Adhyaya 97

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल व्यासतीर्थमनुत्तमम् । दुर्लभं मनुजैः पुण्यमन्तरिक्षे व्यवस्थितम्

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹീപാലാ! അനുത്തമമായ വ്യാസതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുക; അത് മനുഷ്യർക്കു ദുർലഭം, അത്യന്തം പുണ്യപ്രദമായ തീർത്ഥം, അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कस्माद्वै व्यासतीर्थं तदन्तरिक्षे व्यवस्थितम् । एतदाख्याहि संक्षेपात्त्यज ग्रन्थस्य विस्तरम्

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ആ വ്യാസതീർത്ഥം അന്തരീക്ഷമദ്ധ്യേ എന്തുകൊണ്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു? ഇത് സംക്ഷേപമായി പറയുക; ഗ്രന്ഥവിസ്താരം വിട്ടുകളയുക।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो धर्मवान्साधुवत्सल । स्वकर्मनिरतः पार्थ तीर्थयात्राकृतादरः

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—സാധു, സാധു, ഹേ മഹാബാഹോ! നീ ധർമ്മവാനും സദ്ജനവത്സലനും ആകുന്നു. ഹേ പാർഥാ, നീ സ്വകർമ്മനിരതനും തീർത്ഥയാത്രയോടു ആദരമുള്ളവനും ആകുന്നു।

Verse 4

दुर्लभं सर्वजन्तूनां व्यासतीर्थं नरेश्वर । पीडितो वृद्धभावेन अकल्पोऽहं नृपात्मज

ഹേ നരേശ്വരാ, സർവ്വജീവികൾക്കും വ്യാസതീർത്ഥം ലഭിക്കുക അത്യന്തം ദുർലഭം. വാർദ്ധക്യഭാരത്തിൽ പീഡിതനായ ഞാൻ യോഗ്യനല്ല, ഹേ രാജപുത്രാ।

Verse 5

विसंज्ञो गतवित्तस्तु संजातः स्मृतिवर्जितः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

ഞാൻ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ധനം നഷ്ടപ്പെട്ടു, സ്മൃതിയും വിട്ടുപോയി. ഈ തീർത്ഥം—ഗുഹ്യത്തിലും അതിഗുഹ്യം—ഞാൻ ആരോടും വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല।

Verse 6

कलिस्तत्रैव राजेन्द्र न विशेद्व्याससंश्रयात् । अन्तरिक्षे तु संजातं रेवायाश्चेष्टितेन तु

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, വ്യാസന്റെ ആശ്രയത്താൽ അവിടെ കലി പ്രവേശിക്കുകയില്ല. റേവാ (നർമദാ) ദേവിയുടെ അത്ഭുത ലീലകൊണ്ടു ആ സ്ഥലം അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ചു।

Verse 7

विरिञ्चिर्नैव शक्नोति रेवाया गुणकीर्तनम् । कथं ज्ञास्याम्यहं तात रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

വിരിഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവു) പോലും റേവയുടെ ഗുണങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി കീർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. എന്നാൽ, താതാ, ഞാൻ റേവയുടെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം എങ്ങനെ അറിയും?

Verse 8

व्यासतीर्थं विशेषेण लवमात्रं ब्रवीम्यतः । प्रत्यक्षः प्रत्ययो यत्र दृश्यतेऽद्य कलौ युगे

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പ്രത്യേകമായി വ്യാസതീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് അല്പമാത്രം പറയുന്നു; കാരണം അവിടെ കലിയുഗത്തിലും ഇന്നും പ്രത്യക്ഷപ്രമാണവും ദൃഢപ്രത്യയവും ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 9

विहङ्गो गच्छते नैव भित्त्वा शूलं सुदारुणम् । तस्योत्पत्तिं समासेन कथयामि नृपात्मज

അത്യന്തം ഭീകരമായ ആ ശൂലം തുളച്ച് ഒരു പക്ഷിയും കടന്നുപോകുന്നില്ല. ഹേ രാജപുത്രാ, അതിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു.

Verse 10

आसीत्पूर्वं महीपाल मुनिर्मान्यः पराशरः । तेनात्युग्रं तपश्चीर्णं गङ्गाम्भसि महाफलम्

പൂർവകാലത്ത്, ഹേ മഹീപാല, മാന്യനായ പരാശര മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഗംഗാജലത്തിൽ മഹാഫലപ്രദമായ അത്യുഗ്ര തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 11

प्राणायामेन संतस्थौ प्रविष्टो जाह्नवीजले । पूर्णे द्वादशमे वर्षे निष्क्रान्तो जलमध्यतः

ജാഹ്നവി (ഗംഗ) ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അദ്ദേഹം പ്രാണായാമത്തിൽ അചഞ്ചലനായി നിലകൊണ്ടു. പന്ത്രണ്ടു വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ജലമധ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു.

Verse 12

भिक्षार्थी संचरेद्ग्रामं नावा यत्रैव तिष्ठति । तत्र तेन परा दृष्टा बाला चैव मनोहरा

ഭിക്ഷാർത്ഥിയായി അവൻ നാവു നിർത്തിയിരുന്ന ഗ്രാമത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു. അവിടെ അത്യന്തം മനോഹരിയും ഹൃദയം കവർന്നെടുക്കുന്നവളുമായ ഒരു കന്യയെ അവൻ കണ്ടു.

Verse 13

तां दृष्ट्वा स च कामार्त उवाच मधुरं तदा । मां नयस्व परं पारं कासि त्वं मृगलोचने

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ കാമവ്യാകുലനായ അവൻ മധുരമായി പറഞ്ഞു—“എന്നെ അപ്പുറത്തേക്കു കൊണ്ടുപോ. ഹേ മൃഗലോചനേ, നീ ആരാണ്?”

Verse 14

नावारूढे नदीतीरे मम चित्तप्रमाथिनि । एवमुक्ता तु सा तेन प्रणम्य ऋषिपुंगवम्

നദീതീരത്ത് നാവിൽ ഇരുന്ന് എന്റെ ചിത്തത്തെ കലക്കിയ അവളോട് അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ ആ ഋഷിവര്യനെ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 15

कथयामास चात्मानं दृष्ट्वा तं काममोहितम् । कैवर्तानां गृहे दासी कन्याहं द्विजसत्तम

അവനെ കാമമോഹിതനായി കണ്ട അവൾ തന്റെ കഥ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ മത്സ്യക്കാരുടെ വീട്ടിൽ ദാസിയായി കഴിയുന്ന ഒരു കന്യയാണ്.”

Verse 16

नावासंरक्षणार्थाय आदिष्टा स्वामिना विभो । मया विज्ञापितं वृत्तमशेषं ज्ञातुमर्हसि

ഹേ പ്രഭോ, നാവിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി എന്റെ സ്വാമി എന്നെ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. സംഭവിച്ച എല്ലാം ഞാൻ അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്; നിങ്ങൾ അത് പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞുകൊള്ളണം.

Verse 17

एवमुक्तस्तया सोऽथ क्षणं ध्यात्वाब्रवीदिदम्

അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനിച്ച് പിന്നെ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 18

पराशर उवाच । अहं ज्ञानबलाद्भद्रे तव जानामि सम्भवम् । कैवर्तपुत्रिका न त्वं राजकन्यासि सुन्दरि

പരാശരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭദ്രേ, ജ്ഞാനബലത്താൽ നിന്റെ ജന്മം ഞാൻ അറിയുന്നു. ഹേ സുന്ദരി, നീ കൈവർ‍ത്തന്റെ പുത്രിയല്ല; നീ രാജകുമാരിയാണ്.

Verse 19

कन्योवाच । कः पिता कथ्यतां ब्रह्मन्कस्या वा ह्युदरोद्भवा । कस्मिन्वंशे प्रसूताहं कैवर्ततनया कथम्

കന്യ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, പറയുക; എന്റെ പിതാവ് ആര്? ഞാൻ ആരുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്? ഏത് വംശത്തിൽ ഞാൻ പ്രസവിതയായി, പിന്നെ എങ്ങനെ കൈവർ‍ത്തന്റെ പുത്രിയെന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു?

Verse 20

पराशर उवाच । कथयामि समस्तं यत्त्वया पृष्टमशेषतः । वसुर्नामेति भूपालः सोमवंशविभूषणः

പരാശരൻ പറഞ്ഞു—നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഒന്നും വിട്ടുകളയാതെ സമ്പൂർണ്ണമായി ഞാൻ പറയുന്നു. സോമവംശത്തിന്റെ ഭൂഷണമായ ‘വസു’ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 21

जम्बूद्वीपाधिपो भद्रे शत्रूणां भयवर्धनः । शतानि सप्त भार्याणां पुत्राणां च दशैव तु

ഹേ ഭദ്രേ, അവൻ ജംബൂദ്വീപത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്നു; ശത്രുക്കളുടെ ഭയം വർധിപ്പിക്കുന്നവനും. അവന് ഏഴുനൂറ് ഭാര്യമാരും പത്ത് പുത്രന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 22

धर्मेण पालयेल्लोकानीशवत्पूज्यते सदा । म्लेच्छास्तस्याविधेयाश्च क्षीरद्वीपनिवासिनः

അവൻ ധർമ്മത്തോടെ ജനങ്ങളെ പരിപാലിച്ചു, എപ്പോഴും ഈശ്വരനെന്നപോലെ പൂജിക്കപ്പെട്ടു. ക്ഷീരദ്വീപത്തിൽ വസിക്കുന്ന മ്ലേച്ഛരും അവനോട് ഒരിക്കലും അവിധേയരായിരുന്നില്ല.

Verse 23

तेषामुत्सादनार्थाय ययावुल्लङ्घ्य सागरम् । संयुक्तः पुत्रभृत्यैश्च पौरुषे महति स्थितैः

അവരെ നശിപ്പിക്കുവാൻ അവൻ സമുദ്രം ലംഘിച്ച് പുറപ്പെട്ടു. മഹാവീര്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട പുത്രന്മാരും ഭൃത്യന്മാരും കൂടെ ചേർന്നിരുന്നു.

Verse 24

समरं तैः समारब्धं म्लेच्छैश्च वसुना सह । जिता म्लेच्छाः समस्तास्ते वसुना मृगलोचने

ആ മ്ലേച്ഛർ വസുവിനോടൊപ്പം ചേർന്ന് യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ഓ മൃഗലോചനേ, വസു അവരെല്ലാം ജയിച്ചു.

Verse 25

करदास्ते कृतास्तेन सपुत्रबलवाहनाः । प्रधाना तस्य सा राज्ञी तव माता मृगेक्षणे

അവൻ അവരെ അവരുടെ പുത്രന്മാരും സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും സഹിതം കരം കൊടുക്കുന്നവരാക്കി. ഓ മൃഗേക്ഷണേ, ആ രാജാവിന്റെ പ്രധാന രാജ്ഞി തന്നെയായിരുന്നു നിന്റെ മാതാവ്.

Verse 26

प्रवासस्थे महीपाले संजाता सा रजस्वला । नारीणां तु सदाकालं मन्मथो ह्यधिको भवेत्

രാജാവ് പ്രവാസത്തിലിരിക്കെ അവൾ രജസ്വലയായി. സ്ത്രീകളിൽ ആ സമയത്ത് മന്മഥൻ (കാമദേവൻ) പ്രത്യേകമായി അധികം പ്രബലനാകുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 27

विशेषेण ऋतोः काले भिद्यन्ते कामसायकैः । मन्मथेन तु संतप्ताचिन्तयत्सा शुभेक्षणा

വിശേഷിച്ച് ഋതുകാലത്ത് കാമബാണങ്ങൾ ഹൃദയം ഭേദിക്കുന്നു. മന്മഥതാപത്തിൽ ദഗ്ധയായ ആ ശുഭനേത്രി എന്തു ചെയ്യണമെന്നു ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 28

दूतं वै प्रेषयाम्यद्य वसुराज्ञः समीपतः । आहूतः सत्वरं दूत गच्छ त्वं नृपसन्निधौ

“ഇന്നുതന്നെ വസുരാജന്റെ സമീപത്തേക്ക് ദൂതനെ അയയ്ക്കാം.” അവനെ വിളിച്ചു അവൾ പറഞ്ഞു—“വേഗം പോകുക, ദൂതാ; രാജസന്നിധിയിൽ ചെല്ലുക.”

Verse 29

दूत उवाच । परतीरं गतो देवि वसुराजारिशासनः । तत्र गन्तुमशक्येत जलयानैर्विना शुभे

ദൂതൻ പറഞ്ഞു—“ദേവി, ശത്രുനിഗ്രാഹിയായ വസുരാജൻ അപ്പുറത്തീരത്തേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു. ശുഭേ, ജലയാനം കൂടാതെ അവിടെ പോകാൻ കഴിയില്ല.”

Verse 30

तानि यानानि सर्वाणि गृहीतानि परे तटे । दूतवाक्येन सा राज्ञी विषण्णा कामपीडिता

ആ യാനങ്ങളൊക്കെയും അപ്പുറത്തീരത്ത് പിടിച്ചെടുത്തു. ദൂതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കാമപീഡിതയായ രാജ്ഞി വിഷണ്ണയായി।

Verse 31

तत्सखी तामुवाचाथ कस्मात्त्वं परितप्यसे । स्वलेखः प्रेष्यतां देवि शुकहस्ते यथार्थतः

അപ്പോൾ അവളുടെ സഖി പറഞ്ഞു—“എന്തിന് നീ ഇങ്ങനെ വിഷമിക്കുന്നു? ദേവി, നിന്റെ സ്വന്തം കത്ത് തത്തയുടെ കൈയാൽ യഥാർത്ഥമായി അയയ്ക്കുക.”

Verse 32

समुद्रं लङ्घयित्वा तु शकुन्ता यान्ति सुन्दरि । सखिवाक्येन सा राज्ञी स्वस्था जाता नराधिप

ഹേ സുന്ദരി, പക്ഷികൾ സമുദ്രവും ലംഘിച്ചു പോകുന്നു. സഖിയുടെ വചനങ്ങളാൽ ആ രാജ്ഞി ശാന്തചിത്തയായി, ഹേ നരാധിപാ.

Verse 33

व्याहृतो लेखकस्तत्र लिख लेखं ममाज्ञया । त्वद्धीना सत्यभामाद्य वसो राजन्न जीवति

അപ്പോൾ അവിടെയുള്ള എഴുത്തുകാരനെ വിളിച്ചു—“എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കത്ത് എഴുതുക: ‘നിനക്കില്ലാതെ സത്യഭാമ ഇന്ന്, ഹേ വസുരാജാ, ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല’” എന്ന്.

Verse 34

ऋतुकालोऽद्य संजातो लिख लेखं तु लेखकं । लिखिते भूर्जपत्रे तु लेखे वै लेखकेन तु

“ഇന്ന് ശുഭമായ ഋതുകാലം വന്നിരിക്കുന്നു; ഹേ എഴുത്തുകാരാ, കത്ത് എഴുതുക. ഭൂർജപത്രത്തിൽ എഴുത്തുകാരൻ തന്നേ ഈ കത്ത് നിശ്ചയമായി എഴുതട്ടെ.”

Verse 35

शुकः पञ्जरमध्यस्थ आनीतोद्धैव सन्निधौ

അപ്പോൾ കൂട്ടിനകത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന തത്തയെ അവിടെയേ അവരുടെ സന്നിധിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 36

सत्यभामोवाच । नीत्वा लेखं गच्छ शीघ्रं वसुराज्ञः समीपतः । शकुनिः प्रणतो भूत्वा गृहीत्वा लेखमुत्तमम्

സത്യഭാമ പറഞ്ഞു—“ഈ കത്ത് എടുത്ത് വേഗത്തിൽ വസുരാജന്റെ അടുക്കൽ പോകുക.” പക്ഷി നമസ്കരിച്ചു ഉത്തമ സന്ദേശം ഏറ്റെടുത്തു.

Verse 37

उत्पत्य सहसा राजञ्जगामाकाशमण्डलम् । ततः पक्षी गतः शीघ्रं वसुराजसमीपतः

ഹേ രാജാവേ, അത് പെട്ടെന്നു ചിറകുവിരിച്ച് ആകാശമണ്ഡലത്തിലേക്ക് പറന്നു. പിന്നെ ആ പക്ഷി വേഗത്തിൽ വസുരാജന്റെ സന്നിധിയിലേക്കെത്തി.

Verse 38

क्षिप्ते लेखे शुकेनैव सत्यभामाविसर्जिते । वसुराज्ञा ततो लेखो गृह्य हस्तेऽवधारितः

സത്യഭാമ അയച്ച തത്ത കത്ത് താഴെ വിട്ടപ്പോൾ, വസുരാജൻ അത് എടുത്ത് കൈയിൽ പിടിച്ച് സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിച്ചു നോക്കി.

Verse 39

लेखार्थं चिन्तयित्वा तु गृह्य वीर्यं नरेश्वरः । अमोघं पुटिकां कृत्वा प्रतिलेखेन मिश्रितम्

കത്തിന്റെ അർത്ഥം ആലോചിച്ച നരേശ്വരൻ തന്റെ വീര്യം എടുത്ത്, അച്യുതമായൊരു പുടികയാക്കി, അതിൽ മറുപടി എഴുത്തും ചേർത്തു.

Verse 40

शुकस्य सोऽपयामास गच्छ राज्ञीसमीपतः । प्रणम्य वसुराजानं बीजं गृह्योत्पपात ह

അവൻ അത് തത്തയ്ക്ക് നൽകി—‘രാജ്ഞിയുടെ സന്നിധിയിലേക്കു പോകുക’ എന്നു പറഞ്ഞു. തത്ത വസുരാജനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ബീജം എടുത്ത് പറന്നു.

Verse 41

समुद्रोपरि सम्प्राप्तः शुकः श्येनेन वीक्षितः । सामिषं तं शुकं ज्ञात्वा श्येनस्तमभ्यधावत

സമുദ്രത്തിനുമീതെ എത്തിയ തത്തയെ ഒരു ശ്യേനൻ കണ്ടു. അത് മാംസമുള്ള ഇര വഹിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞ് ശ്യേനൻ അതിലേക്കു പാഞ്ഞു.

Verse 42

हतश्चञ्चुप्रहारेण शुकः श्येनेन भारत । मूर्च्छया तस्य तद्बीजं पतितं सागराम्भसि

ഹേ ഭാരതാ! ശ്യേനന്റെ ചുണ്ടിന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ ശുകൻ മൂർച്ചിതനായി വീണു; ആ മൂർച്ചയിൽ അവന്റെ ബീജം സമുദ്രജലത്തിൽ പതിച്ചു.

Verse 43

मत्स्येन गिलितं तच्च बीजं वसुमहीपतेः । कन्या मत्स्योदरे जाता तेन बीजेन सुन्दरि

വസു മഹീപതിയുടെ ആ ബീജം ഒരു മത്സ്യം വിഴുങ്ങി; ഹേ സുന്ദരി, ആ ബീജംകൊണ്ട് മത്സ്യത്തിന്റെ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കന്യ ജനിച്ചു.

Verse 44

प्राप्तोऽसौ लुब्धकैर्मत्स्य आनीतः स्वगृहं ततः । यावद्विदारितो मत्स्यस्तावद्दृष्टा त्वमुत्तमे

ആ മത്സ്യം വേട്ടക്കാരായ മത്സ്യക്കാരുടെ കൈയിൽ ലഭിച്ചു; പിന്നെ അവർ അതിനെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു; മത്സ്യം പിളർത്തിയ ഉടൻ, ഹേ ഉത്തമേ, ആ നിമിഷം തന്നെ നിന്നെ കണ്ടു.

Verse 45

शशिमण्डलसङ्काशा सूर्यतेजःसमप्रभा । दृष्ट्वा त्वां हर्षिताः सर्वे कैवर्ता जाह्नवीतटे

ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ ശോഭയും സൂര്യതേജസ്സിനെപ്പോലെ പ്രഭയും ഉള്ള നിന്നെ കണ്ടു ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) തീരത്ത് എല്ലാ കൈവർതരും ഹർഷിച്ചു.

Verse 46

हर्षितास्ते गताः सर्वे प्रधानस्य च मन्दिरम् । स्त्रीरत्नं कथयामासुर्गृहाण त्वं महाप्रभम्

അവർ എല്ലാവരും ഹർഷത്തോടെ പ്രധാനന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്കു ചെന്നു പറഞ്ഞു—“സ്ത്രീരത്നം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഹേ മഹാപ്രഭോ, ദയവായി അവളെ സ്വീകരിക്കണമേ.”

Verse 47

गृहीता तेन तन्वङ्गी ह्यपुत्रेण मृगेक्षणा । भार्यां स्वामाह तन्वङ्गि पालयस्व मृगेक्षणे

അപ്പോൾ സന്താനമില്ലാത്ത ആ പുരുഷൻ സുന്ദരസൂക്ഷ്മാംഗിയായ മൃഗനയനിയായ കന്യയെ സ്വീകരിച്ചു. ഭാര്യയായി അവളോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ തന്വംഗി, ഹേ മൃഗനയനേ, ഗൃഹധർമ്മം പാലിച്ച് ഗൃഹകാര്യങ്ങൾ നടത്തുക.”

Verse 48

ततः सा चिन्तयामास पराशरवचस्तदा । एवमुक्त्वा तु सा तेन दत्तात्मानं नरेश्वर

പിന്നീട് അവൾ പരാശരന്റെ വചനങ്ങൾ സ്മരിച്ച് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു. ഹേ നരേശ്വരാ, അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവനെ അംഗീകരിച്ച് അവൾ സ്വയം അവനോട് സമർപ്പിച്ചു.

Verse 49

उवाच साधु मे ब्रह्मन्मत्स्यगन्धोऽनु वर्तते । ततस्तेन तु सा बाला दिव्यगन्धाधिवासिता

അവൾ പറഞ്ഞു— “സാധു, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! എനിക്കിപ്പോഴും മത്സ്യഗന്ധം പിന്തുടരുന്നു.” അപ്പോൾ അവന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ആ ബാലിക ദിവ്യസുഗന്ധത്തിൽ സുഗന്ധിതയായി.

Verse 50

कृता योगबलेनैव ज्वालयित्वा विभावसुम् । कृत्वा प्रदक्षिणं वह्निमूढा तेन रसात्तदा

അവൻ യോഗബലത്താൽ മാത്രം അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിച്ചു. പിന്നെ പവിത്ര അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, അവളെ അപ്പോൾ ഏകാന്തസ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 51

जलयानस्य मध्ये तु कामस्थानान्यसंस्पृशत् । ज्ञात्वा कामोत्सुकं विप्रं भीता सा धर्मनन्दन

എന്നാൽ ജലയാനത്തിന്റെ നടുവിൽ അവൾ കാമസ്ഥാനങ്ങളുടെ സ്പർശം അനുവദിച്ചില്ല. വിപ്രൻ കാമാതുരനെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവൾ ഭീതയായി, ഹേ ധർമനന്ദനാ.

Verse 52

हसन्ती तमुवाचाथ देव त्वं लोकसन्निधौ । न लज्जसे कथं धीमन्कुर्वाणः पामरोचितम्

അവൾ പുഞ്ചിരിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു—“ദേവാ, നീ ജനസന്നിധിയിൽ ആണല്ലോ; ഹേ ധീമാനേ, പാമരർക്കു യോജിച്ച പ്രവൃത്തി ചെയ്യുമ്പോൾ നിനക്ക് ലജ്ജ തോന്നുന്നില്ലേ?”

Verse 53

ततस्तेन क्षणं ध्यात्वा संस्मृता हृदि तामसी । आगता तामसी माया यया व्याप्तं चराचरम्

അപ്പോൾ അവൻ ക്ഷണനേരം ധ്യാനിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ താമസീ ശക്തിയെ സ്മരിച്ചു; ചല-അചലമായ സർവ്വജഗത്തെയും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആ താമസീ മായ പ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 54

ततः सा विस्मिता तेन कर्मणैव तु रञ्जिता । ब्रह्मचर्याभितप्तेन स्त्रीसौख्यं क्रीडितं तदा

അപ്പോൾ അവൾ അവന്റെ അതേ പ്രവൃത്തിയിൽ വിസ്മയിക്കുകയും ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്തു; ബ്രഹ്മചര്യ-തപസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ ശുദ്ധനും ശക്തനും ആയ അവന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അവൾ ക്രീഡാഭാവത്തോടെ സ്ത്രീസുഖം അനുഭവിച്ചു.

Verse 55

ततः सा तत्क्षणादेव गर्भभारेण पीडिता । प्रसूता बालकं तत्र जटिलं दण्डधारिणम्

പിന്നീട് അതേ ക്ഷണത്തിൽ ഗർഭഭാരത്താൽ പീഡിതയായി അവൾ അവിടെയേ ഒരു ബാലനെ പ്രസവിച്ചു—ജടാധാരിയും ദണ്ഡധാരിയും ആയവനെ.

Verse 56

कमण्डलुधरं शान्तं मेखलाकटिभूषितम् । उत्तरीयकृतस्कन्धं विष्णुमायाविवर्जितम्

അവൻ കമണ്ഡലു ധരിച്ചവൻ, ശാന്തൻ; കട്ടിയിൽ മേഖലാഭൂഷിതൻ; ഭുജത്തിൽ ഉത്തരീയം ധരിച്ചവൻ—വിഷ്ണുമായയെയും അതിക്രമിച്ച മോഹരഹിതൻ.

Verse 57

ततोऽपि शङ्किता पार्थ दृष्ट्वा तं कलबालकम् । वेपमाना ततो बाला जगाम शरणं मुनेः

ഹേ പാർഥാ! ആ അത്ഭുത ബാലകനെ കണ്ടിട്ടും അവൾ കൂടുതൽ ആശങ്കപ്പെട്ടു. വിറച്ചുകൊണ്ട് ആ യുവതി മുനിയുടെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 58

रक्ष रक्ष मुनिश्रेष्ठ पराशर महामते । जातं मेऽत्यद्भुतं पुत्रं कौपीनवरमेखलम् । दण्डहस्तं जटायुक्तमुत्तरीयविभूषितम्

‘രക്ഷിക്കണമേ, രക്ഷിക്കണമേ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ മഹാമതിയായ പരാശരാ! എനിക്ക് അത്യദ്ഭുതനായ പുത്രൻ ജനിച്ചു—ഉത്തമ കൗപീനവും മേഖലയും ധരിച്ചു, കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച്, ജടകളോടെ, ഉത്തരീയത്താൽ അലങ്കൃതനായി.’

Verse 59

पराशर उवाच । मा भैषीः स्वसुते जाते कुमारी त्वं भविष्यसि । नाम्ना योजनगन्धेति द्वितीयं सत्यवत्यपि

പരാശരൻ പറഞ്ഞു—‘ഭയപ്പെടേണ്ട. പുത്രൻ ജനിച്ചാലും നീ കന്യകയായിരിക്കും. നിന്റെ പേര് “യോജനഗന്ധാ”; രണ്ടാമത്തെ പേര് “സത്യവതി”യും.’

Verse 60

शंतनुर्नाम राजा यः स ते भर्ता भविष्यति । प्रथमा महिषी तस्य सोमवंशविभूषणा

‘ശന്തനു എന്ന രാജാവാണ് നിന്റെ ഭർത്താവാകുക. നീ അവന്റെ ആദ്യ മഹിഷിയായി, സോമവംശത്തിന്റെ അലങ്കാരമാകും.’

Verse 61

गच्छ त्वं स्वाश्रयं शुभ्रे पूर्वरूपेण संस्थिता । मा विषादं कुरुष्वात्र दृष्टं ज्ञानस्य मे बलम्

‘ഹേ ശുഭ്രേ! മുൻരൂപത്തിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ട് നീ നിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് പോകുക. ഇവിടെ വിഷാദിക്കരുത്—എന്റെ ജ്ഞാനബലത്തിന്റെ ശക്തി കാണുക.’

Verse 62

इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रः सा बाला पुत्रमाश्रिता । नत्वोचे मातरं भक्त्या साष्टाङ्गं विनयानतः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണൻ പുറപ്പെട്ടു. ആ യുവതി മകനെ ചേർത്തുപിടിച്ച്, ഭക്തിയോടെ മാതാവിനെ നമസ്കരിച്ചു സാഷ്ടാംഗ ദണ്ഡവത് ചെയ്ത് വിനയത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

Verse 63

क्षम्यतां मातरुक्तं मे प्रसादः क्रियतामपि । ईश्वराराधने यत्नं करिष्याम्यहमम्बिके

അമ്മേ, ഞാൻ പറഞ്ഞത് ക്ഷമിക്കണമേ; എനിക്കു പ്രസാദവും ചെയ്യണമേ. അംബികേ, ഞാൻ ഈശ്വരാരാധനയിൽ യത്നപൂർവ്വം പരിശ്രമിക്കും.

Verse 64

ततः सा पुत्रवाक्येन विषण्णा वाक्यमब्रवीत्

അപ്പോൾ മകന്റെ വാക്കുകളാൽ അവൾ വിഷണ്ണയായി, ദുഃഖാകുലയായി വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 65

योजनगन्धोवाच । मा त्यक्त्वा गच्छ वत्साद्य मातरं मामनागसम् । त्वद्वियोगेन मे पुत्र पञ्चत्वं भाव्यसंशयम्

യോജനഗന്ധാ പറഞ്ഞു—വത്സാ, ഇന്നുതന്നെ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് പോകരുത്; കുറ്റമില്ലാത്ത നിന്റെ മാതാവായ എന്നെ വിട്ടുപോകരുത്. മകനേ, നിന്റെ വിരഹം കൊണ്ട് എനിക്ക് മരണം നിശ്ചയം; സംശയമില്ല.

Verse 66

नास्ति पुत्रसमः स्नेहो नास्ति भ्रातृसमं कुलम् । नास्ति सत्यपरो धर्मो नानृतात्पातकं परम्

പുത്രനോടുള്ള സ്നേഹത്തിന് തുല്യം മറ്റൊന്നുമില്ല; സഹോദരനെപ്പോലെ കുലത്തിന് ആശ്രയം മറ്റൊന്നുമില്ല. സത്യനിഷ്ഠയെക്കാൾ ഉയർന്ന ധർമ്മമില്ല; അസത്യത്തെക്കാൾ വലിയ പാപമില്ല.

Verse 67

बालभावे मया जात आधारः किल जायसे । न मे भर्ता न मे पुत्रः पश्य कर्मविडम्बनम्

എന്റെ ബാല്യാവസ്ഥയിൽ എന്റെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച നീ തന്നെയാകും എന്റെ ആശ്രയമെന്ന് ഞാൻ കരുതി. എന്നാൽ എനിക്ക് ഭർത്താവുമില്ല, എന്റെ കൂടെ നിലനിൽക്കുന്ന പുത്രനും ഇല്ല—കർമ്മത്തിന്റെ ക്രൂരമായ വിഡംബന കാണുക.

Verse 68

व्यास उवाच । मा विषादं कुरुष्वान्तः सत्यमेतन्मयोरितम् । आपत्कालेऽस्मि ते देवि स्मर्तव्यः कार्यसिद्धये

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹൃദയത്തിൽ വിഷാദം വരുത്തരുത്; ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമത്രേ. ഹേ ദേവി, ആപത്തുകാലത്ത് കാര്യസിദ്ധിക്കായി എന്നെ സ്മരിക്കണം.

Verse 69

आपदस्तारयिष्यामि क्षम्यतां मे दुरुत्तरम् । इत्युक्त्वा प्रययौ व्यासः कन्या सापि गता गृहम्

“ഞാൻ നിന്നെ ആപത്തുകളിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കും; എന്റെ കടുത്ത വാക്കുകൾ ക്ഷമിക്കണം.” എന്നു പറഞ്ഞ് വ്യാസൻ പുറപ്പെട്ടു; ആ കന്യയും വീട്ടിലേക്കു പോയി.

Verse 70

पराशरसुतस्तत्र विषष्णो वनमध्यतः । त्रेतायुगावसाने तु द्वापरादौ नरेश्वर

ഹേ നരേശ്വരാ, അവിടെ വനത്തിന്റെ നടുവിൽ പരാശരപുത്രനായ വ്യാസൻ വിഷണ്ണനായി—ത്രേതായുഗാന്ത്യത്തിലും ദ്വാപരാരംഭത്തിലും—ചിന്തയിൽ ലീനനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 71

व्यासार्थं चिन्तयामासुर्देवाः शक्रपुरोगमाः । आख्यातो नारदेनैव पुत्रः पराशरस्य सः

ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുൻപന്തിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ വ്യാസന്റെ കാര്യത്തിൽ ആലോചിച്ചു തുടങ്ങി. അദ്ദേഹം പരാശരപുത്രനാണെന്ന് നാരദൻ തന്നെയാണ് അവരെ അറിയിച്ചത്.

Verse 72

कैवर्तपुत्रिकाजातो ज्ञानी जह्नुसुतातटे । ततो नारदवाक्येन आगताः सुरसत्तमाः

മത്സ്യക്കാരന്റെ പുത്രിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ ജ്ഞാനി (വ്യാസൻ) ജഹ്നുസുതയുടെ തീരത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്ന് നാരദന്റെ വചനത്താൽ ദേവശ്രേഷ്ഠർ അവിടെ എത്തി.

Verse 73

रामः पितामहः शक्रो मुनिसङ्घैः समावृताः । आस्यादिकं पृथग्दत्त्वा साधु साध्वित्युदीरयन्

രാമൻ, പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്), ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുനിസംഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, യഥാവിധി വേർവേറായി വന്ദനാദി ആദരങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് ‘സാധു! സാധു!’ എന്നു ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 74

पितामहेन वै बालो गर्भाधानादिसंस्कृतः । द्वीपायनो द्वीपजन्मा पाराशर्यः पराशरात्

പിതാമഹൻ ആ ബാലനെ ഗർഭാധാനാദി സംസ്കാരങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം സംസ്കരിച്ചു. ദ്വീപിൽ ജനിച്ചതിനാൽ അവൻ ദ്വൈപായനൻ എന്നും, പരാശരനിൽ നിന്നു ജനിച്ചതിനാൽ പാരാശര്യൻ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 75

कृष्णांशात्कृष्णनामायं व्यासो वेदान्व्यसिष्यति । विरञ्चिनाभिषिक्तोऽसौ मुनिसङ्घैः पुनःपुनः

കൃഷ്ണാംശമായതിനാൽ അവന് ‘കൃഷ്ണ’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചു; ‘വ്യാസൻ’ ആയി അവൻ വേദങ്ങളെ വിഭജിച്ച് വിന്യസിക്കും. വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവ്) അവനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു; മുനിസംഘങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ ആദരിച്ചു.

Verse 76

व्यासस्त्वं सर्वलोकेषु इत्युक्त्वा प्रययुः सुराः । तीर्थयात्रा समारब्धा कृष्णद्वैपायनेन तु

‘നീ സർവ്വലോകങ്ങളിലും വ്യാസൻ’ എന്നു പറഞ്ഞ് ദേവന്മാർ പുറപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ തീർത്ഥയാത്ര ആരംഭിച്ചു.

Verse 77

गङ्गावगाहिता तेन केदारश्च सपुष्करः । गया च नैमिषं तीर्थं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

അവൻ ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കേദാരവും പുഷ്കരവും ദർശിച്ചു. തുടർന്ന് ഗയ, നൈമിഷ തീർത്ഥം, കുരുക്ഷേത്രം, സരസ്വതി തീർത്ഥം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും പോയി.

Verse 78

उज्जयिन्यां महाकालं सोमनाथं प्रभासके । पृथिव्यां सागरान्तायां स्नात्वा यातो महामुनिः

ഉജ്ജയിനിയിൽ മഹാകാലനെ പൂജിച്ചു; പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ സോമനാഥനെ ദർശിച്ചു. സമുദ്രാന്തമായ ഭൂമിയിലുടനീളം സ്നാനം ചെയ്ത് ആ മഹാമുനി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 79

अमृतां नर्मदां प्राप्तो रुद्रदेहोद्भवां शुभाम् । साह्लादो नर्मदां दृष्ट्वा चित्तविश्रान्तिमाप च

അവൻ അമൃതമയിയും ശുഭകരിയുമായ, രുദ്രദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതെന്നു പ്രസിദ്ധമായ നർമദയെ പ്രാപിച്ചു. നർമദയെ സന്തോഷത്തോടെ കണ്ടു അവൻ മനസ്സിന് ആഴമുള്ള വിശ്രമവും ശാന്തിയും നേടി.

Verse 80

तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः । ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

നർമദാതടം ആശ്രയിച്ച് അവൻ മഹത്തായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു. ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നികളുടെ മദ്ധ്യേ തപിച്ചു; വർഷകാലത്ത് വെറും നിലത്ത് ശയിച്ചു.

Verse 81

सार्द्रवासाश्च हेमन्ते तिष्ठन्दध्यौ महेश्वरम् । स्वान्तर्हृत्कमले स्थाप्य ध्यायते परमेश्वरम्

ഹേമന്തത്തിൽ നനഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു നിൽക്കവെ അവൻ മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ചു. തന്റെ അന്തർഹൃദയകമലത്തിൽ പരമേശ്വരനെ സ്ഥാപിച്ച് അവൻ നിരന്തരം ധ്യാനമഗ്നനായി.

Verse 82

सृष्टिसंहारकर्तारमछेद्यं वरदं शुभम् । नित्यं सिद्धेश्वरं लिङ्गं पूजयेद्ध्यानतत्परः

ധ്യാനത്തിൽ തൽപരനായി അവൻ നിത്യം സിദ്ധേശ്വര ലിംഗത്തെ പൂജിക്കട്ടെ—സൃഷ്ടി-സംഹാരകർത്താവും, അച്ഛേദ്യനും, വരദായകനും, ശുഭസ്വരൂപനും ആയ പ്രഭുവിനെ।

Verse 83

अर्चनात्सिद्धलिङ्गस्य ध्यानयोगप्रभावतः । प्रत्यक्षः शङ्करो जातः कृष्णद्वैपायनस्य सः

ആ സിദ്ധ-ലിംഗത്തിന്റെ അർച്ചനയും ധ്യാനയോഗത്തിന്റെ പ്രഭാവവും മൂലം കൃഷ്ണദ്വൈപായനന്റെ മുമ്പിൽ ശങ്കരൻ സാക്ഷാൽ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 84

ईश्वर उवाच । तोषितोऽहं त्वया वत्स वरं वरय शोभनम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—വത്സാ, ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്; ഒരു ശോഭനമായ വരം ചോദിക്കൂ।

Verse 85

व्यास उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । प्रत्यक्षो नर्मदातीरे स्वयमेव भविष्यसि । अतीतानागतज्ञोऽहं त्वत्प्रसादादुमापते

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, നിങ്ങൾ എനിക്കു പ്രസന്നനായി, എനിക്ക് വരം നൽകുവാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ സ്വയം നർമദാ തീരത്ത് പ്രത്യക്ഷനാകണം. ഹേ ഉമാപതേ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും അറിയുന്നവനായിരിക്കട്ടെ।

Verse 86

ईश्वर उवाच । एवं भवतु ते पुत्र मत्प्रसादादसंशयम् । त्वयि भक्तिगृहीतोऽहं प्रत्यक्षो नर्मदातटे

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പുത്രാ, അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ; എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഇതിൽ സംശയമില്ല. നിന്റെ ഭക്തിയിൽ ആകർഷിതനായി ഞാൻ നർമദാ തീരത്ത് പ്രത്യക്ഷനാകും।

Verse 87

सहस्रांशार्धभावेन प्रत्यक्षोऽहं त्वदाश्रमे । इत्युक्त्वा प्रययौ देवः कैलासं नगमुत्तमम्

“ആയിരം കിരണങ്ങളുടെ അർദ്ധപ്രഭയുള്ള രൂപത്തിൽ ഞാൻ നിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി നിലകൊള്ളും.” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ദേവൻ പരമോത്തമമായ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 88

पत्नीसंग्रहणं जातं कृष्णद्वैपायनस्य तु । शास्त्रोक्तेन विधानेन पत्नी पालयतस्तथा

കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) അപ്പോൾ ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ചു; ശാസ്ത്രോക്ത വിധിപ്രകാരം അവളെ യഥാവിധി പരിപാലിച്ചു സംരക്ഷിച്ചു।

Verse 89

पुत्रो जातो ह्यपुत्रस्य पराशरसुतस्य च । देवैर्वर्धापितः सर्वैरिञ्चेन्द्रपुरोगमैः

പുത്രരഹിതനായ പരാശരസുതൻ (വ്യാസൻ)ക്ക് ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; ഇന്ദ്രപ്രമുഖരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ ശുഭജന്മം മംഗളമായി ആഘോഷിച്ചു।

Verse 90

पुत्रजन्मन्यथाजग्मुर्वशिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन पराशरपुरोगमाः

പുത്രജന്മസമയത്ത് വശിഷ്ഠാദി മുനീശ്വരർ, പരാശരന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ അവിടെ എത്തി।

Verse 91

मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः । यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती

മനു, അത്രി, വിഷ്ണു, ഹാരീതൻ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, ഉശനസ്, അങ്കിരസ്; കൂടാതെ യമൻ, ആപസ്തംബൻ, സംവർതൻ, കാത്യായനൻ, ബൃഹസ്പതിയും അവിടെ എത്തി।

Verse 92

एवमादिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । सशिष्याश्च महाभागा नर्मदातटमाश्रिताः

ഇങ്ങനെ ആയിരങ്ങളായും ലക്ഷങ്ങളായും കോടികളായും മഹാഭാഗന്മാർ ശിഷ്യസഹിതം നർമദാതീരം ആശ്രയിച്ചു വസിച്ചു।

Verse 93

व्यासाश्रमे शुभे रम्ये संतुष्टा आययुर्नृप । दृष्ट्वा तान्सोऽपि विप्रेन्द्रानभ्युत्थानकृतोद्यमः

ഹേ രാജാവേ, അവർ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ വ്യാസന്റെ ശുഭവും രമ്യവും ആയ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വന്നു. ആ ബ്രാഹ്മണർഷിശ്രേഷ്ഠരെ കണ്ടപ്പോൾ അവനും ആദരത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് സ്വാഗതം ചെയ്യാൻ ഉത്സുകനായി।

Verse 94

पितुः पूर्वं प्रणम्यादौ सर्वेषां च यथाविधि । आसनानि ददौ भक्त्या पाद्यमर्घं न्यवेदयत्

ആദ്യം അവൻ പിതാവിനെ പ്രണാമം ചെയ്തു; പിന്നെ യഥാവിധി എല്ലാവർക്കും വന്ദനം അർപ്പിച്ചു. ഭക്തിയോടെ ആസനങ്ങൾ നൽകി, പാദ്യവും അർഘ്യവും നിവേദിച്ചു।

Verse 95

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । उद्धृतोऽहं न सन्देहो युष्मत्सम्भाषणार्चनात्

കൈകൂപ്പി അവൻ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളോടുള്ള സംഭാഷണവും നിങ്ങളുടെ ആരാധനയും ആദരവും മൂലം ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ ഉന്നതനായി ഉയർന്നു।”

Verse 96

आरण्यानि च शाकानि फलान्यारण्यजानि च । तानि दास्यामि युष्माकं सर्वेषां प्रीतिपूर्वकम्

“കാട്ടിൽ ലഭിക്കുന്ന ശാകങ്ങളും അരണ്യജ ഫലങ്ങളും—അവയെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും പ്രീതിപൂർവ്വം നിവേദിക്കും।”

Verse 97

। अध्याय

ഇത് “അധ്യായം” സമാപ്തി സൂചക പദമാണ്.

Verse 98

वर्धयित्वा जयाशीर्भिरवलोक्य परस्परम् । पराशरः समस्तैश्च वीक्षितो मुनिपुंगवैः

ജയാശീർവാദങ്ങൾ പരസ്പരം വർധിപ്പിച്ച് തമ്മിൽ തമ്മിൽ അവലോകനം ചെയ്ത ശേഷം, മുണിപുങ്ഗവന്മാർ എല്ലാവരും പരാശരനെ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 99

उत्तरं दीयतां तात कृष्णद्वैपायनस्य च । एवमुक्तस्तु तैः सर्वैर्भगवान्स पराशरः । प्रोवाच स्वात्मजं व्यासमृषीणां यच्चिकीर्षितम्

“താത, ഉത്തരം നൽകുക—കൃഷ്ണദ്വൈപായനനോടും.” എന്ന് എല്ലാവരും പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭഗവാൻ പരാശരൻ തന്റെ പുത്രൻ വ്യാസനോട് ഋഷിമാർ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചതെല്ലാം അറിയിച്ചു.

Verse 100

श्रीपराशर उवाच । नेच्छन्ति दक्षिणे कूले व्रतभङ्गभयादथ । भोजनं भोक्तुकामास्ते श्राद्धे चैव विशेषतः

ശ്രീ പരാശരൻ പറഞ്ഞു—വ്രതഭംഗഭയത്താൽ അവർ തെക്കൻ കരയിൽ ഭോജനം ചെയ്യാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ശ്രാദ്ധസന്ദർഭത്തിൽ പ്രത്യേകമായി ഭോജനാഭിലാഷമുണ്ട്.

Verse 101

व्यास उवाच । करोमि भवतामुक्तमत्रैव स्थीयतां क्षणम् । यावत्प्रसाद्य सरितं करोमि विधिमुत्तमम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ ഞാൻ ചെയ്യും. നിങ്ങൾ ഇവിടെ ക്ഷണമാത്രം നില്ക്കുക; ഞാൻ നദിയെ പ്രസന്നമാക്കി ഉത്തമവിധിയിൽ കർമ്മം നിർവഹിക്കും.

Verse 102

एवमुक्त्वा शुचिर्भूत्वा नर्मदातटमास्थितः । स्तोत्रं जगाद सहसा तन्निबोध नरेश्वर

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശുചിത്വം പ്രാപിച്ച് അദ്ദേഹം നർമദാതീരത്ത് നിലകൊണ്ടു. ഉടൻ തന്നെ ഒരു സ്തോത്രം ജപിച്ചു—ഹേ നരേശ്വരാ, അത് ശ്രവിക്കൂ.

Verse 103

जय भगवति देवि नमो वरदे जय पापविनाशिनी बहुफलदे । जय शुम्भनिशुम्भकपालधरे प्रणमामि तु देवनरार्तिहरे

ജയം ഭഗവതി ദേവീ, വരദായിനിക്ക് നമസ്കാരം. ജയം പാപവിനാശിനീ, ബഹുഫലദായിനീ. ജയം ശുംഭ-നിശുംഭരുടെ കപാലധാരിണീ; ദേവനരാർത്തിഹരിണിക്ക് ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.

Verse 104

जय चन्द्रदिवाकरनेत्रधरे जय पावकभूषितवक्त्रवरे । जय भैरवदेहनिलीनपरे जय अन्धकरक्तविशोषकरे

ജയം ചന്ദ്ര-ദിവാകരങ്ങളെ നേത്രങ്ങളായി ധരിക്കുന്നവൾക്ക്. ജയം പാവകഭൂഷിതമായ ശ്രേഷ്ഠമുഖധാരിണിക്ക്. ജയം ഭൈരവദേഹത്തിൽ ലീനയായ പരമേശ്വരിക്ക്. ജയം അന്ധകന്റെ രക്തം ശോഷിപ്പിക്കുന്നവൾക്ക്.

Verse 105

जय महिषविमर्दिनि शूलकरे जय लोकसमस्तकपापहरे । जय देवि पितामहरामनते जय भास्करशक्रशिरोऽवनते

ജയം മഹിഷാസുരവിമർദിനീ, ശൂലധാരിണിക്ക്. ജയം സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെ പാപഹരിണിക്ക്. ജയം ദേവീ, പിതാമഹ ബ്രഹ്മാവ് ആനന്ദത്തോടെ ആരാധിക്കുന്നവൾക്ക്. ജയം, ഭാസ്കരനും ശക്രനും ശിരസ്സു നമിക്കുന്ന തിരുവടികൾക്ക്.

Verse 106

जय षण्मुखसायुध ईशनुते जय सागरगामिनि शम्भुनुते । जय दुःखदरिद्रविनाशकरे जय पुत्रकलत्रविवृद्धिकरे

ജയം, ഈശനും ആയുധസഹിത ഷൺമുഖ സ്കന്ദനും ആരാധിക്കുന്നവൾക്ക്. ജയം സാഗരഗാമിനീ, ശംഭു സ്തുതിക്കുന്നവൾക്ക്. ജയം ദുഃഖവും ദാരിദ്ര്യവും നശിപ്പിക്കുന്നവൾക്ക്. ജയം പുത്ര-കലത്രവർദ്ധനകരിണിക്ക്.

Verse 107

जय देवि समस्तशरीरधरे जय नाकविदर्शिनि दुःखहरे । जय व्याधिविनाशिनि मोक्षकरे जय वाञ्छितदायिनि सिद्धवरे

ജയ ദേവി, സർവ്വ ദേഹധാരികളെയും ധരിക്കുന്നവളേ; ജയ, സ്വർഗ്ഗദർശിനീ, ദുഃഖഹാരിണീ. ജയ, വ്യാധിനാശിനീ, മോക്ഷദായിനീ; ജയ, വാഞ്ഛിതവരദായിനീ, സിദ്ധവരേ.

Verse 108

एतद्व्यासकृतं स्तोत्रं यः पठेच्छिवसन्निधौ । गृहे वा शुद्धभावेन कामक्रोधविवर्जितः

വ്യാസൻ രചിച്ച ഈ സ്തോത്രം ശിവസന്നിധിയിലോ, അല്ലെങ്കിൽ വീട്ടിലോ, ശുദ്ധഭാവത്തോടെ—കാമക്രോധങ്ങൾ വിട്ട്—ആർ പാരായണം ചെയ്യുമോ,

Verse 109

तस्य व्यासो भवेत्प्रीतः प्रीतश्च वृषवाहनः । प्रीता स्यान्नर्मदा देवी सर्वपापक्षयंकरी

അവനോട് വ്യാസൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; വൃഷവാഹനനായ ശിവനും പ്രസന്നനാകുന്നു. സർവ്വപാപക്ഷയം വരുത്തുന്ന നർമദാദേവിയും കൃപാപൂർവ്വം അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 110

न ते यान्ति यमालोकं यैः स्तुता भुवि नर्मदा । पितामहोऽपि मुह्येत देवि त्वद्गुणकीर्तनात्

ഭൂമിയിൽ നർമദയെ സ്തുതിക്കുന്നവർ യമലോകത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല. ദേവീ, നിന്റെ ഗുണകീർത്തനം കേട്ടാൽ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവും വിസ്മയപ്പെടും.

Verse 111

वाक्पतिर्नैव ते वक्तुं स्वरूपं वेद नर्मदे । कथं गुणानहं देवि त्वदीयाञ्ज्ञातुमुत्सहे

ഹേ നർമദേ, വാക്പതിക്കും നിന്റെ സ്വരൂപം യഥാർത്ഥമായി വർണ്ണിക്കാൻ അറിയില്ല. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ ദേവീ, നിന്റെ ഗുണങ്ങളെ അറിയാനും പാടാനും ഞാൻ എങ്ങനെ ധൈര്യപ്പെടും?

Verse 112

इति ज्ञात्वा शुचिं भावं वाङ्मनःकायकर्मभिः । प्रसन्ना नर्मदादेवी ततो वचनमब्रवीत्

വാക്ക്, മനസ്, ദേഹം, കർമ്മം എന്നിവയിൽ അവന്റെ ഭാവം നിർമലമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് നർമദാദേവി പ്രസന്നയായി; തുടർന്ന് ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 113

सत्यवादेन तुष्टाहं भोभो व्यास महामुने । यदीच्छसि वरं किंचित्तं ते सर्वं ददाम्यहम्

ഓ മഹാമുനി വ്യാസാ! നിന്റെ സത്യവചനത്തിൽ ഞാൻ തൃപ്തയായി. നീ ഏതൊരു വരം ആഗ്രഹിച്ചാലും, അതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു നൽകാം।

Verse 114

व्यास उवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । आतिथ्यमुत्तरे कूले ऋषीणां दातुमर्हसि

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ! നീ എനിക്കു പ്രസന്നയായി വരം നൽകുവാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിന്റെ ഉത്തര തീരത്ത് ഋഷിമാർക്ക് പവിത്രമായ അതിഥിസേവ നൽകാൻ എനിക്ക് അനുമതി അരുളേണമേ।

Verse 115

नर्मदोवाच । अयुक्तं याचितं व्यास विमार्गे यत्प्रवर्तनम् । इन्द्रचन्द्रयमैः शक्यमुन्मार्गे न प्रवर्तितुम्

നർമദ പറഞ്ഞു—ഹേ വ്യാസാ! നീ യാചിച്ചതത് യുക്തമല്ല; അത് വഴിതെറ്റലിലേക്കുള്ള പ്രവൃത്തിയാകുന്നു. ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, യമൻ എന്നിവർക്കും ആരെയും അധർമപഥത്തിലേക്ക് നയിക്കാൻ കഴിയില്ല।

Verse 116

याचस्वान्यं वरं पुत्र यत्किंचिद्भुवि दुर्लभम् । एतच्छ्रुत्वा वचो देव्या व्यासो मूर्च्छां यतस्तदा

പുത്രാ! ഭൂവിയിൽ ദുർലഭമായതെങ്കിലും മറ്റൊരു വരം യാചിക്ക. ദേവിയുടെ ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ട ഉടൻ വ്യാസൻ അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ മൂർച്ചയിലായി।

Verse 117

वृथा क्लेशोऽद्य मे जात इति मत्वा पपात ह । धरणी चलिता सर्वा सशैलवनकानना

“ഇന്ന് എന്റെ പരിശ്രമം വ്യർത്ഥമായി” എന്നു കരുതി അവൻ വീണു. അപ്പോൾ പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും സഹിതം സർവ്വ ഭൂമിയും നടുങ്ങി.

Verse 118

मूर्च्छापन्नं ततो व्यासं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । हाहाकारमुखाः सर्वे तत्राजग्मुः सहस्रशः

വ്യാസൻ മൂർച്ചിതനായതു കണ്ടു, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ ഹാഹാകാരം മുഴക്കി; അവർ എല്ലാവരും ആയിരങ്ങളായി അവിടെ എത്തി.

Verse 119

व्यासमुत्थापयामासुर्वेदव्यसनतत्परम् । ब्राह्मणार्थे च संक्लिष्टो नात्महेतोः सरिद्वरे

വേദനിഷ്ഠനായ വ്യാസനെ അവർ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു. ആ ശ്രേഷ്ഠ നദീതീരത്തിൽ അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹിതത്തിനായി മാത്രം ദുഃഖിതനായിരുന്നു; സ്വന്തം കാര്യമല്ല.

Verse 120

गवार्थे ब्राह्मणार्थे च सद्यः प्राणान्परित्यजेत् । एवं सा नर्मदा प्रोक्ता ब्रह्माद्यैः सुरसत्तमैः

“ഗോസംരക്ഷണത്തിനും ബ്രാഹ്മണഹിതത്തിനും വേണ്ടി മനുഷ്യൻ ഉടൻ പ്രാണവും ത്യജിക്കണം” എന്ന് ബ്രഹ്മാദി ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാർ നർമദയെ കുറിച്ച് പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 121

सुशीतलैस्तं बहुभिश्च वातैर्रेवाभ्यषिञ्चत्स्वजलेन भीता । सचेतनः सत्यवतीसुतोऽपि प्रणम्य देवान्सरितं जगाद

അപ്പോൾ ഭീതയായ റേവാ തന്റെ തന്നെ ജലം തളിച്ച്, അനേകം ശീതള കാറ്റുകളാൽ അദ്ദേഹത്തെ ബോധത്തിലാക്കി. ബോധം ലഭിച്ച സത്യവതീപുത്രൻ ദേവന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു നദിയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 122

व्यास उवाच । तीर्थैः समस्तैः किल सेवनाय फलं प्रदिष्टं मम मन्दभाग्यात् । यद्देवि पुण्या विफला ममाशा आरण्यपुष्पाणि यथा जनानाम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—സകല തീർത്ഥസേവനഫലം എനിക്കായി നിശ്ചയിച്ചതാണെന്ന് പറയുന്നു; എന്നാൽ ഹേ ദേവി, എന്റെ ദുർഭാഗ്യത്താൽ എന്റെ പുണ്യാശ നിഷ്ഫലമായി, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് കാട്ടുപൂക്കൾ വ്യർത്ഥമാകുന്നതുപോലെ।

Verse 123

नर्मदोवाच । यतो यतो मां हि महानुभाव निनीषते चित्तमिलातलेऽत्र । विन्ध्येन सार्द्धं तव मार्गमद्य यास्याम्यहं दण्डधरस्य पृष्ठे

നർമദ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാനുഭാവാ, ഈ ഭൂതലത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ചിത്തം എവിടെയെവിടെയായി എന്നെ നയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, ഇന്ന് ഞാൻ വിന്ധ്യനോടൊപ്പം നിങ്ങളുടെ പാതയിലൂടെ തന്നെ പോകും; ദണ്ഡധരന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ ആരൂഢയായി ഞാൻ ഗമിക്കും।

Verse 124

एवमुक्तो महातेजा व्यासः सत्यवतीसुतः । दक्षिणे चालयामास स्वाश्रमस्य सरिद्वराम्

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട മഹാതേജസ്വിയായ സത്യവതീപുത്രൻ വ്യാസൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ നദിയെ ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു നീക്കിച്ചു।

Verse 125

दण्डहस्तो महातेजा हुङ्कारमकरोन्मुनिः । व्यासहुङ्कारभीता सा चलिता रुद्रनन्दिनी

ദണ്ഡം കൈയിൽ ധരിച്ച മഹാതേജസ്വിയായ മുനി ഹുങ്കാരം മുഴക്കി; വ്യാസന്റെ ഹുങ്കാരത്തിൽ ഭീതയായ രുദ്രനന്ദിനി (രേവാ) നീങ്ങിത്തുടങ്ങി।

Verse 126

दण्डेन दर्शयन्मार्गं देवी तत्र प्रवर्तिता । व्यासमार्गं गता देवी दृष्टा शक्रपुरोगमैः

ദണ്ഡംകൊണ്ട് വഴി കാണിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ദേവിയെ അവിടെ പ്രേരിപ്പിച്ചു; ദേവി വ്യാസന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് പോയി, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ മുൻനിര ദേവന്മാർ അവളെ ദർശിച്ചു।

Verse 127

पुष्पवृष्टिं ततो देवा व्यमुञ्चन् सह किंकरैः । किं कुर्मो ब्रूहि मे पुत्र कर्मणा ते स्म रञ्जिताः

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ പരിചാരകരോടുകൂടെ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു പറഞ്ഞു— “ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യണം? ഹേ പുത്രാ, എനിക്കു പറയുക; നിന്റെ കർമം ഞങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു।”

Verse 128

व्यास उवाच । तपश्च विपुलं कृत्वा दानं दत्त्वा महाफलम् । एतदेव नरैः कार्यं साधूनां यत्सुखावहम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു— “വിപുലമായ തപസ്സു ചെയ്ത്, മഹാഫലപ്രദമായ ദാനം നൽകി— മനുഷ്യർ ചെയ്യേണ്ടത് ഇതുമാത്രം: സദ്ജനർക്കു സുഖം നൽകുന്നതു।”

Verse 129

यदि तुष्टा महाभागा अनुग्राह्यो ह्यहं यदि । तस्मान्ममाश्रमे सर्वैः स्थीयतां नात्र संशयः

“നിങ്ങൾ മഹാഭാഗ്യന്മാർ സന്തുഷ്ടരാണെങ്കിൽ— ഞാൻ സത്യമായി നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് യോഗ്യനാണെങ്കിൽ— എന്നാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കൂ; ഇതിൽ സംശയമില്ല।”

Verse 130

आतिथ्यं शाकपर्णेन रेवामृतविमिश्रितम् । प्रतिपन्नं समस्तैर्वः पराशरमुखैर्मम । स्थातव्यं स्वाश्रमे सर्वैर्रेवाया उत्तरे तटे

“രേവയുടെ അമൃതജലവുമായി കലർന്ന ശാക-പർണ്ണങ്ങളാൽ ഉള്ള അതിഥിസത്കാരം നിങ്ങളെല്ലാവർക്കുമായി എന്റെ പരാശര-പ്രമുഖർ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു. രേവയുടെ ഉത്തര തീരത്തിലെ എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും താമസിക്കണം।”

Verse 131

मार्कण्डेय उवाच । स्नानतर्पणनित्यानि कृतानि द्विजसत्तमैः । व्यासकुण्डे ततो गत्वा होमः सर्वैः प्रकल्पितः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— “ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ നിത്യസ്നാനവും തർപ്പണവും നിർവഹിച്ചു. തുടർന്ന് വ്യാസകുണ്ഡത്തിലേക്ക് ചെന്നു എല്ലാവരും ചേർന്ന് ഹോമം ഒരുക്കി।”

Verse 132

श्रीफलैर्बिल्वपत्रैश्च जुहुवुर्जातवेदसम् । गौतमो भृगुर्माण्डव्यो नारदो लोमशस्तथा

അവർ ശ്രീഫലങ്ങളും ബിൽവപത്രങ്ങളും കൊണ്ടു ജാതവേദ അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു. അവിടെ ഗൗതമൻ, ഭൃഗു, മാണ്ഡവ്യൻ, നാരദൻ, ലോമശനും സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 133

पराशरस्तथा शङ्खः कौशिकश्च्यवनो मुनिः । पिप्पलादो वसिष्ठश्च नाचिकेतो महातपाः

അവിടെ പരാശരൻ, ശങ്കൻ, കൗശികൻ, മുനി ച്യവനൻ, പിപ്പലാദൻ, വസിഷ്ഠൻ, മഹാതപസ്വിയായ നാചികേതനും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 134

विश्वामित्रोऽप्यगस्त्यश्च उद्दालकयमौ तथा । शाण्डिल्यो जैमिनिः कण्वो याज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः

അവിടെ വിശ്വാമിത്രൻ, അഗസ്ത്യൻ, ഉദ്ദാലകൻ, യമൻ; ശാണ്ഡില്യൻ, ജൈമിനി, കണ്വൻ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, ഉശനാ, അങ്ഗിരസൻ—ഈ പൂജ്യ ഋഷിമാരും യാഗസഭയെ ശോഭിപ്പിച്ച് സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 135

शातातपो दधीचिश्च कपिलो गालवस्तथा । जैगीषव्यस्तथा दक्षो भरतो मुद्गलस्तथा

അവിടെ ശാതാതപൻ, ദധീചി, കപിലൻ, ഗാലവൻ; കൂടാതെ ജൈഗീഷവ്യൻ, ദക്ഷൻ, ഭരതൻ, മുദ്ഗലൻ—ഇവരും ആ തേജസ്വി മഹർഷിമാരിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 136

वात्स्यायनो महातेजाः संवर्तः शक्तिरेव च । जातूकर्ण्यो भरद्वाजो वालखिल्यारुणिस्तथा

അവിടെ മഹാതേജസ്സുള്ള വാത്സ്യായനൻ, സംവർതൻ, ശക്തി; കൂടാതെ ജാതൂകർണ്യൻ, ഭരദ്വാജൻ, വാലഖില്യൻ, അരുണി—ഈ മുനിമാരും സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 137

एवमादिसहस्राणि जुह्वते जातवेदसम् । अक्षमालाकरोत्कीर्णा ध्यानयोगपरायणाः

ഇങ്ങനെ അവർ സഹസ്രവട്ടം ജാതവേദസ്വരൂപമായ പവിത്ര അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു. കൈയിൽ അക്ഷമാല ധരിച്ചു ധ്യാനയോഗപരായണരായി നിന്നു.

Verse 138

एकचित्ता द्विजाः सर्वे चक्रुर्होमक्रियां तदा । ततः समुत्थितं लिङ्गं मोक्षदं व्याधिनाशनम्

അപ്പോൾ എല്ലാ ദ്വിജരും ഏകാഗ്രചിത്തരായി ഹോമക്രിയ നടത്തി. തുടർന്ന് മോക്ഷദായകവും വ്യാധിനാശകവും ആയ ലിംഗം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 139

अच्छेद्यं परमं देवं दृष्ट्वा व्यासस्तुतोष च । पुष्पवृष्टिं ददुर्देवा आशीर्वादान्द्विजोत्तमाः

അച്ഛേദ്യനായ പരമദേവനെ ദർശിച്ച് വ്യാസൻ അത്യന്തം ഹർഷിച്ചു. ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചെയ്തു; ദ്വിജോത്തമർ ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി.

Verse 140

साष्टाङ्गं प्रणतो व्यासो देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् । ब्राह्मणान्पूजयामास शाकमूलफलेन च

ത്രിലോചനനായ ദേവനെ ദർശിച്ച് വ്യാസൻ സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ശാകം, മൂലം, ഫലം എന്നിവകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിച്ച് സത്കരിച്ചു.

Verse 141

पितृपूर्वं द्विजाः सर्वे भोजिताः पाण्डुनन्दन । आशीर्वादांस्ततः पुण्यान् दत्त्वा विप्रा ययुः पुनः

ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന, ആദ്യം പിതൃകർമ്മം യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു എല്ലാ ദ്വിജർക്കും ഭോജനം നൽകി. തുടർന്ന് പുണ്യമായ ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി ആ വിപ്രർ വീണ്ടും പുറപ്പെട്ടു.

Verse 142

तदा प्रभृति तत्तीर्थं व्यासाख्यं प्रोच्यते बुधैः

അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥത്തെ ജ്ഞാനികൾ ‘വ്യാസതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി വിളിക്കുന്നു।

Verse 143

युधिष्ठिर उवाच । व्यासतीर्थस्य यत्पुण्यं तत्सर्वं कथयस्व मे । स्नानदानविधानं च यस्मिन्काले महाफलम्

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— വ്യാസതീർത്ഥത്തിന്റെ പുണ്യം മുഴുവനും എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക. അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്യേണ്ട വിധിയും പറയുക— ഏത് സമയത്ത് ചെയ്താൽ മഹാഫലം ലഭിക്കും?

Verse 144

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथयामि समस्तं ते भ्रातृभिः सह पाण्डव । कार्त्तिकस्य सिते पक्षे चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഹേ പാണ്ഡവാ, നിന്റെ സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ നിനക്ക് എല്ലാം പൂർണ്ണമായി ഞാൻ പറയുന്നു. കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കീഴടക്കി…

Verse 145

उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम् । स्नापयेदीश्वरं भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा

ഭക്തിയോടെ ഉപവസിച്ച് രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യുന്നവൻ, ഭക്തിയോടെ തേൻ, പാൽ, നെയ്യ് എന്നിവകൊണ്ട് ഈശ്വരനെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം।

Verse 146

दध्ना च खण्डयुक्तेन कुशतोयेन वै पुनः । श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेत्परमेश्वरम्

പഞ്ചസാര ചേർത്ത തൈരാൽ, പിന്നെയും കുശയാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച ജലാൽ; സുഗന്ധമുള്ള ശ്രീഖണ്ഡചന്ദനത്താൽ പരമേശ്വരനെ ലേപനം ചെയ്യണം।

Verse 147

ततः सुगन्धकुसुमैर्बिल्वपत्रैश्च पूजयेत् । मुचुकुन्देन कुन्देन कुशजातीप्रसूनकैः

അതിനുശേഷം സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാലും ബില്വപത്രങ്ങളാലും പൂജിക്കണം—മുചുകുന്ദപുഷ്പം, കുന്ദപുഷ്പം, കുശജാതി (മുല്ല) പ്രസൂനങ്ങൾ എന്നിവയാലും।

Verse 148

उन्मत्तमुनिपुष्पैश्च तथान्यैः कालसम्भवैः । अर्चयेत्परया भक्त्या द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

ഉന്മത്തമുനി പുഷ്പങ്ങളാലും കാലാനുസൃതമായി ലഭിക്കുന്ന മറ്റു പുഷ്പങ്ങളാലും, പരമഭക്തിയോടെ, അനുത്തമനായ ദ്വീപേശ്വരനെ അർച്ചിക്കണം।

Verse 149

इक्षुगडुकदानेन तुष्यते परमेश्वरः । गडुकाष्टकदानेन पातकं यात्यहोर्जितम्

ഇക്ഷു-ഗഡുക ദാനം ചെയ്താൽ പരമേശ്വരൻ പ്രസന്നനാകുന്നു. എട്ട് ഗഡുക ദാനം ചെയ്താൽ ഒരു ദിവസത്തിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം നശിക്കുന്നു।

Verse 150

मासर्जितं च नश्येत गडुकाष्टशतेन च । षाण्मासिकं सहस्रेण द्विगुणैरब्दिकं तथा

എട്ട് നൂറ് ഗഡുക ദാനം ചെയ്താൽ മാസത്തിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം നശിക്കും; ആയിരംകൊണ്ട് ആറുമാസത്തേത്; അതിന്റെ ഇരട്ടിയാൽ വർഷത്തേത് പോലും അങ്ങനെ തന്നെ നശിക്കും।

Verse 151

आजन्मजनितं पापमयुतेन प्रणश्यति । द्विगुणैर्नश्यते व्याधिस्त्रिगुणैः स्याद्धनागमः

ജന്മം മുതൽ ഉണ്ടായ പാപം പത്തായിരം (ദാനം) കൊണ്ടു നശിക്കുന്നു. അതിന്റെ ഇരട്ടിയാൽ രോഗം നശിക്കും; മൂന്നിരട്ടിയാൽ ധനാഗമം സംഭവിക്കും।

Verse 152

षड्गुणैर्जायते वाग्मी सिद्धस्तद्द्विगुणैस्तथा । रुद्रत्वं दशलक्षैश्च जायते नात्र संशयः

ഷഡ്ഗുണദാനത്താൽ വാഗ്മിയാകുന്നു; അതിന്റെ ദ്വിഗുണത്താൽ സിദ്ധനുമാകുന്നു. ദശലക്ഷ (ദാനം) ചെയ്താൽ രുദ്രത്വം ലഭിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 153

पौर्णमास्यां नृपश्रेष्ठ स्नानं कुर्वीत भक्तितः । मन्त्रोक्तेन विधानेन सर्वपापक्षयंकरम्

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! പൗർണ്ണമാസിയിൽ ഭക്തിയോടെ മന്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്യണം; അത് സർവ്വപാപക്ഷയം വരുത്തുന്നു.

Verse 154

वारुणं च तथाग्नेयं ब्राह्मयं चैवाक्षयंकरम् । देवान्पित्ःन्मनुष्यांश्च विधिवत्तर्पयेद्बुधः

വരുണൻ, അഗ്നി, ബ്രഹ്മാവ് എന്നിവർക്കുള്ള—അക്ഷയഫലദായക—തർപ്പണങ്ങൾ ബുദ്ധിമാൻ വിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും മനുഷ്യരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.

Verse 155

ऋचा ऋग्वेदजं पुण्यं साम्ना सामफलं लभेत् । यजुर्वेदस्य यजुषा गायत्र्या सर्वमाप्नुयात्

ഋഗ്വേദഋചയാൽ ഋഗ്വേദജന്യ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു; സാമംകൊണ്ട് സാമവേദഫലം ലഭിക്കുന്നു. യജുസ്സുകൊണ്ട് യജുര്‍വേദഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; ഗായത്രിയാൽ ഇവയെല്ലാം ലഭ്യമാകുന്നു.

Verse 156

अक्षरं च जपेन्मन्त्रं सौरं वा शिवदैवतम् । अथवा वैष्णवं मन्त्रं द्वादशाक्षरसंज्ञितम्

അക്ഷരമന്ത്രം ജപിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ സൌരമന്ത്രം, അല്ലെങ്കിൽ ശിവദൈവതമന്ത്രം ജപിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ ‘ദ്വാദശാക്ഷര’മെന്നു പ്രസിദ്ധമായ വൈഷ്ണവമന്ത്രം പാരായണം ചെയ്യാം.

Verse 157

पूजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या सर्वलक्षणलक्षितान् । स्वदारनिरतान्विप्रान्दम्भलोभविवर्जितान्

ഭക്തിയോടെ സദാചാരലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായ, പണ്ഡിതരായ, സ്വപത്നിയിൽ നിഷ്ഠയുള്ള, ദംഭവും ലോഭവും വിട്ട ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിക്കണം।

Verse 158

भिन्नवृत्तिकरान् पापान् पतिताञ्छूद्रसेवनान् । शूद्रीग्रहणसंयुक्तान्वृषली यस्य मन्दिरे

എന്നാൽ ജീവിതവൃത്തി ദുഷിതമായ പാപികൾ, പതിതർ, അനുചിത സേവനത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർ, ശൂദ്രീസംഗമോ അനധികൃതബന്ധമോ ഉള്ളവർ, കൂടാതെ ആരുടെ വീട്ടിൽ വൃഷലീ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നുവോ—അവർ അയോഗ്യരാണ്।

Verse 159

परोक्षवादिनो दुष्टान्गुरुनिन्दापरायणान् । वेदद्वेषणशीलांश्च हैतुकान् बकवृत्तिकान्

അതുപോലെ പിന്നിൽ നിന്നു ദുഷണം പറയുന്ന ദുഷ്ടർ, ഗുരുനിന്ദയിൽ ലീനർ, വേദദ്വേഷികൾ, കുതർക്കവാദികൾ, ബകവൃത്തിപോലെ പുറംഭക്തി-അന്തര്കപടത ഉള്ളവർ—ഇവരെ പരിത്യജിക്കണം।

Verse 160

ईदृशान्वर्जयेच्छ्राद्धे दाने सर्वव्रतेषु च । गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः

ഇത്തരം ആളുകളെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ, ദാനത്തിൽ, എല്ലാ വ്രതങ്ങളിലും ഒഴിവാക്കണം। ഗായത്രിയുടെ സാരമാത്രം അറിഞ്ഞാലും നന്നായി നിയന്ത്രിതനായ ബ്രാഹ്മണൻ, അയോഗ്യനായ വലിയ പണ്ഡിതനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ।

Verse 161

नायन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी । ईदृशान्पूजयेद्विप्रानन्नदानहिरण्यतः

അസംയമിയായ ചതുര്‍വേദി—എല്ലാം ഭക്ഷിക്കുകയും എല്ലാം വിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ—ശ്രേഷ്ഠനല്ല। പകരം സംയമമുള്ള ബ്രാഹ്മണരെ അന്നദാനവും ഹിരണ്യദാനവും നൽകി ആദരിക്കണം।

Verse 162

उपानहौ च वस्त्राणि शय्यां छत्रमथासनम् । यो दद्याद्ब्राह्मणे भक्त्या सोऽपि स्वर्गे महीयते

ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണന് പാദുക, വസ്ത്രം, ശയ്യ, കുട, ആസനം എന്നിവ ദാനം ചെയ്യുന്നവനും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 163

प्रत्यक्षा सुरभी तत्र जलधेनुस्तथाघृता । तिलधेनुः प्रदातव्या महिष्यश्च तथैव च

അവിടെ സുരഭി ഗാവ് കണ്ണിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമായതുപോലെ; അതുപോലെ ജലധേനുവും ഘൃതധേനുവും. തിലധേനു ദാനം ചെയ്യണം; അതുപോലെ മഹിഷീ-ധേനുവും നൽകണം.

Verse 164

कृष्णाजिनप्रदाता यो दाता यस्तिलसर्पिषोः । कन्यापुस्तकयोर्दाता सोऽक्षयं लोकमाप्नुयात्

കൃഷ്ണാജിനം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, തിലവും നെയ്യും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, കൂടാതെ കന്യാദാനവും പുണ്യഗ്രന്ഥദാനവും ചെയ്യുന്നവൻ—അത്തരം ദാതാവ് അക്ഷയ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 165

धूर्वाहौ खुरसंयुक्तौ धान्योपस्करसंयुतौ । दापयेत्स्वर्गकामस्तु इति मे सत्यभाषितम्

നുകത്തിന് പരിശീലിതവും കാൽക്കുളമ്പിൽ ദൃഢവുമായ, ധാന്യവും ആവശ്യസാമഗ്രികളും സഹിതമായ രണ്ട് കാളകളെ ദാനം ചെയ്യിക്കണം; സ്വർഗ്ഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇങ്ങനെ ചെയ്യണം—ഇത് എന്റെ സത്യവചനമാണ്.

Verse 166

सूत्रेण वेष्टयेद्द्वीपमथवा जगतीं शुभम् । मन्दिरं परया भक्त्या परमेशमथापि वा

പവിത്രസൂത്രം (യജ്ഞോപവീതം) കൊണ്ട് ദ്വീപ-തീർത്ഥത്തെയോ, ശുഭ ജഗതിയെയോ, അല്ലെങ്കിൽ മന്ദിരത്തെയുമെല്ലാം—പരമേശ്വരനോടുള്ള പരമഭക്തിയോടെ—ആചാരമായി ചുറ്റിവളയണം.

Verse 167

प्रदक्षिणां विधानेन यः करोत्यत्र मानवः । जम्बूप्लाक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश्चापरो नृप

ഹേ നൃപാ! ഇവിടെ വിധിപ്രകാരം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ ജംബൂദ്വീപവും പ്ലാക്ഷദ്വീപവും, മറ്റൊരു ശാല്മലീദ്വീപവും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തതുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 168

कुशः क्रौञ्चस्तथा काशः पुष्करश्चैव सप्तमः । सप्तसागरपर्यन्ता वेष्टिता तेन भारत

കുശ, ക്രൗഞ്ച, കാശ, ഏഴാമത്തേതായ പുഷ്കരം—ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളുടെ അതിരുവരെയും ഇവയൊക്കെയും അവനാൽ ചുറ്റപ്പെടുന്നു, ഹേ ഭാരതാ।

Verse 169

द्वीपेश्वरे महाराज वृषोत्सर्गं च कारयेत् । वृषेणारुणवर्णेन माहेशं लोकमाप्नुयात्

ഹേ മഹാരാജാ! ദ്വീപേശ്വരത്തിൽ വൃഷോത്സർഗം (കാളയെ വിട്ടയക്കുന്ന കർമ്മം) നടത്തണം. അരുണവർണ്ണ കാളയെ വിട്ടാൽ മഹേശ്വരലോകം (ശിവലോകം) പ്രാപിക്കും।

Verse 170

यस्तु वै पाण्डुरो वक्त्रे ललाटे पादयोस्तथा । लाङ्गूले यस्तु वै शुभ्रः स वै नाकस्य दर्शकः

മുഖം, നെറ്റി, കാലുകൾ പാണ്ഡുരമായും വാലും ശുഭ്രമായും ഉള്ള കാള—അവൻ തന്നെയാണ് സ്വർഗ്ഗദർശകൻ, അഥവാ സ്വർഗ്ഗപ്രദൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 171

नीलोऽयमीदृशः प्रोक्तो यस्तु द्वीपेश्वरे त्यजेत् । स समाः रोमसंख्याता नाके वसति भारत

ഇത്തരം കാളയെ ‘നീല’ (ശ്യാമ) എന്നു പറയുന്നു. ആരെങ്കിലും ഇതിനെ ദ്വീപേശ്വരത്തിൽ വിട്ടയക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ രോമങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിനൊത്ത വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കും, ഹേ ഭാരതാ।

Verse 172

सौरं च शांकरं लोकं वैरञ्चं वैष्णवं क्रमात् । भुनक्ति स्वेच्छया राजन्व्यासतीर्थप्रभावतः

ഹേ രാജാവേ, വ്യാസതീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ ക്രമമായി സൂര്യലോകം, ശങ്കരലോകം, വൈരഞ്ച (ബ്രഹ്മ) ലോകം, വൈഷ്ണവലോകം എന്നിവയെ സ്വേച്ഛയായി അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 173

सपत्नीकं ततो विप्रं पूजयेत्तत्र भक्तितः । सितरक्तानि वस्त्राणि यो दद्यादग्रजन्मने

അതിനുശേഷം അവിടെ ഭക്തിയോടെ ഭാര്യാസഹിതനായ ബ്രാഹ്മണനെ പൂജിക്കണം; അത്തരം പൂജ്യബ്രാഹ്മണന് വെള്ളയും ചുവപ്പും വസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ നിശ്ചിത പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 174

कृत्वा प्रदक्षिणं युग्मं प्रीयतां मे जगद्गुरुः । नास्ति विप्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

ഇരട്ട പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്—എന്റെ ജഗദ്ഗുരു പ്രസന്നനാകട്ടെ. കാരണം ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ബ്രാഹ്മണനോടു തുല്യനായ ബന്ധു ഇല്ല।

Verse 175

यमलोके महाघोरे पतन्तं योऽभिरक्षति । इतिहासपुराणज्ञं विष्णुभक्तं जितेन्द्रियम्

അത്യന്തം ഭയാനകമായ യമലോകത്തിൽ വീഴുന്നവനെ ആരാണ് സംരക്ഷിക്കുന്നത്—ഇതിഹാസപുരാണജ്ഞനും വിഷ്ണുഭക്തനും ജിതേന്ദ്രിയനുമായവനെ—അവൻ മഹാഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 176

पूजयेत्परया भक्त्या सामगं वा विशेषतः । द्वीपेश्वरं च ये भक्त्या संस्मरन्ति गृहे स्थिताः

പരമഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം—പ്രത്യേകിച്ച് സാമഗാനം ചെയ്യുന്ന (സാമവേദി) ബ്രാഹ്മണനെ. കൂടാതെ വീട്ടിൽ തന്നെയിരുന്ന് ഭക്തിയോടെ ദ്വീപേശ്വരനെ സ്മരിക്കുന്നവർ,

Verse 177

न तेषां जायते शोको न हानिर्न च दुष्कृतम् । प्रथमं पूजयेत्तत्र लिङ्गं सिद्धेश्वरं ततः

അവർക്കു ദുഃഖം ഉദിക്കുകയില്ല; നഷ്ടവും ഇല്ല, ദുഷ്കൃത്യവും ഇല്ല. അവിടെ ആദ്യം സിദ്ധേശ്വരലിംഗത്തെ പൂജിച്ച് പിന്നെ മുന്നോട്ട് പോകണം.

Verse 178

यत्र सिद्धो महाभागो व्यासः सत्यवतीसुतः । अस्यैव पूजनात्सिद्धो धारासर्पो महामतिः

സത്യവതീപുത്രനായ മഹാഭാഗൻ വ്യാസൻ സിദ്ധി പ്രാപിച്ച സ്ഥലം അത്; ഇതേ (ലിംഗം/തീർത്ഥം) പൂജിച്ചതാൽ മഹാമതി ധാരാസർപ്പനും സിദ്ധനായി.

Verse 179

तत्र तीर्थे तु यो राजन्प्राणत्यागं करोति च । सूर्यलोकमसौ भित्त्वा प्रयाति शिवसन्निधौ

ഹേ രാജാവേ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും പ്രാണത്യാഗം ചെയ്‌താൽ, അവൻ സൂര്യലോകം ഭേദിച്ച് ശിവസന്നിധിയിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 180

समाः सहस्राणि च सप्त वै जले दशैकमग्नौ पतने च षोडश । महाहवे षष्टिरशीति गोग्रहे ह्यनाशके भारत चाक्षया गतिः

ജലത്തിൽ (മരണിച്ചാൽ) ഏഴായിരം വർഷങ്ങളുടെ ഫലം, അഗ്നിയിൽ പതിനൊന്ന്, വീഴ്ചയിൽ പതിനാറ് (വർഷങ്ങളുടെ ഫലം) എന്നു പറയുന്നു. മഹായുദ്ധത്തിൽ അറുപത്, ഗോശാലയിൽ എൺപത്; എന്നാൽ ഹേ ഭാരത, അനാശനമരണത്തിൽ അക്ഷയഗതി ഉണ്ട്.

Verse 181

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । वायुभूतं निरीक्षन्ते ह्यागच्छन्तं स्वगोत्रजम्

പിതാവും പിതാമഹനും പ്രപിതാമഹനും—വായുരൂപം ധരിച്ചു—സ്വഗോത്രജനായവൻ വരുന്നതിനെ നോക്കി (കാത്ത്) നിൽക്കുന്നു.

Verse 182

अस्मद्गोत्रेऽस्ति कः पुत्रो यो नो दद्यात्तिलोदकम् । कार्त्तिक्यां च विशेषेण वेशाख्यां वा तथैव च

ഞങ്ങളുടെ ഗോത്രത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് തിലോദകം (എള്ളുനീർ) അർപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുത്രൻ ആരുണ്ട്? പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തികത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ അതുപോലെ വൈശാഖത്തിലും.

Verse 183

स्वर्गतिं च प्रयास्यामस्तत्र तीर्थोपसेवनात् । एतत्ते कथितं सर्वं द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

ആ തീർത്ഥം സേവിക്കുന്നതിലൂടെ ഞങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗഗതി പ്രാപിക്കും. ഇതെല്ലാം നിനക്കു പറഞ്ഞു—ദ്വീപേശ്വരന്റെ അനുത്തമ മഹിമ.

Verse 184

यः पठेत्परया भक्त्या शृणुयात्तद्गतो नृप । सोऽपि पापविनिर्मुक्तो मोदते शिवमन्दिरे

ഹേ നൃപാ! പരമഭക്തിയോടെ ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിക്കുന്നവനും—അവനും പാപമുക്തനായി ശിവധാമത്തിൽ (ശിവമന്ദിരത്തിൽ) ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 185

ऊषरं सर्वतीर्थानां निर्मितं मुनिपुंगवैः । कामप्रदं नृपश्रेष्ठ व्यासतीर्थं न संशयः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സാരമായി, മുനിപുങ്ഗവർ സ്ഥാപിച്ചതാണ് വ്യാസതീർത്ഥം. അത് ഇഷ്ടഫലപ്രദം; സംശയമില്ല.