Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 42

Devanagari script

एकादशे मर्कटश्च गृध्रोऽहं द्वादशे भवे । त्रयोदशेऽहं नकुलो वायसश्च चतु र्दशे

Transliteration

ekādaśe markaṭaśca gṛdhro'haṃ dvādaśe bhave | trayodaśe'haṃ nakulo vāyasaśca catu rdaśe

Translation

പതിനൊന്നാം ജന്മത്തിൽ ഞാൻ മർക്കടം (കുരങ്ങ്) ആയി, പന്ത്രണ്ടാമിൽ ഗൃധ്രൻ (കഴുകൻ). പതിമൂന്നാമിൽ നകുലം (മുങ്കൂസ്), പതിനാലാം ജന്മത്തിൽ വായസം (കാക്ക) ആയി.

Word by Word

• एकादशे: in the eleventh (birth)
• एकादशे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकादश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — (भवे) ‘in the eleventh (birth)’

• मर्कटः: a monkey
• मर्कटः: Karta (Predicate-Noun/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मर्कट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक conjunction)

• गृध्रः: a vulture
• गृध्रः: Karta (Predicate-Noun/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृध्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• द्वादशे: in the twelfth (birth)
• द्वादशे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — (भवे) ‘in the twelfth (birth)’

• भवे: in (that) birth
• भवे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• त्रयोदशे: in the thirteenth (birth)
• त्रयोदशे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रयोदश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — (भवे) ‘in the thirteenth (birth)’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• नकुलः: a mongoose
• नकुलः: Karta (Predicate-Noun/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वायसः: a crow
• वायसः: Karta (Predicate-Noun/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वायस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक conjunction)

• चतुर्दशे: in the fourteenth (birth)
• चतुर्दशे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्दश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — (भवे) ‘in the fourteenth (birth)’ (भवे इति अध्याहृतम्)

Speaker

Unspecified in excerpt (same narrator)

Visual Art Cues

Scene: Four quick vignettes: a monkey leaping among branches; a vulture circling above a barren ground; a mongoose alert near a dwelling; a crow perched on a boundary post—each linked by a subtle thread of the same ‘traveler-soul’.

Characters & Entities

• markaṭa (monkey)
• gṛdhra (vulture)
• nakula (mongoose)
• vāyasa (crow)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The soul’s journey can become wearisome across many forms, preparing the ground for dispassion (nirveda) and turning toward dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.