Mantra 51
Rishi: Yājñika protective corpus (attribution varies)
Devata: Protective masculine power (often read under Indra/kṣatra-protection; the mantra itself foregrounds the ‘pumān’ as guardian)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence, though employed as yajus in Śukla liturgy
Samhita Patha (Devanagari)
अहि॑रिव भोगै॒: पर्ये॑ति बा॒हुं ज्याया॑ हे॒तिं प॑रि॒बाध॑मानः । ह॒स्त॒घ्नो विश्वा॑ व॒युना॑नि वि॒द्वान् पुमा॒न् पुमा॑ᳪसं॒ परि॑ पातु वि॒श्वत॑:
Transliteration
áhir iva bhógaiḥ páryeti bāhúṃ jyā́yā hetíṃ paribā́dhamānaḥ | hastaghnó víśvā vayúnāni vidvā́n pumā́n pumā́ṃsaṃ pári pātu viśvátaḥ
Translation
പാമ്പ് തന്റെ ചുരുളുകളാൽ ഭുജത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ ചുറ്റുന്നു; ശക്തമായ ആയുധത്തെയും തടയുന്നു. ഹസ്തഘ്നൻ, സർവ്വ ഉപായങ്ങളും അറിയുന്നവൻ, പുരുഷൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള പുരുഷനെ കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ.
Padapatha (Word Analysis)
अहिः-इव । भोगैः । परि-एति । बाहुम् । ज्यायाः । हेतिम् । परि-बाधमानः । हस्तघ्नः । विश्वा । वयुनानि । विद्वान् । पुमान् । पुमांसम् । परि । पातु । विश्वतः
Word by Word
अहिःa serpent
अहिः:
उपमान (कर्तृ-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
सम्बन्ध/उपमा
TypeIndeclinable
Rootइव
भोगैःwith coils / with foldings
भोगैः:
करण
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
पर्येतिgoes around / encircles
पर्येति:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ) + परि
बाहुम्the arm
बाहुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
ज्यायाःgreater / stronger
ज्यायाः:
विशेषण (हेतिम् प्रति)
TypeAdjective
Rootज्यायस् (प्रातिपदिक)
हेतिम्weapon / missile
हेतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक)
परिबाधमानःpressing all around / harassing
परिबाधमानः:
कर्ता (पर्येति-क्रियायाः)
TypeVerb
Rootपरि + √बाध् (पीडने) (शतृ-प्रत्यय)
हस्तघ्नःthe hand-slayer (a deadly one)
हस्तघ्नः:
कर्ता (पातु-क्रियायाः)
TypeNoun/Adjective
Rootहस्तघ्न (प्रातिपदिक; हस्त + घ्न)
विश्वाall
विश्वा:
कर्म (विद्वान् इति सह)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
वयुनानिdevices / workings / modes of action
वयुनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootवयुन (प्रातिपदिक)
विद्वान्knowing / wise
विद्वान्:
कर्ता (पातु-क्रियायाः)
TypeAdjective/Participle
Root√विद् (ज्ञाने) (क्तवत्-प्रत्यय)
पुमान्the male / man
पुमान्:
कर्ता (पातु-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
पुमांसम्the male / man
पुमांसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
परिaround / on all sides
परि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपरि
पातुmay (he) protect
पातु:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (रक्षणे)
विश्वतःfrom all sides
विश्वतः:
अधिकरण (परिसर/दिक्)
TypeIndeclinable
Rootविश्वतः
Entities Mentioned
P
Pumān (Protective Masculine Power)I
Indra (implicit kṣatra-protection)R
Rakṣas-nivāraṇa (Apotropaic power)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes