Mantra 9

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurveda school attribution)

Devata: Abstract powers and deities named (Sandhi, Ārti, Nirṛti, etc.)

Chandas: Mixed/prose-catalogue (yajus-style; not a fixed ṛc-metre)

Samhita Patha (Devanagari)

स॒न्धये॑ जा॒रं गे॒हायो॑पप॒तिमार्त्यै॒ परि॑वित्तं॒ निरृ॑त्यै परिविविदा॒नमरा॑द्ध्या एदिधिषुः प॒तिं निष्कृ॑त्यै पेशस्का॒रीᳪ सं॒ज्ञाना॑य स्मरका॒रीं प्र॑का॒मोद्या॑योप॒सदं॒ वर्णा॑यानु॒रुधं॒ बला॑योप॒दाम्

Transliteration

sa̱ndháye jā̱ráṃ gehā́yopapatímārtyái pári̱vittaṃ nírṛtyái parivividā̱námárā̱ddhyā edidhiṣúḥ patíṃ níṣkṛtyái peśaskārī́ṃ saṃjñā́nāya smarakārī́ṃ pra̱kāmodýāyopasádaṃ várṇāyānurúdhaṃ bálāyopadā́m

Translation

സന്ധിക്ക് (സാമഞ്ജസ്യത്തിന്) ജാരൻ (പരപുരുഷൻ); ഗേഹത്തിന് ഉപപതി (പാലിതപുരുഷൻ); ആർത്യയ്ക്ക് പരിവിത്തൻ (മുതിർന്നവനെ മറികടന്നവൻ); നിരൃതിക്ക് പരിവിവിദാനൻ (അതി-ജയി/അതി-ഗ്രാഹി); അരാദ്ധ്യ (വിഫലത)യ്ക്ക് ഏദിധിഷു (ഉത്സുക വരൻ); നിഷ്കൃതിക്ക് (പ്രായശ്ചിത്തത്തിന്) പതി; സംജ്ഞാനത്തിന് (തിരിച്ചറിവിന്) പേശസ്കാരി (വിലാസിനി); സ്മരണയ്ക്ക് സ്മരകാരി (പ്രേമോദ്ദീപിക); പ്രകാമോദ്യായ (കാമനയ്ക്ക്) ഉപസദ്; വർണത്തിന് അനുരുധ; ബലത്തിന് ഉപദാം।

Padapatha (Word Analysis)

सन्धये । जारम् । गेहाय । उपपतिम् । आर्त्यै । परिवित्तम् । निरृत्यै । परिविविदानम् । अराद्ध्यै । एदिधिषुः । पतिम् । निष्कृत्यै । पेशस्कारीम् । संज्ञानाय । स्मरकारीम् । प्रकामोद्याय । उपसदम् । वर्णाय । अनुरुधम् । बलाय । उपदाम्

Word by Word

• सन्धये: for union/compact
• सन्धये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सन्धि (प्रातिपदिक) < सम् + √धा (धारण/स्थापन) → सन्धि

• जारम्: a paramour/lover
• जारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जार (प्रातिपदिक)

• गेहाय: for the house/home
• गेहाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: गेह (प्रातिपदिक)

• उपपतिम्: a secondary husband/paramour
• उपपतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: उपपति (प्रातिपदिक)

• आर्त्यै: for distress/affliction
• आर्त्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: आर्ति (प्रातिपदिक)

• परिवित्तम्: one who is outstripped/left behind (e.g., by a younger married first)
• परिवित्तम्: कर्म
• Type: Adjective (used as noun)
• Root: परि + √विद् (वेदने/ज्ञाने) → परिवित्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)

• निरृत्यै: for Nirṛti (goddess of dissolution/misfortune)
• निरृत्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: निरृति (प्रातिपदिक)

• परिविविदानम्: one who has found out/come to know (fully)
• परिविविदानम्: कर्म
• Type: Participle
• Root: परि + वि + √विद् (वेदने/ज्ञाने) → परिविविदान (कृदन्त)

• अराद्ध्यै: for non-success/failure
• अराद्ध्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अराद्धि (प्रातिपदिक) < अ- + राद्धि (सिद्धि/समृद्धि)

• एदिधिषुः: one desiring to kindle/flare up
• एदिधिषुः: कर्म
• Type: Adjective (desiderative sense)
• Root: √इध् (दीप्तौ) → एदिधिषु (इच्छार्थक/देशिदेरिवेटिव प्रातिपदिक)

• पतिम्: husband/lord
• पतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• निष्कृत्यै: for expiation/atonement
• निष्कृत्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: निष्कृति (प्रातिपदिक) < निस् + √कृ (करणे)

• पेशस्कारीम्: a maker of adornment/one who beautifies
• पेशस्कारीम्: कर्म
• Type: Noun (agent) / Adjective
• Root: पेशस् + √कृ (करणे) → पेशस्कारी (प्रातिपदिक/कृदन्त)

• संज्ञानाय: for recognition/understanding
• संज्ञानाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: संज्ञान (प्रातिपदिक) < सम् + √ज्ञा (अवबोधने)

• स्मरकारीम्: a maker of remembrance; one who causes recollection
• स्मरकारीम्: कर्म
• Type: Noun (agent) / Adjective
• Root: स्मर + √कृ (करणे) → स्मरकारी (प्रातिपदिक)

• प्रकामोद्या॑य: for the arising of desire/for strong desire
• प्रकामोद्या॑य: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: प्रकामोद्या (प्रातिपदिक) < प्रकाम + उद्य (उद्यम/उद्गम) [समास]

• उपसदम्: approach/attendance
• उपसदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: उपसद् (प्रातिपदिक) < उप + √सद् (आसादने)

• वर्णाय: for colour/appearance; (also) class
• वर्णाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)

• अनुरुधम्: one who follows/obeys; compliant
• अनुरुधम्: कर्म
• Type: Adjective (used as noun)
• Root: अनु + √रुध् (आवरणे/निरोधे) → अनुरुध (कृदन्त/प्रातिपदिक)

• बलाय: for strength
• बलाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)

• उपदाम्: an offering/that which is given near (attendant gift)
• उपदाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: उपदा (प्रातिपदिक) < उप + √दा (दाने) / ‘उपदा’ (approach, gift) संदिग्ध

Entities Mentioned

• Sandhi (Concord)
• Gṛha / Geha (Household)
• Ārti (Distress)
• Nirṛti (Dissolution/Misfortune)
• Arādhya / An-ārādhyā (Failure/Non-attainment)
• Niṣkṛti (Expiation/Release)
• Saṃjñāna (Recognition)
• Smara (Remembrance)
• Prakāma (Desire)
• Varṇa (Colour/Manifest form)
• Bala (Strength)