Mantra 43
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution; specific ṛṣi ascription uncertain for this formulaic cluster).
Devata: Iḍā / Aditi / Sarasvatī (composite invocation; with Aghnyā as epithet-bandhu).
Chandas: Mixed/prose-like yajus (not a fixed ṛgvedic metre).
Samhita Patha (Devanagari)
इडे॒ रन्ते॒ हव्ये॒ काम्ये॒ चन्द्रे॒ ज्योतेऽदि॑ते॒ सर॑स्वति॒ महि॒ विश्रु॑ति । ए॒ता ते॑ अघ्न्ये॒ नामा॑नि दे॒वेभ्यो॑ मा सु॒कृतं॑ ब्रूतात्
Transliteration
iḍe rante havye kāmye candre jyóte ’dite sárasvati máhi víśruti | etā́ te aghnye nā́māni devébhyo mā sukṛ́taṃ brūtāt
Translation
ഹേ ഇളാ, ഹവ്യത്തിൽ, കാമ്യദാനത്തിൽ, ചന്ദ്രസദൃശമായ ജ്യോതിസ്സിൽ അവർ ആനന്ദിക്കുന്നു; ഹേ അദിതി, ഹേ സരസ്വതി, മഹാ വിശ്രുതിയുള്ളവളേ. ഹേ അഘ്ന്യേ, ഇവ നിന്റെ നാമങ്ങളാണ്; ദേവന്മാരോടു എന്റെ സുകൃത സേവനം (സുകാര്യ) പ്രസ്താവിക്കപ്പെടട്ടെ.
Padapatha (Word Analysis)
इडे । रन्ते । हव्ये । काम्ये । चन्द्रे । ज्योतिः । अदिते । सरस्वति । महि । विश्रुति । एता । ते । अघ्न्ये । नामानि । देवेभ्यः । मा । सुकृतम् । ब्रूतात् ।
Word by Word
इडेO Iḍā
इडे:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootइडा (प्रातिपदिक) / इळा
रन्ते(they) delight / rejoice
रन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
हव्येin/with the oblation
हव्ये:
अधिकारण
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
काम्येdesired, wish-fulfilling
काम्ये:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootकाम्य (प्रातिपदिक)
चन्द्रेbright, shining
चन्द्रे:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
ज्योतेin the light
ज्योते:
अधिकारण
TypeNoun
Rootज्योति/ज्योतिस् (प्रातिपदिक)
अदितेO Aditi
अदिते:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
सरस्वतिO Sarasvatī
सरस्वति:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
महिgreatly / O Great (one)
महि:
विशेषण-भाव (क्रिया/पद-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमहि (अव्यय/निपात; ‘महान्’ अर्थे)
विश्रुतिO far-famed (one)
विश्रुति:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootविश्रुति (प्रातिपदिक)
एताthese
एता:
कर्तृ (नामानि इति विशेषणम्)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अघ्न्येO Aghnyā (the inviolable cow)
अघ्न्ये:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootअघ्न्या (प्रातिपदिक)
नामानिnames
नामानि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
माnot
मा:
निषेध-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
सुकृतम्merit / good deed
सुकृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसुकृत (प्रातिपदिक)
ब्रूतात्may (he/it) declare / speak
ब्रूतात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Entities Mentioned
I
IḍāA
AditiS
SarasvatīA
AghnyāRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes