Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Rishi: Yājñavalkya (traditional).
Devata: Rakṣas (as adversary), Dyāvāpṛthivī, Agni, Maruts.
Chandas: Yajus with embedded metrical segments.

रक्ष॑सां भा॒गो॒ऽसि॒ निर॑स्त॒ज रक्ष॑ इ॒दम॒हᳪ रक्षो॒ऽभि ति॑ष्ठामी॒दम॒हᳪ रक्षोऽव॑ बाध इ॒दम॒हᳪ रक्षो॑ऽध॒मं तमो॑ नयामि । घृ॒तेन॑ द्यावापृथिवी॒ प्रोर्णु॑वाथां वायो॒ वे स्तो॒काना॑मग्निराज्य॑स्य वेतु॒ स्वाहा॒ स्वाहा॑कृते ऊ॒र्ध्वन॑भसं मारु॒तं ग॑च्छतम् ।

rákṣasāṃ bhāgó ’si nirástaja rákṣa idám aháṃ rákṣo ’bhí tiṣṭhāmī́dam aháṃ rákṣo ’vá bādha idám aháṃ rákṣo ’dhámaṃ támo nayāmi | ghṛténa dyāvāpṛthivī́ prórṇuvāthāṃ vāyó ve stokā́nām agnír ā́jyasya vetu svā́hā svā́hākṛte ū́rdhvanabhasaṃ mārutáṃ gacchatam |

നീ രാക്ഷസങ്ങളുടെ ഭാഗം; നീ പുറത്തേക്ക് തള്ളപ്പെടുക! ഇതിലൂടെ ഞാൻ രക്ഷസിനെ അധിഷ്ഠിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ ഞാൻ രക്ഷസിനെ താഴ്ത്തുന്നു; ഇതിലൂടെ ഞാൻ രക്ഷസിനെ അധമമായ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഘൃതത്തോടെ, ഹേ ദ്യാവാ-പൃഥിവീ, ഞങ്ങളെ പൊതിയുക; ഹേ വായോ, ഘൃതത്തിന്റെ തുള്ളികളെ വഹിക്ക; ഹേ അഗ്നേ, ആജ്യം വഹിക്ക—സ്വാഹാ! സ്വാഹാകൃത അർപ്പണത്തിനായി, ഊർധ്വ നഭസ്സുള്ള മാരുത ലോകത്തിലേക്ക് പോകുക.

रक्षसाम् । भागः । असि । निरस्तज । रक्षः । इदम् । अहम् । रक्षः-अभि । तिष्ठामि । इदम् । अहम् । रक्षः-अव । बाधे । इदम् । अहम् । रक्षः । अधमम् । तमः । नयामि । घृतेन । द्यावा-पृथिवी । प्र-ऊर्णुवाथाम् । वायोः । वे । स्तोकानाम् । अग्निः । आज्यस्य । वेतु । स्वाहा । स्वाहा-कृते । ऊर्ध्व-नभसम् । मारुतम् । गच्छतम् ।

रक्षसाम्of the demons (rakṣasas)
रक्षसाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
भागःa share/portion
भागः:
प्रेडिकेट-नाम (सम्बन्धः ‘असि’)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
निरस्तcast out, driven away
निरस्त:
विशेषण/प्रेडिकेट
TypeParticiple (Adjective)
Rootनि-√अस् (क्षेपणे) → निरस्त (कृदन्त)
रक्षःthe demon/evil being
रक्षः:
कर्म (निरस्त—‘रक्षः’ as object understood)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्म/अधिकरण (deictic ‘this’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम)
रक्षःthe demon/evil
रक्षः:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
अभिtowards/against
अभि:
क्रियाविशेषण (direction/intensity)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
तिष्ठामिI stand
तिष्ठामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति) (धातु)
इदम्this
इदम्:
कर्म/अधिकरण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम)
रक्षःthe demon/evil
रक्षः:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
अवdown, away
अव:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)
बाधेI repel/drive off
बाधे:
क्रिया
TypeVerb
Root√बाध् (पीडने) (धातु)
इदम्this
इदम्:
कर्म/अधिकरण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम)
रक्षःthe demon/evil
रक्षः:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
अधमम्lowest
अधमम्:
कर्म (गन्तव्य-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधम (प्रातिपदिक)
तमःdarkness
तमः:
कर्म (गन्तव्यं)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
नयामिI lead
नयामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√नी (नयति) (धातु)
घृतेनwith ghee
घृतेन:
करण
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
द्यावापृथिवीHeaven and Earth
द्यावापृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-प्रातिपदिक)
प्रforth, fully
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
ऊर्णुवाथाम्(you two) cover/veil
ऊर्णुवाथाम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र-√वृ (ऊर्णु/ऊर्णोति; आवरणे) (धातु)
वायोO Vāyu
वायो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
वःof you (your)
वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
स्तोकानाम्of the drops
स्तोकानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootस्तोक (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
आज्यस्यof the clarified butter (ājyá)
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
वेतुlet (him) obtain/attain
वेतु:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद्/√वे (वेत्/वेतु; प्राप्तौ/ज्ञाने—वैदिक प्रयोगः ‘वेतु’ = ‘let him obtain/know’) (धातु)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
यज्ञ-निपात
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
यज्ञ-निपात
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात)
कृतेwhen made/done
कृते:
अधिकरण (locative: ‘when/with svāhā made’)
TypeParticiple (Adjective)
Root√कृ (करणे) → कृत (कृदन्त)
ऊर्ध्वनभसम्having the sky aloft / upward-skyed
ऊर्ध्वनभसम्:
कर्म (गन्तव्य-विशेषण)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व-नभस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रातिपदिक)
मारुतम्to the Marut-region / to the Maruts
मारुतम्:
कर्म (गन्तव्यं)
TypeNoun/Adjective
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
गच्छतम्(you two) go
गच्छतम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति) (धातु)
R
Rakṣas (as adversary)
D
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
A
Agni
M
Maruts