Adhyaya 18

Verse 1

श्रीसूत उवाच । कुंभसंभवतीर्थेऽस्मिन्विधायाभिषवं नरः । रामकुंडं ततः पुण्यं गच्छेत्पापविमुक्तये

ശ്രീസൂതൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഈ കുംഭസംഭവ തീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത്, പാപവിമുക്തിക്കായി പിന്നെ പുണ്യമായ രാമകുണ്ഡത്തിലേക്ക് പോകണം।

Verse 2

रघुनाथसरः पुण्यं द्विजाः पापहरं तथा । रघुनाथसरस्तीरे कृतो यज्ञोऽल्पदक्षिणः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, രഘുനാഥ സരോവരം പുണ്യവും പാപഹരവും ആകുന്നു. അതിന്റെ തീരത്ത് അല്പ ദക്ഷിണയോടെ ഒരു യജ്ഞം നടത്തപ്പെട്ടു।

Verse 3

संपूर्णफलदो भूयात्स्वाध्यायोऽपि जपस्तथा । रघुनाथ सरस्तीरे मुष्टिमात्रमपि द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, രഘുനാഥ സരോവരത്തിന്റെ തീരത്ത് സ്വാധ്യായമോ ജപമോ—മുഷ്ടിമാത്രം ചെയ്താലും അത് സമ്പൂർണ്ണ ഫലം നൽകും।

Verse 4

दत्तं चेद्वेदविदुषे तदनंतगुणं भवेत् । रामतीर्थं समुद्दिश्य वक्ष्यामि मुनिपुंगवाः

വേദവിദ്വാനെ ദാനം ചെയ്താൽ അത് അനന്തഗുണ ഫലപ്രദമാകും. ഹേ മുനിപുംഗവന്മാരേ, ഇനി രാമതീർത്ഥത്തെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 5

इतिहासं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् । सुतीक्ष्णनामा विप्रेंद्रो मुनिर्नियतमानसः

ഇത് മഹാപുണ്യമായ ഇതിഹാസം; സകല പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതു. സുതീക്ഷ്ണനാമനായ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ മുനി, നിയന്ത്രിതമനസ്സോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 6

अगस्त्यशिष्यो रामस्य चरणाब्जविचिंतकः । रामचंद्रसरस्तीरे तपस्तेपे सुदुष्करम्

അവൻ അഗസ്ത്യമുനിയുടെ ശിഷ്യൻ; ശ്രീരാമന്റെ പാദപദ്മങ്ങളെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നവൻ. രാമചന്ദ്ര സരോവരതീരത്ത് അതിദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 7

जपन्षडक्षरं मंत्रं रामचंद्राधिदैवतम् । नित्यं स पंचसाहस्रं मत्रराजमतंद्रितः

രാമചന്ദ്രനെ അധിദേവതയായി കരുതി അവൻ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം ജപിച്ചു. ക്ഷീണമില്ലാതെ അവൻ നിത്യം മന്ത്രരാജം അഞ്ചായിരം പ്രാവശ്യം ആവർത്തിച്ചു.

Verse 8

जजाप कुर्वन्स्नानं च रघुनाथसरोजले । भिक्षाशी नियताहारो जितक्रोधो जितेंद्रियः

രഘുനാഥ സരോവരജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോഴും അവൻ ജപം തുടർന്നു. ഭിക്ഷാശി, നിയന്ത്രിതാഹാരി, ക്രോധജിതൻ, ഇന്ദ്രിയജിതൻ ആയിരുന്നു.

Verse 9

एवं सुतीक्ष्णो विप्रेंद्रा बहुकालमवर्तत । ततः कदाचित्स मुनीरामं ध्याय न्सदा हृदि । तुष्टाव सीतासहितं रामचंद्रं सभक्तिकम्

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ സുതീക്ഷ്ണൻ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞു. പിന്നെ ഒരിക്കൽ ആ മുനി ഹൃദയത്തിൽ സദാ രാമനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, സീതാസഹിതനായ രാമചന്ദ്രനെ ഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 10

सुतीक्ष्ण उवाच । नमस्ते जानकीनाथ नमस्ते हनुमत्प्रिय

സുതീക്ഷ്ണൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ജാനകീനാഥാ! നമസ്കാരം; ഹേ ഹനുമത്പ്രിയാ! നമസ്കാരം।

Verse 11

नमस्ते कौशिकमुनेर्यागरक्षणदीक्षित । नमस्ते कौसलेयाय विश्वामित्रप्रियाय च

കൗശികമുനിയുടെ യാഗരക്ഷയ്ക്ക് ദീക്ഷിതനായവനേ! നമസ്കാരം. ഹേ കൗസലേയ, വിശ്വാമിത്രപ്രിയ! നിനക്കും നമസ്കാരം।

Verse 12

नमस्ते हरकोदण्डभंजकामरसेवित । मारीचांतक राजेंद्र ताटकाप्राणनाशन

ഹരന്റെ കോദണ്ഡം ഭഞ്ജിച്ചവനേ, ദേവന്മാർ സേവിക്കുന്നവനേ! ഹേ മാരീചാന്തക രാജേന്ദ്രാ, താടകയുടെ പ്രാണനാശകനേ! നമസ്കാരം।

Verse 13

कबंधारे हरे तुभ्यं नमो दशरथात्मज । जामदग्न्यजिते तुभ्यं खरविध्वंसिने नमः

ഹേ കബന്ധഹര ഹരേ, ഹേ ദശരഥാത്മജാ! നമോ നമഃ. ഹേ ജാമദഗ്ന്യജയാ, ഖരവിധ്വംസകനേ! നമസ്കാരം।

Verse 14

नमः सुग्रीवनाथाय नमो वालिहराय ते । विभीषणभयक्लेशहारिणे मलहारिणे

ഹേ സുഗ്രീവനാഥ-രക്ഷകാ! നമസ്കാരം. ഹേ വാലിഹരാ! നമസ്കാരം. വിഭീഷണന്റെ ഭയവും ക്ലേശവും അകറ്റുന്നവനേ, മലഹരാ! നമോ നമഃ.

Verse 15

अहल्यादुःखसंहर्त्रे नमस्ते भरताग्रज । अंभोधिगर्वसंहर्त्रे तस्मिन्सेतु कृते नमः

അഹല്യയുടെ ദുഃഖം സംഹരിച്ചവനേ, ഭരതന്റെ അഗ്രജാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സമുദ്രത്തിന്റെ ഗർവ്വം ശമിപ്പിച്ചവനേ, ആ സേതു നിർമ്മിപ്പിച്ചവനേ, നിനക്കു നമഃ।

Verse 16

तारकब्रह्मणे तुभ्यं लक्ष्मणाग्रज ते नमः । रक्षःसंहारिणे तुभ्यं नमो रावणमर्द्दिने

താരക ബ്രഹ്മസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമഃ; ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. രാക്ഷസസംഹാരകാ, രാവണമർദ്ദകാ, നിനക്കു നമോ നമഃ।

Verse 17

कोदण्डधारिणे तुभ्यं सर्व रक्षाविधायिने । इति स्तुवन्मुनिः सोऽयं सुतीक्ष्णो राममन्वहम्

കോദണ്ഡം ധരിച്ചവനേ, സർവ്വവിധം രക്ഷ നൽകുന്നവനേ, നിനക്കു നമഃ. ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് മുനി സുതീക്ഷ്ണൻ ദിനംപ്രതി ശ്രീരാമനെ പുകഴ്ത്തി।

Verse 18

निनाय कालमनिशं रामचंद्रनिषण्णधीः । एवमभ्यसतस्तस्य राम मन्त्रं षडक्षरम्

രാമചന്ദ്രനിൽ ലീനമായ ബുദ്ധിയോടെ അവൻ നിരന്തരം കാലം കഴിച്ചു. ഇങ്ങനെ അഭ്യസിച്ചപ്പോൾ ഷഡക്ഷര ‘രാമ’ മന്ത്രം അവന്റെ നിത്യസാധനയായി।

Verse 19

स्तुवतो रामचंद्रं च स्तोत्रेणानेन सुव्रताः । तीर्थे च रघुनाथस्य कुर्वतः स्नानमन्वहम्

ഹേ സുവ്രതന്മാരേ! ഈ സ്തോത്രംകൊണ്ട് രാമചന്ദ്രനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടും, രഘുനാഥന്റെ തീർത്ഥത്തിൽ ദിനംപ്രതി സ്നാനം ചെയ്തുകൊണ്ടും…

Verse 20

अभवन्निश्चला भक्ती रामचंद्रेतिनिर्मला । अभूदद्वैतविज्ञानं प्रत्यगात्मैकलक्षणम्

രാമചന്ദ്രന്റെ പവിത്രസ്മരണയാൽ നിർമ്മലവും അചഞ്ചലവും ആയ ഭക്തി ഉദിച്ചു; അന്തരാത്മയുടെ ഏകത്വലക്ഷണമായ അദ്വൈതജ്ഞാനവും ഉദയിച്ചു।

Verse 21

अनधीतत्रयीज्ञानं तथैवाश्रुतवेदनम् । परकायप्रवेशे च सामर्थ्यमभवद्द्विजाः

ത്രയീ (വേദത്രയം) പഠിക്കാതെയും, വേദം കേൾക്കാതെയും, അതിന്റെ ജ്ഞാനം വെളിപ്പെട്ടു; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, പരകായപ്രവേശശക്തിയും ഉദിച്ചു।

Verse 22

आकाशगमने शक्तिः कलावैदग्ध्यमेव च । अश्रुतानां च शास्त्राणामभिज्ञानं विना गुरुम्

ആകാശഗമനശക്തിയും കലകളിലെ വൈദഗ്ധ്യവും ഉദിച്ചു; കൂടാതെ ഒരിക്കലും കേൾക്കാത്ത ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ജ്ഞാനവും ഗുരുവില്ലാതെ തന്നെ ലഭിച്ചു।

Verse 23

गमनं सर्वलोकेषु प्रति घातविवर्जितम् । अतींद्रियार्थद्रष्टृत्वं देवैः संभाषणं तथा

എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും തടസ്സമില്ലാതെ ഗമനം സാധ്യമായി; അതീന്ദ്രിയാർത്ഥങ്ങളുടെ ദർശനം ലഭിച്ചു; ദേവന്മാരോടുള്ള സംഭാഷണവും ഉണ്ടായി।

Verse 24

पिपीलिकादिजंतूनां वार्ताज्ञानमपि द्विजाः । ब्रह्मविष्णुमहादेवलोकेषु गमनं तथा

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, പിപ്പീലിക മുതലായ ജീവികളുടെ വർത്തയും പ്രവർത്തിയും അറിയുന്ന ജ്ഞാനവും ലഭിച്ചു; കൂടാതെ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹാദേവൻ എന്നിവരുടെ ലോകങ്ങളിലേക്കുള്ള ഗമനശക്തിയും ലഭിച്ചു।

Verse 25

चतुर्दशसु लोकेषु स्वाधीनगमनं तथा । एतान्यन्यानि सर्वाणि योगिलभ्यानि सत्तमाः

ചതുര്ദശ ലോകങ്ങളിലേക്കും ഇഷ്ടാനുസാരം സ്വാധീനഗമനം ഉണ്ടാകുന്നു. ഹേ സത്തമന്മാരേ, ഇവയും ഇത്തരത്തിലുള്ള മറ്റു സിദ്ധികളും യോഗികൾക്കു ലഭ്യമാകുന്നു.

Verse 26

सुतीक्ष्णस्याभवन्विप्रा रामा तीर्थनिषेवणात् । एवंप्रभावं तत्तीर्थं महापातकनाशनम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, രാമതീർത്ഥം ഭക്തിപൂർവ്വം ആശ്രയിച്ചതിനാൽ സുതീക്ഷ്ണനു ഈ ഫലങ്ങൾ ലഭിച്ചു. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം ഇങ്ങനെ—മഹാപാതകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 27

महासिद्धिकरं पुण्यमपमृत्युविनाशनम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां नरकक्लेशना शनम्

ഇത് മഹാപുണ്യകരം, മഹാസിദ്ധിദായകം, അപമൃത്യുവിനെ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. മനുഷ്യർക്കു ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുകയും നരകക്ലേശങ്ങൾ നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 28

रामभक्तिप्रदं नित्यं संसारोच्छेदकारणम् । अस्य तीरे महल्लिंगं स्थापयित्वा रघूद्वहः । पूजयामास तल्लिंगं लोकानुग्रहका म्यया

ഇത് നിത്യം രാമഭക്തി നൽകുകയും സംസാരോച്ഛേദത്തിന് കാരണമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ തീരത്ത് രഘുവംശോത്തമൻ മഹാലിംഗം സ്ഥാപിച്ച്, ലോകാനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ചു ആ ലിംഗത്തെ പൂജിച്ചു.

Verse 29

रामतीर्थे महापुण्ये स्नात्वा तल्लिंगदर्शनात् । नराणां मुक्तिरेव स्यात्किमुतान्या विभूतयः

മഹാപുണ്യമയമായ രാമതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ആ ലിംഗദർശനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു നിശ്ചയമായും മുക്തി ലഭിക്കുന്നു—പിന്നെ മറ്റു വിഭൂതികളെക്കുറിച്ച് എന്തുപറയണം!

Verse 30

तत्र स्नात्वा शिवं दृष्ट्वा धर्म पुत्रः पुरा द्विजाः । अनृतोक्तिसमुद्भूतदोषान्मुक्तोऽभवत्क्षणात्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! പുരാതനകാലത്ത് ധർമ്മപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രീശിവനെ ദർശിച്ചപ്പോൾ, അസത്യവചനത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ദോഷത്തിൽ നിന്ന് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വിമുക്തനായി।

Verse 31

ऋषय ऊचुः असत्यमुदितं कस्माद्धर्मपुत्रेण सूतज । यद्दोषशांतये सस्नौ रामतीथेऽतिपावने

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു— ഹേ സൂതപുത്രാ! ധർമ്മപുത്രൻ എന്തുകൊണ്ട് അസത്യം ഉച്ചരിച്ചു? ആ ദോഷശാന്തിക്കായി അവൻ അതിപാവനമായ രാമതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തതല്ലോ?

Verse 32

श्रीसूत उवाच । युष्माकमृषयो वक्ष्ये यथोक्तमनृतं रणे । छलेन धर्मपुत्रेण यन्नष्टं रामतीर्थके

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഋഷിമാരേ! യുദ്ധത്തിൽ ധർമ്മപുത്രൻ തന്ത്രത്താൽ എങ്ങനെ അസത്യം പറഞ്ഞു, രാമതീർത്ഥത്തിൽ ആ ദോഷം എങ്ങനെ നശിച്ചു എന്നത് ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 33

अन्योन्यं पांडवा विप्रा धर्मपुत्रादयः पुरा । धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च दुर्नोधनमुखास्तदा

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! പുരാതനകാലത്ത് ധർമ്മപുത്രൻ മുതലായ പാണ്ഡവരും, ദുര്യോധനനെ മുൻനിർത്തിയ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും, അന്ന് പരസ്പരം വിരോധമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 34

महद्वै वैरमासाद्य राज्यार्थं विप्रसत्तमाः । महत्या सेनया सार्द्धं कुरुक्षेत्रे समेत्य च

ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! രാജ്യാർത്ഥം മഹാവൈരം കൈവരിച്ചു, അവർ മഹാസൈന്യങ്ങളോടുകൂടി കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ സമവേതരായി।

Verse 35

अयुध्यन्समरे वीराः समरेष्वनिवर्तिनः । युद्धं कृत्वा दशदिनं गांगेयः पतितो भुवि

വീരന്മാർ സമരത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്തു; യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും പിന്മാറിയില്ല. പത്ത് ദിവസം യുദ്ധം ചെയ്ത് ഗാംഗേയൻ (ഭീഷ്മൻ) ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 36

ततः पंचदिनं भूयो धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान् । आचार्यो युयुधे द्रोणो महाबलपराक्रमः

അതിനുശേഷം കൂടി അഞ്ചുദിവസം പരാക്രമവാനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനോടു മഹാബല-പരാക്രമശാലിയായ ആചാര്യ ദ്രോണൻ യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 37

अनेकास्त्राणि शस्त्राणि द्रोणाचर्यो महाबली । विसृजन्पांडवानीकं पीडयामास वीर्यवान्

മഹാബലവാനായ ദ്രോണാചാര്യൻ അനേകം അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച് തന്റെ വീര്യത്താൽ പാണ്ഡവസേനയെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിച്ചു.

Verse 38

अथ दिव्यास्त्रविच्छूरो धृष्टद्युम्नो महाबलः । अभिनद्बाणवर्षेण द्रोणसेनामनेकधा

അപ്പോൾ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളാൽ ദീപ്തനായ മഹാബലൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ അമ്പുമഴകൊണ്ട് ദ്രോണന്റെ സേനയെ പലവിധമായി തകർത്തു.

Verse 39

धृष्टद्युम्नं तदा द्रोणः शरवर्षैरवाकिरत् । पार्थसेना तथा द्रोणबाणवर्षातिपीडिता

അപ്പോൾ ദ്രോണൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ ശരവർഷങ്ങളാൽ മൂടി. ദ്രോണന്റെ ബാണവർഷം മൂലം പാർഥസേനയും അത്യന്തം പീഡിതമായി.

Verse 40

दशदिक्षु भयाक्रांता विद्रुता द्विजसत्तमाः । ततोऽर्जुनो रणे द्रोणं युयुधे रथिनां वरः

ഭയാക്രാന്തരായ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറി ഓടിപ്പോയി. പിന്നെ രഥയോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണനോട് ഏറ്റുമുട്ടി.

Verse 41

रणप्रवीणयोस्तत्र विजयद्रोणयो रणे । द्रष्टुं समागतैर्देवैरभूद्व्योमनिरं तरम्

അവിടെ യുദ്ധനിപുണരായ വിജയം (അർജുനൻ)യും ദ്രോണനും പോരാടുമ്പോൾ, അത് കാണാൻ ദേവന്മാർ സമാഗമിച്ചു; ആകാശം ഇടവിടാതെ നിറഞ്ഞു.

Verse 42

द्रोणफाल्गुनयोर्विप्रा नास्ति युद्धोपमा भुवि । सामर्षयोस्तदाचार्यशिष्ययोरभवद्रणः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഭൂമിയിൽ ദ്രോണ-ഫാൽഗുനരുടെ യുദ്ധത്തിന് തുല്യമായ മറ്റൊരു പോരാട്ടമില്ല. ഉത്സാഹവും രോഷവും നിറഞ്ഞ ആചാര്യൻ-ശിഷ്യൻ തമ്മിൽ ആ രണം ഉദിച്ചു.

Verse 43

द्रोणफाल्गुनयोर्युद्धं द्रोणफाल्गुन योरिव । बहु मेनेऽथ मनसा द्रोणोऽर्जुनपराक्रमम्

ദ്രോണനും ഫാൽഗുനനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം വീണ്ടും ദ്രോണ-ഫാൽഗുന യുദ്ധം തന്നെയെന്നപോലെ തോന്നി. അപ്പോൾ ദ്രോണൻ മനസ്സിൽ അർജുനന്റെ പരാക്രമത്തെ അത്യന്തം ആദരിച്ചു.

Verse 44

ततो द्रोणो महावीर्यं प्रियशिष्यं स फाल्गुनम् । विहाय पांचालबलं समयुध्यत वीर्यवान्

അപ്പോൾ മഹാവീര്യനായ ദ്രോണൻ പാഞ്ചാലസേനയെ വിട്ടുവെച്ച്, തന്റെ പ്രിയശിഷ്യനായ ഫാൽഗുനനോട് നേരിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 45

सविंशतिसहस्राणि दश तत्रायुतानि च । द्रोणाचार्योऽवधीद्राज्ञां युद्धे सगजवाजिनाम्

ആ യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണാചാര്യൻ ഗജവാജികളോടുകൂടിയ രാജാക്കളെ—ഇരുപതിനായിരവും, കൂടാതെ പത്ത് അയുതവും—വധിച്ചു।

Verse 46

धृष्टद्युम्नोऽथ कुपितो द्रोण मभ्यहनच्छरैः । द्रोणश्च पट्टिशं गृह्य धृष्टद्युम्नमताडयत्

അപ്പോൾ കോപിച്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദ്രോണനെ അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിച്ചു; ദ്രോണൻ പട്ടിശം (കുന്തം) പിടിച്ച് ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ അടിച്ചു।

Verse 47

शरैर्विव्याध तं युद्धे तीक्ष्णैरग्निशिखोपमैः । परङ्मुखोऽभवत्तत्र धृष्ट द्युम्नः शराहतः

യുദ്ധത്തിൽ അവൻ അഗ്നിശിഖപോലെ തീക്ഷ്ണമായ അമ്പുകളാൽ അവനെ കുത്തിത്തുളച്ചു; അപ്പോൾ അമ്പേറ്റ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പിന്മാറി।

Verse 48

ततो विरथमागत्य धृष्टद्युम्नं वृकोदरः । स्वं स्यंदनं समारोप्य द्रोणाचार्यमथाब्रवीत्

പിന്നീട് രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്ന വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) അവനെ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറ്റി; തുടർന്ന് ദ്രോണാചാര്യനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 49

स्वकर्मभिरसंतुष्टाः शिक्षितास्त्रा द्विजाधमाः । न युद्ध्येरन्यदि क्रूरा न नश्येरन्नृपा रणे

സ്വധർമ്മകർമ്മങ്ങളിൽ അസന്തുഷ്ടരായി, ആയുധവിദ്യയിൽ പരിശീലിതരായ ആ അധമ ബ്രാഹ്മണർ ക്രൂരരായി; അല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ രാജാക്കൾ യുദ്ധം ചെയ്‌തേനില്ല, രണത്തിൽ നൃപന്മാർ നശിച്ചേനില്ല।

Verse 50

अहिंसा हि परो धर्मो ब्राह्मणानां सदा स्मृतः । हिंसया दारपुत्रादीन्रक्षंते व्याधजातयः

അഹിംസയാണ് ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സദാ സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന പരമധർമ്മം. എങ്കിലും വ്യാധജാതികൾ ഹിംസയാൽ ഭാര്യ, പുത്രൻ മുതലായവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 51

हिंसीस्त्वमेकपुत्रार्थे युद्धे स्थित्वा बहून्नृपान् । स चापि ते सुतो ब्रह्मन्हतः शेते रणाजिरे

ഒറ്റ പുത്രനുവേണ്ടി നീ ഹിംസ ചെയ്തു; യുദ്ധത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അനേകം രാജാക്കളെ വധിച്ചു. എങ്കിലും ആ നിന്റെ പുത്രൻ തന്നേ, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, രണഭൂമിയിൽ ഹതനായി കിടക്കുന്നു.

Verse 52

तथापि लज्जा ते नास्ति शोकोऽपीह न जायते । वचनं त्विति भीमस्य सत्यं श्रुत्वा युधिष्ठिरात्

എന്നിട്ടും നിനക്കു ലജ്ജയില്ല; ഇവിടെ ദുഃഖവും ഉദിക്കുന്നില്ല. യുധിഷ്ഠിരനിൽ നിന്ന് ഭീമന്റെ വചനങ്ങളുടെ സത്യവൃത്താന്തം കേട്ട്…

Verse 53

निजायुधं स तत्याज पपात स्यंदनो परि । योगवित्प्रायमातस्थे द्रोणाचार्यस्तदा द्विजाः

അവൻ തന്റെ ആയുധം ഉപേക്ഷിച്ച് രഥത്തിന്മേൽ തന്നെ വീണു. അപ്പോൾ യോഗവിദനായ ദ്രോണാചാര്യൻ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, പ്രായോപവേശം (മരണോപവാസം) ആചരിച്ചു.

Verse 54

तदंतरं परिज्ञाय द्रोणाचार्यस्य पार्श्वतः । खङ्गपाणिः शिरच्छेत्तुमभ्यधावद्रणा जिरे

ദ്രോണാചാര്യന്റെ സമീപത്തെ ആ ഇടവേള തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഖഡ്ഗധാരിയായ യോദ്ധാവ് രണഭൂമിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിരഛേദം ചെയ്യാൻ പാഞ്ഞെത്തി.

Verse 55

वार्यमाणोऽपि पार्थाद्यैस्तच्छिरश्छेत्तुमुद्ययौ । योगवित्त्वाद्द्रोणमूर्ध्नो ज्योतिरूर्ध्वं दिवं ययौ

പാർത്ഥാദികൾ തടഞ്ഞിട്ടും അവൻ ആ തല വെട്ടാൻ തുനിഞ്ഞു. ദ്രോണർ യോഗവിത്തായതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ നിന്ന് ഒരു ജ്യോതിസ്സ് ഉയർന്ന് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 56

दृष्टं कृष्णार्जुनकृपधर्मपुत्रादि भिर्मृधे । द्रोणस्यास्य गतप्राणाच्छरीरादच्छिनच्छिरः

യുദ്ധത്തിൽ കൃഷ്ണൻ, അർജ്ജുനൻ, കൃപർ, ധർമ്മപുത്രർ തുടങ്ങിയവർ നോക്കിനിൽക്കെ, പ്രാണനറ്റ ദ്രോണരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് തല വെട്ടിമാറ്റപ്പെട്ടു.

Verse 57

भारद्वाजे हते युद्धे कौरवाः प्राद्रवन्भयात् । जहृषुः पांडवा विप्रा धृष्टद्युम्नादय स्तदा

യുദ്ധത്തിൽ ഭരദ്വാജപുത്രൻ (ദ്രോണർ) കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ കൗരവർ ഭയന്നോടി. ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അപ്പോൾ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നാദികളും പാണ്ഡവരും സന്തോഷിച്ചു.

Verse 58

सेनां तां विद्रुतां दृष्ट्वा द्रौणिरूचे सुयोधनम् । एतद्द्रवति कि सैन्यं त्यक्तप्रहरणं नृप

ആ സൈന്യം ചിതറിയോടുന്നത് കണ്ട് അശ്വത്ഥാമാവ് സുയോധനനോട് ചോദിച്ചു: "ഹേ രാജാവേ, ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ഈ സൈന്യം എന്തിനാണ് ഓടുന്നത്?"

Verse 59

तदा दुर्योधनो राजा स्वयं वक्तु मशक्नुवन् । युद्धे द्रोणवधं वक्तुं कृपाचार्यमचोदयत् । द्रौणयेऽथ कृपाचार्यो वधमूचे गुरोस्तदा

അപ്പോൾ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ സ്വയം പറയാൻ കഴിയാതെ, യുദ്ധത്തിലെ ദ്രോണവധത്തെക്കുറിച്ച് പറയാൻ കൃപാചാര്യരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് കൃപാചാര്യർ അശ്വത്ഥാമാവിനോട് ഗുരുവിന്റെ (പിതാവിന്റെ) വധവാർത്ത പറഞ്ഞു.

Verse 60

कृप उवाच । अश्वत्थामंस्तव पिता ब्रह्मास्त्रेण मृधे रिपून् । हत्वा निनाय सदनं यमस्य शतशो बली

കൃപൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അശ്വത്ഥാമാ! നിന്റെ പിതാവ് യുദ്ധത്തിൽ ബ്രഹ്മാസ്ത്രംകൊണ്ട് ശത്രുക്കളെ വധിച്ച്, ബലവാനായി, നൂറുകണക്കിനെയെല്ലാം യമസദനത്തിലേക്ക് അയച്ചു।

Verse 61

दुराधर्षतमं दृष्ट्वा तद्वीर्यं केशवस्तदा । पांडवान्प्राह विप्रेंद्र वाक्यं वाक्यविशारदः

ആ അജേയമായ വീര്യം കണ്ട കേശവൻ അപ്പോൾ, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, വാക്കിൽ നിപുണനായി പാണ്ഡവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു।

Verse 62

केशव उवाच । द्रोणं जेतुमुपायोऽस्ति पांडवा युधि दुर्जयम्

കേശവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാണ്ഡവരേ! യുദ്ധത്തിൽ ദുർജ്ജയനായ ദ്രോണനെ ജയിക്കാൻ ഒരു ഉപായമുണ്ട്।

Verse 63

अश्वत्थात्मा तव सुतो हतो द्रोण मृधेऽधुना । सत्यवादी वदेदेवं यदि प्रामाणिको जनः

‘ദ്രോണാ! അശ്വത്ഥാമാ—നിന്റെ പുത്രൻ—ഇപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ഹതനായി’ എന്ന്, സത്യവാദിയായ വിശ്വസനീയൻ പറഞ്ഞാൽ, അത് വിശ്വസിക്കപ്പെടും।

Verse 64

द्रोणो निवर्तेत रणात्तदा त्यक्त्वायुधं क्षणात् । अत एनां मृषावार्तां धर्मराजोऽधुना वदेत्

അപ്പോൾ ദ്രോണൻ ക്ഷണത്തിൽ ആയുധം ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറും; അതിനാൽ ധർമ്മരാജൻ ഇപ്പോൾ ഈ മിഥ്യാവാർത്ത പറയണം।

Verse 65

नान्यथा शक्यते जेतुं द्रोणो युद्धविशारदः । धर्माज्जेतुमशक्यं चेद्धर्मं त्यक्त्वाऽप्यरिं जयेत्

യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദ്രോണനെ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. ധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ വിജയം അസാധ്യമായാൽ, ധർമ്മം പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് ശത്രുവിനെ ജയിക്കാം।

Verse 66

इति केशववाक्यं तच्छ्रुत्वा भीमः पृथासतः । पितरं ते समभ्येत्य मिथ्यावाक्यमभाषत

കേശവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് പൃഥാസുതനായ ഭീമൻ നിന്റെ പിതാവിനരികെ ചെന്നു അസത്യവാക്ക് പറഞ്ഞു।

Verse 67

अश्वत्थामा हतो द्रोण युद्धेऽत्र पतितोऽधुना । द्रोणाचार्योपि तद्वाक्यममन्यत यथार्थतः

“അശ്വത്ഥാമാവ് ഹതനായി, ഹേ ദ്രോണാ; അവൻ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ യുദ്ധത്തിൽ വീണിരിക്കുന്നു।” ദ്രോണാചാര്യനും ആ വാക്ക് സത്യമെന്നു കരുതി।

Verse 68

अविश्वस्य पुनः सोऽथ धर्मजं प्राप्य चाब्रवीत् । धर्मात्मज मृधे सूनुरश्वत्थामा ममाधुना

എന്നാലും സംശയത്തോടെ അവൻ ധർമ്മരാജനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു— “ഹേ ധർമ്മാത്മജാ! ഈ യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ പുത്രൻ അശ്വത്ഥാമാവ് ഇപ്പോൾ…”

Verse 69

हतः किं त्वं वदस्वाद्य सत्यवादी भवान्मतः । धर्मपुत्रोऽसत्यभीरुरासीच्चारिजयोत्सुकः

“…അവൻ ഹതനായോ? ഇന്ന് എനിക്ക് പറയുക; നിങ്ങൾ സത്യവാദിയെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.” ധർമ്മപുത്രൻ അസത്യത്തെ ഭയപ്പെട്ടിട്ടും ജയലാലസയാൽ ദ്വന്ദ്വത്തിലായി।

Verse 70

किं कर्तव्यं मयाद्येति दोलालोलमना अभूत् । स दृष्ट्वा भीमनिहतमश्वत्थामाभिधं गजम्

“ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?” എന്നു വിചാരിച്ച് അവന്റെ മനസ്സ് കുലുങ്ങി അസ്ഥിരമായി. പിന്നെ ഭീമൻ വധിച്ച ‘അശ്വത്താമാ’ എന്ന പേരുള്ള ആനയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ സംശയവും ആലോചനയും നിറഞ്ഞവനായി.

Verse 71

अश्वत्थामा हतो युद्धे भीमेनाद्य रणे महान् । इत्थं द्रोणं बभाषेऽसौ धर्मपुत्रश्छलोक्तितः

“ഇന്നത്തെ ഈ മഹാരണത്തിൽ ഭീമൻ യുദ്ധത്തിൽ അശ്വത്താമനെ വധിച്ചു” എന്നു പറഞ്ഞു, ധർമ്മപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ വഞ്ചനാഭരിതമായ വാക്കോടെ ദ്രോണനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 72

तच्छ्रुत्वा त्वत्पिता शस्त्रं त्यक्त्वा युद्धान्न्यवर्त्तत । अथ धर्मसुतः प्राह परं वारण इत्यपि

അത് കേട്ടപ്പോൾ നിന്റെ പിതാവ് ആയുധം വെടിഞ്ഞ് യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറി. പിന്നെ ധർമ്മസുതൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“മതി, നിർത്തുക; വിരമിക്കുക” എന്ന്.

Verse 73

त्यक्तं शस्त्रं न गृह्णीयां युद्धे पुनरिति स्म सः । प्रतिजज्ञे तव पिता वत्स द्रोणो बली पुनः

“വിട്ടുകളഞ്ഞ ആയുധം ഞാൻ വീണ്ടും യുദ്ധത്തിൽ എടുക്കുകയില്ല” എന്നു അവൻ പറഞ്ഞു. വത്സാ, നിന്റെ ബലവാനായ പിതാവ് ദ്രോണൻ വീണ്ടും ഈ ദൃഢ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

Verse 74

अतः शस्त्रं न जग्राह प्रतिज्ञाभंगकातरः । धृष्टद्युम्नं तदा दृष्ट्वा पिता ते मृत्युमात्मनः

അതുകൊണ്ട് പ്രതിജ്ഞാഭംഗത്തിന്റെ ഭയത്തിൽ അവൻ ആയുധം എടുത്തില്ല. അപ്പോൾ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ കണ്ട നിന്റെ പിതാവ് അവനെ തനിക്കുള്ള സാക്ഷാൽ മരണമായി കരുതി.

Verse 75

मत्वा प्रायोपवेशेन रथोपस्थे स योगवित् । अशयिष्ट समाधिस्थः प्राणानायम्य वाग्यतः

ആ യോഗവിദഗ്ദ്ധൻ പ്രായോപവേശം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു രഥത്തിലിരുന്നു. സമാധിസ്ഥനായി പ്രാണനെ നിയന്ത്രിച്ചു, വാക്കിനെ അടക്കി അദ്ദേഹം മൗനം അവലംബിച്ചു.

Verse 76

ततो निर्भिद्य मूर्धानं तत्प्राणा निर्ययुः क्षणात् । तदा मृतस्य द्रोणस्य वत्स खङ्गेन तच्छिरः

പിന്നീട് ശിരസ്സ് ഭേദിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാണൻ ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് പുറത്തുപോയി. ഹേ വത്സാ, അപ്പോൾ മരിച്ച ദ്രോണരുടെ തല വാളുകൊണ്ട് അറുത്തുമാറ്റപ്പെട്ടു.

Verse 77

केशागृहीत्वा हस्तेन धृष्टद्युम्नोऽच्छिनद्युधि । मावधीरिति पार्थाद्याः प्रोचुः सर्वे च सैनिकाः । सर्वैर्निवार्यमाणोपि त्वत्तातं पार्श्वतोऽवधीत्

ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ യുദ്ധത്തിൽ കൈകൊണ്ട് മുടിയിൽ പിടിച്ചു അദ്ദേഹത്തെ വെട്ടി. അർജ്ജുനൻ തുടങ്ങിയവരും എല്ലാ സൈനികരും 'കൊല്ലരുത്' എന്ന് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു. എല്ലാവരും തടഞ്ഞിട്ടും അവൻ നിന്റെ പിതാവിനെ അടുത്തുനിന്ന് കൊന്നു.

Verse 78

श्रीसूत उवाच । पितरं निहतं श्रुत्वा रुदन्द्रौणिश्चिरं द्विजाः

ശ്രീ സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ദ്വിജന്മാരെ, പിതാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ട് അശ്വത്ഥാമാവ് വളരെ നേരം കരഞ്ഞു.

Verse 79

कोपेन महता तत्र ज्वलन्वाक्यमथाब्रवीत । अनृतं प्रोच्य पितरं न्यस्तशस्त्रं चकार यः

അവിടെ വലിയ കോപത്താൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "നുണ പറഞ്ഞ് എന്റെ പിതാവിനെക്കൊണ്ട് ആയുധം ഉപേക്ഷിപ്പിച്ചവൻ ആരോ..."

Verse 80

पितरं मेऽद्य तं पार्थमप्यन्या थ पांडवान् । गृहीत्वा केशपाशं यस्त्यक्तशस्त्रशिरोऽहनत्

ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ പിതാവായ ആ പാർഥനെ (അർജുനനെ)യും മറ്റു പാണ്ഡവരെയും കൂടി സംഹരിക്കും; കേശപാശം പിടിച്ച്, ആയുധം ഉപേക്ഷിച്ച് തല കുനിച്ചവനെയും വധിച്ചവനല്ലോ അവൻ।

Verse 81

छद्मना पार्षतं तं च हनिष्याम्यचिरादहम् । कृष्णेन सह पश्यंतु पाण्डवा मत्पराक्रमम्

വഞ്ചനയാൽ ആ പാർഷതനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയും ഞാൻ ഉടൻ വധിക്കും; കൃഷ്ണനോടുകൂടെ പാണ്ഡവർ എന്റെ പരാക്രമം കാണട്ടെ।

Verse 82

इति द्रौणिर्द्विजास्तत्र प्रतिजज्ञे भयंकरम् । ततोस्तं गत आदित्ये राजानः सर्व एव ते

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഇങ്ങനെ ദ്രൗണി അവിടെ ഭയങ്കരമായ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; പിന്നെ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ ആ രാജാക്കന്മാർ (യോദ്ധാക്കൾ) എല്ലാവരും പിന്മാറി।

Verse 83

उभये निहते द्रोणे प्राविशन्पटमण्डपम् । अष्टादशदिनैरेवं निवृत्तमभवद्रणम्

ഇരു സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ദ്രോണൻ നിഹതനായ ശേഷം അവർ പടമണ്ഡപത്തിൽ (കൂടാരമണ്ഡപത്തിൽ) പ്രവേശിച്ചു; ഇങ്ങനെ പതിനെട്ടു ദിവസത്തിൽ യുദ്ധം അവസാനിച്ചു।

Verse 84

शल्यं कर्णं तथान्यांश्च दुर्योधनमुखांस्ततः । धार्तराष्ट्रान्निहत्याजौ धर्मराजो युधिष्ठिरः

ശല്യൻ, കർണ്ണൻ, ദുര്യോധനമുഖമായ മറ്റു വീരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ നിഹതരായ ശേഷം ധർമ്മരാജ യുധിഷ്ഠിരൻ രണഭൂമിയിൽ ധാർത്തരാഷ്ട്രരെ സംഹരിച്ചു।

Verse 85

स्वीयानां च परेषां च मृतानां सांपरायिकम् । अकरोद्विधिवद्विप्राः सार्धं धौम्या दिभिर्द्विजैः

അപ്പോൾ വിധിപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണന്മാർ ധൗമ്യാദി ദ്വിജമുനികളോടൊപ്പം ചേർന്ന് തങ്ങളുടേയും ശത്രുക്കളുടേയും മരിച്ചവർക്കായി സാംപരായിക ശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു।

Verse 86

वंदित्वा धृतराष्ट्रं च सर्वे संभूय पाण्डवाः । धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञाता हतशिष्टजनैर्वृताः

എല്ലാ പാണ്ഡവരും ഒരുമിച്ചു ധൃതരാഷ്ട്രനെ വന്ദിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം, സംഹാരത്തിനു ശേഷം ശേഷിച്ച ജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരായി അവർ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 87

संप्राप्य हास्तिनपुरं प्राविशंस्ते स्वमंदिरम् । ततः कतिपयाहःसु गतेषु किल नागराः

ഹാസ്തിനപുരം പ്രാപിച്ച് അവർ സ്വന്തം രാജമന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; പിന്നെ കുറെ ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നഗരവാസികളും സത്യമായും (അടുത്ത സംഭവത്തെക്കുറിച്ച്) ഒന്നിച്ചുകൂടി।

Verse 89

धौम्यादिमुनिभिः सार्धं धर्मजस्य महात्मनः । राज्या भिषेचनं कर्तुं प्रारभंत मुनीश्वराः । राज्याभिषेचने तस्य प्रवृत्ते धर्मजस्य तु । अशरीरा ततो वाणी बभाषे धर्मनंदनम्

ധൗമ്യാദി മുനികളോടൊപ്പം മുനീശ്വരന്മാർ മഹാത്മ ധർമജന്റെ രാജാഭിഷേകം ആരംഭിച്ചു; എന്നാൽ അഭിഷേകം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഒരു അശരീരവാണി ധർമനന്ദനനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു।

Verse 90

धर्म पुत्र महाभाग रिपूणामपि वत्सल । राज्याभिषेकं मा कार्षीर्नार्हस्त्वं राज्यपालने

“ഹേ മഹാഭാഗ ധർമ്മപുത്രാ, ശത്രുക്കളോടും വാത്സല്യമുള്ളവനേ! രാജാഭിഷേകം ചെയ്യരുത്; ഇനിയും നീ രാജ്യപാലനഭാരം വഹിക്കാൻ യോഗ്യനല്ല।”

Verse 91

यतस्त्वं छद्मनाचार्यमुक्त्वा सत्यं द्विजोत्तमम् । न्यस्त शस्त्रं रणे राजन्नघातयदलज्जकः

ഹേ രാജാവേ, നീ കപടമായി ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനെ ‘ആചാര്യൻ’ ‘സത്യവാൻ’ എന്നു വിളിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ അവൻ ആയുധം വെച്ചപ്പോൾ ലജ്ജയില്ലാതെ അവനെ വധിപ്പിച്ചു।

Verse 92

अतस्ते पापबाहुल्यं विद्यते धर्मनंदन । प्रायश्चित्तमकृत्वास्य राज्यपालनकर्मणि

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ധർമ്മനന്ദന, നിനക്കു പാപം വളരെ വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാതെ രാജ്യം കാക്കുകയും ഭരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ധർമ്മത്തിൽ നീ യോഗ്യനല്ല।

Verse 93

नार्हता विद्यते यस्मात्प्रायश्चित्तमतश्चर । इत्युक्त्वा विररामाथ सा तु वागशरीरिणी

പ്രായശ്ചിത്തമില്ലാതെ അർഹത നിലനിൽക്കില്ല; അതിനാൽ പ്രായശ്ചിത്തം ആചരിക്ക. എന്നു പറഞ്ഞ് ആ അശരീരവാണി മൗനമായി।

Verse 94

ततो धर्मसुतो राजा तद्वाक्यं भृशकातरः । मूढोऽहं साहसी क्रूरः पिशुनो लोभमोहितः

അപ്പോൾ ധർമ്മസുതനായ രാജാവ് ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അത്യന്തം വിങ്ങി പറഞ്ഞു—“ഞാൻ മോഹിതൻ; ദുസ്സാഹസികൻ, ക്രൂരൻ, പരനിന്ദകൻ, ലോഭത്തിൽ ഭ്രമിച്ചവൻ।”

Verse 95

तुच्छराज्याभिलाषेण कृतवान्पापमीदृशम् । एतत्पापविशुद्ध्यर्थं किं करिष्यामि का गतिः

ചെറിയ രാജ്യലാഭത്തിന്റെ മോഹത്തിൽ ഞാൻ ഇത്തരമൊരു പാപം ചെയ്തു. ഈ പാപശുദ്ധിക്കായി ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം—എനിക്ക് ഏതു ഗതി, ഏതു ശരണം?

Verse 96

किं वा दानं प्रदास्यामि कुत्र यास्यामि वा पुनः । इति शोकसमाविष्टे तस्मिन्राजनि धर्मजे

“ഞാൻ ഏതു ദാനം നൽകണം? പിന്നെ വീണ്ടും എവിടേക്ക് പോകണം?” എന്നു പറഞ്ഞു ധർമ്മപുത്രനായ ആ രാജാവ് ശോകത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 97

कृष्णद्वैपायनो व्यासस्समायातस्तदंतिकम् । ततोऽभिवंद्य तं व्यासं प्रत्युत्थाय कृतांजलिः

കൃഷ്ണദ്വൈപായന വ്യാസൻ അവിടേക്ക് വന്നു. അപ്പോൾ രാജാവ് എഴുന്നേറ്റ്, കൈകൂപ്പി, വ്യാസനെ വണങ്ങി സ്വീകരിച്ചു।

Verse 98

संपूज्यार्घ्यादिना विप्रा भक्तियुक्तेन चेतसा । अदेहवाचा यत्प्रोक्तं तत्सर्वमखिलेन सः

ഭക്തിയുള്ള മനസ്സോടെ അർഘ്യാദികൾ അർപ്പിച്ച് ആ വിപ്ര മുനിയെ യഥാവിധി പൂജിച്ചു; ശരീരമില്ലാത്ത വാണി പറഞ്ഞതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു।

Verse 99

व्यासाय श्रावयामास दुःखितो धर्मनंदनः । श्रुत्वा तदखिलं वाक्यं धर्मजस्य महामुनिः । ध्यात्वा तु सुचिरं कालं ततो वक्तुं प्रच क्रमे

ദുഃഖിതനായ ധർമ്മനന്ദനൻ അതെല്ലാം വ്യാസനോട് പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. ധർമ്മപുത്രന്റെ വാക്കുകൾ മുഴുവനും കേട്ട മഹാമുനി ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച് പിന്നെ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 100

व्यास उवाच । मा कार्षीस्त्वं भयं राजन्नुपायं प्रब्रवीमि ते । अस्य पापस्य शांत्यर्थं श्रुत्वानुष्ठीयतां त्वया

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—“രാജാവേ, ഭയപ്പെടരുത്. ഞാൻ നിനക്ക് ഉപായം പറയുന്നു. ഈ പാപത്തിന്റെ ശാന്തിക്കായി അത് കേട്ട് അതനുസരിച്ച് അനുഷ്ഠാനം ചെയ്യുക.”

Verse 101

युधिष्ठिर उवाच । किं तद्ब्रूहि महायोगिन्पाराशर्य कृपानिधे । येन मे पापनाशः स्यादचिरात्तद्वदाधुना

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹായോഗിൻ, ഹേ പാരാശര്യ, കരുണാനിധേ! എന്റെ പാപനാശം शीഘ്രം സംഭവിക്കുവാൻ ഉള്ള മാർഗം പറഞ്ഞുതരുക; ഇപ്പോൾ തന്നെ പറയുക।

Verse 102

व्यास उवाच । दक्षिणांभोनिधौ सेतौ गंधमादनपर्वते

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷിണ സമുദ്രത്തിലെ സേതുവിലും, ഗന്ധമാദന പർവതത്തിലും—

Verse 110

रामसेतुं समुद्दिश्य प्रतस्थे वाहनं विना । दिनैः कतिपयैरेव रामसेतुं जगाम सः

രാമസേതുവിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി അവൻ യാതൊരു വാഹനവും കൂടാതെ പുറപ്പെട്ടു; കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ രാമസേതുവിൽ എത്തി।

Verse 120

अभिषिक्तोऽथ राज्येऽसौ पालयामास मेदिनीम् । इत्थं धर्मात्मजो विप्रा रामतीर्थनिमज्जनात्

അനന്തരം അവൻ രാജാഭിഷേകത്താൽ അഭിഷിക്തനായി ഭൂമിയെ പാലിച്ചു സംരക്ഷിച്ചു. ഇങ്ങനെ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ധർമ്മാത്മാവ് രാമതീർത്ഥത്തിലെ നിമജ്ജന-സ്നാനത്താൽ ഈ ഫലം പ്രാപിച്ചു।

Verse 123

पठंति येऽ ध्यायमिदं द्विजोत्तमाः शृण्वंति वा ये मनुजा विपातकाः । यास्यंति कैलासमनन्यलभ्यं गत्वा न संयांति पुनश्च जन्म

ഈ അധ്യായം പാരായണം ചെയ്ത് ധ്യാനിക്കുന്ന ദ്വിജോത്തമന്മാരോ, അല്ലെങ്കിൽ ഘോരപാപഭാരിതരായ മനുഷ്യരോ ഇതു ശ്രവിച്ചാൽ, മറ്റൊരു മാർഗ്ഗത്താലും ലഭിക്കാത്ത കൈലാസത്തിലേക്ക് അവർ പോകും; അവിടെ ചെന്നാൽ പിന്നെ പുനർജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയില്ല।