतीर्थमित्याख्यामलभत्तत्स्थलं तदा

ശിവതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്താൽ അവൻ വാരാണസി നഗരത്തിലേക്ക് പോയി. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഏതോ പ്രദേശത്ത് കപാലം സ്ഥാപിച്ചു; ആ സ്ഥലം അപ്പോൾ ‘കപാലതീർത്ഥം’ എന്ന നാമം നേടി.

Verse 69

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावं तत्पुण्यं शिवतीर्थं विमुक्तिदम्

ശ്രീസൂതൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെയാണ് ആ പുണ്യമായ ശിവതീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം; അത് മോക്ഷം നൽകുന്നതാണ്.

Verse 70

महादुःखप्रशमनं महापातकनाशनम् । नरकक्लेशशमनं स्वर्गदं मोक्षदं तथा

ഇത് മഹാദുഃഖം ശമിപ്പിക്കുന്നു, മഹാപാതകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു, നരകക്ലേശങ്ങൾ ശാന്തമാക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗം നൽകുകയും മോക്ഷവും പ്രദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 71

शिवतीर्थस्य माहात्म्यं मया प्रोक्तं विमुक्तिदम् । इदं पठन्सदा मर्त्यो दुःखग्रामाद्विमुच्यते

ശിവതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു; അത് വിമുക്തിദായകം. ഇതു നിത്യം പാരായണം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യൻ ‘ദുഃഖഗ്രാമ’ത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു।