Mantra 37
Rishi: Adhvaryu tradition; thematic linkage to Indra-Varuṇa/Vāc speculations.
Devata: Indra and Varuṇa; also Vāc (as recipient of satisfaction).
Chandas: Tr̥ṣṭubh (prose-like ritual Tr̥ṣṭubh cadence).
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र॑श्च स॒म्राड्वरु॑णश्च॒ राजा तौ ते भ॒क्षं च॑क्रतु॒रग्र॑ ए॒तम् । तयो॑र॒हमनु॑ भ॒क्षं भ॑क्षयामि॒ वाग्दे॒वी जु॑षा॒णा सोम॑स्य तृप्यतु स॒ह प्रा॒णेन॒ स्वाहा॑
Transliteration
índraś ca samrā́ḍ váruṇaś ca rājā táu te bhákṣaṃ cakratúr ágre etám | táyor ahám ánu bhákṣaṃ bhakṣayāmi vā́gdevī júṣāṇā sómasya tṛ́pyatu sahá prāṇéna svā́hā
Translation
ഇന്ദ്രൻ സമ്രാട്, വരുണൻ രാജാവ്—ആ ഇരുവരും ആദിയിൽ നിനക്കായി ഈ ഭക്ഷ്യ-ഭാഗം നിർമ്മിച്ചു. അവരുടെ ഭാഗത്തെ അനുഗമിച്ച് ഞാൻ ഈ ഭാഗം ഭുജിക്കുന്നു. വാഗ്ദേവി, ആനന്ദത്തോടെ, പ്രാണനോടുകൂടെ സോമത്തിൽ തൃപ്തിയാകട്ടെ—സ്വാഹാ!
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रः । च । सम्राट् । वरुणः । च । राजा । तौ । ते । भक्षम् । चक्रतुः । अग्रे । एतम् । तयोः । अहम् । अनु । भक्षम् । भक्षयामि । वाक्-देवी । जुषाणा । सोमस्य । तृप्यतु । सह । प्राणेन । स्वाहा
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
सम्राट्(the) sovereign
सम्राट्:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण/उपाधि)
TypeNoun
Rootसम्राट् (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
राजाking
राजा:
कर्तृ (वरुणस्य विशेषण/उपाधि)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
तौthose two
तौ:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
भक्षम्food; portion to be eaten
भक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभक्ष (प्रातिपदिक)
चक्रतुःthey two made
चक्रतुः:
—
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
अग्रेin front; beforehand
अग्रे:
अधिकरण
TypeIndeclinable (adverbial use)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
एतम्this
एतम्:
कर्म (भक्षम् इत्यस्य विशेषण)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
तयोःof those two
तयोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अनुafter; following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
भक्षम्food; portion
भक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभक्ष (प्रातिपदिक)
भक्षयामिI eat; I partake
भक्षयामि:
—
TypeVerb
Rootभक्ष् (धातु)
वाक्Speech (Vāk)
वाक्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
देवीthe goddess
देवी:
कर्तृ (वाक्-विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
जुषाणाbeing pleased; approving
जुषाणा:
कर्तृ (वाक्-देवी का विशेषण)
TypeParticiple
Rootजुष् (धातु) → जुषाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
तृप्यतुlet (her) be satisfied
तृप्यतु:
—
TypeVerb
Rootतृप् (धातु)
सहtogether with
सह:
—
TypeIndeclinable
Rootसह
प्राणेनwith the vital breath
प्राणेन:
करण/सह-सम्बन्ध (सह-योगे)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā (oblatory call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable (ritual exclamation)
Rootस्वाहा
Entities Mentioned
I
IndraV
VaruṇaV
Vāc (Speech)P
Prāṇa (Breath)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes