
ഈ അധ്യായത്തിൽ മുനി മാർകണ്ഡേയൻ നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്തിലുള്ള പരമ തീർത്ഥമായ കോടീശ്വരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും തത്ത്വോപദേശവും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം, ദാനം, പൊതുവെ ഏതൊരു കർമ്മവും—ശുഭമോ അശുഭമോ—‘കോടി-ഗുണം’ ആയി, അഥവാ കോടി മടങ്ങ് ഫലം നൽകുന്നതായി മുഖ്യസിദ്ധാന്തം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. കോടിതീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രാമാണ്യം സ്ഥാപിക്കാൻ മുൻദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ പറയുന്നു—ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, ശുദ്ധരായ ഋഷിമാർ എന്നിവർ അവിടെ ദുർലഭ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു. ആ സ്ഥലത്ത് മഹാദേവൻ ‘കോടീശ്വരൻ’ എന്ന രൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാണ്; ദേവാദിദേവേശന്റെ ദർശനം മാത്രം പോലും അനുത്തര പ്രാപ്തിക്കുള്ള മാർഗമായി പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. അവസാനത്തിൽ ദിശാനുസൃതമായ ആചാര-ഭൂഗോളം നിർണ്ണയിക്കുന്നു—തെക്കൻ മാർഗത്തിലെ തപസ്വികൾ പിതൃലോകബന്ധിതർ, നർമദയുടെ വടക്കൻ തീരത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ മുനികൾ ദേവലോകബന്ധിതർ—ഇത് ശാസ്ത്രീയ നിർണ്ണയമെന്നു പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ സ്ഥലമാഹാത്മ്യം, സ്ഥലത്ത് കർമ്മഫലവർദ്ധന, നദീതീര-ലോകക്രമം എന്നിവ ഒരുമിച്ച് സംയോജിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं कोटीश्वरं परम् । यत्र स्नानं च दानं च सर्वं कोटिगुणं भवेत्
ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—നർമദയുടെ തെക്കൻ കരയിൽ കോടീശ്വരം എന്ന പരമ തീർത്ഥമുണ്ട്। അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും മാത്രമല്ല, എല്ലാ കർമ്മഫലവും കോടിഗുണമാകും।
Verse 2
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयो ये तथामलाः । कोटितीर्थे परां सिद्धिं सम्प्राप्ता भुवि दुर्लभाम्
അവിടെ ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടിയ ദേവന്മാരും നിർമല ഋഷിമാരും കോടിതീർത്ഥത്തിൽ ലോകത്തിൽ ദുർലഭമായ പരമ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।
Verse 3
स्थापितश्च महादेवस्तत्र कोटीश्वरो नृप । तं दृष्ट्वा देवदेवेशं सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्
ഹേ രാജാവേ! അവിടെ മഹാദേവൻ കോടീശ്വരനായി പ്രതിഷ്ഠിതനാകുന്നു. ദേവദേവേശ്വരന്റെ ദർശനത്തിൽ അനുത്തമ സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.
Verse 4
तत्र तीर्थे तु यत्किंचिच्छुभं वा यदि वाशुभम् । क्रियते तन्नृपश्रेष्ठ सर्वं कोटिगुणं भवेत्
ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്യുന്നതെന്തായാലും—ശുഭമോ അശുഭമോ—എല്ലാം കോടിഗുണഫലമായി മാറുന്നു.
Verse 5
तत्र दक्षिणमार्गस्था ये केचिन्मुनिसत्तमाः । सिद्धा मृताः पदं यान्ति पितृलोकं ध्रुवं हि ते
അവിടെ ദക്ഷിണമാർഗസ്ഥരായ മുനിശ്രേഷ്ഠർ സിദ്ധരായി, ദേഹത്യാഗസമയത്ത് നിശ്ചയമായി പിതൃലോകപദം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 6
उत्तरं नर्मदाकूलं ये श्रेष्ठा मुनिपुंगवाः । देवलोकं गताः पूर्वमिति शास्त्रस्य निश्चयः
നർമദയുടെ ഉത്തരതീരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ മുനിപുംഗവർ ആദ്യം ദേവലോകം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതാണ് ശാസ്ത്രനിശ്ചയം.