Mantra 7
Rishi: Vājasaneyin liturgical transmission
Devata: Twin divine functionaries characterised as ‘hotārā’ and as dispensers of light (paired deities; identification varies in later ritual scholia)
Chandas: Triṣṭubh (liturgical triṣṭubh-style)
Samhita Patha (Devanagari)
प्र॒थ॒मा वा॑ᳪ सर॒थिना॑ सु॒वर्णा॑ देवौ॒ पश्य॑न्तौ॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । अपि॑प्रयं॒ चोद॑ना वां॒ मिमा॑ना॒ होता॑रा॒ ज्योति॑: प्र॒दिशा॑ दि॒शन्ता॑
Transliteration
prathamā vāṃ sarathinā suvarṇā devau paśyantau bhuvanāni viśvā | apiprayaṃ codanā vāṃ mimānā hotārā jyotiḥ pradiśā diśantā ||
Translation
ആദ്യമായി, ഒരേ രഥത്തിൽ സഹയാത്രികരായി, സ്വർണവർണ്ണരായ ആ രണ്ടു ദേവന്മാർ സർവ്വ ഭുവനങ്ങളെയും ദർശിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ പ്രേരണയും ചോദനയും ഗതി അളക്കുന്നു—ആ രണ്ടു ഹോതൃകൾ ജ്യോതി വിതരണം ചെയ്ത് ദിക്കുകളെ നിയോഗിക്കുന്നു.
Padapatha (Word Analysis)
प्र॒थ॒मा । वा॒म् । स॒र॒थिना॑ । सु॒वर्णा॑ । दे॒वौ । पश्य॑न्तौ । भुव॑नानि । विश्वा॑ । अपि॑-प्रयम् । चोद॑ना । वा॒म् । मिमा॑ना । होता॑रा । ज्योति॑ः । प्र॒दिशा॑ । दि॒शन्ता॑ ।
Word by Word
प्रथमाfirst (female)
प्रथमा:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
वand/indeed
व:
—
TypeIndeclinable
Rootव (निपात)
सरथिनाwith a charioteer; having a chariot-companion
सरथिना:
सह/साधनभाव (करण-प्रायः)
TypeNoun/Adjective
Rootसरथिन् (प्रातिपदिक)
सुवर्णाgolden; of good lustre
सुवर्णा:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootसुवर्ण (प्रातिपदिक)
देवौthe two gods
देवौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पश्यन्तौseeing; beholding
पश्यन्तौ:
कर्तृ (देवौ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootपश् (धातु) → पश्यत् (वर्तमान कृदन्त)
भुवनानिworlds; beings/realms
भुवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
विशेषण (कर्म-पदस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
अपिप्रयम्very dear; greatly pleasing
अपिप्रयम्:
विशेषण (कर्म/भाव-पदस्य)
TypeAdjective (kṛdanta-like)
Rootअपि-प्रि (धातु) → अपिप्रिय (कृदन्त/विशेषण)
चोदनाimpulse; incitement
चोदना:
कर्तृ/भाव (वाक्ये मुख्य-भावः)
TypeNoun
Rootचोदना (प्रातिपदिक; √चुद् प्रेरणे)
वाम्of you two / you two
वाम्:
सम्बन्ध/सम्प्रदान (युष्मदर्थे)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मिमानाmeasuring; meting out
मिमाना:
कर्तृ-विशेषण (चोदना)
TypeVerb (participle)
Rootमा (धातु) → मिमान (वर्तमान कृदन्त)
होताराthe two Hotṛ-priests / invokers
होतारा:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
करण/उपाधि (प्रकाश-रूपेण)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
प्रदिशाby/through the fore-direction; in the forward quarter
प्रदिशा:
करण/अधिकारण
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक)
दिशन्ताpointing out; indicating
दिशन्ता:
कर्तृ (होतारा इत्यस्य विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootदिश् (धातु) → दिशत् (वर्तमान कृदन्त)
Entities Mentioned
P
Paired ‘Hotārā’ (twin divine functionaries)D
Dik-devatāḥ (the Quarters as divine powers)J
Jyotis (sacral Light)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes