Mantra 24
Rishi: Traditionally connected with the Agni-cycle seers (Ṛgvedic provenance); in VS usage treated as Yajus-adopted
Devata: Agni / invoked divine agency in the prātaranuvāka sequence (arrival and acceptability motif)
Chandas: Triṣṭubh (dominant cadence of the verse)
Samhita Patha (Devanagari)
उप॒ प्रागा॑त्पर॒मं यत्स॒धस्थ॒मर्वाँ॒२ अच्छा॑ पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च । अ॒द्या दे॒वाञ्जुष्ट॑तमो॒ हि ग॒म्या अथा शा॑स्ते दा॒शुषे॒ वार्या॑णि
Transliteration
u̱pa prā́gāt paramáṃ yát sadhástham arvā́ṅ ácchā pitáraṃ mā́taraṃ ca | adyá devā́ñ juṣṭátamo hí gamyā́ athā́ śā́ste dāśúṣe vā́ryāṇi
Translation
അവൻ പരമ സധസ്ഥാനം (പരമോന്നത ആസനം) സമീപം എത്തി—അർവാക്, നേരെ പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും സമീപം. ഇന്ന് ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ജുഷ്ടനായതിനാൽ അവൻ നിശ്ചയമായും ഗമ്യൻ; പിന്നെ ദാശുഷേ (ദാനിയ്ക്ക്) വേണ്ടി വർയ (ആഗ്രഹനീയമായ, ശ്രേഷ്ഠമായ) വസ്തുക്കൾ വിധിക്കുന്നു.
Padapatha (Word Analysis)
उप । प्र-अगात् । परम् । यत् । सध-स्थम् । अर्वाङ् । अच्छ । पितरम् । मातरम् । च । अद्य । देवान् । जुष्ट-तमः । हि । गम्याः । अथ । शास्ते । दाशुषे । वार्याणि
Word by Word
उपnear; towards (upasarga)
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग) / उप (अव्यय)
प्रforth; forward (prefix)
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
अगात्went; approached
अगात्:
—
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
परमम्the highest
परमम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
यत्which
यत्:
—
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सधस्थम्seat; common abode; assembly-place
सधस्थम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसधस्थ (प्रातिपदिक)
अर्वान्the steed; the horse (as subject)
अर्वान्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्वन् (प्रातिपदिक)
अच्छtowards
अच्छ:
—
TypeIndeclinable
Rootअच्छ (अव्यय/उपसर्गार्थ)
पितरम्father
पितरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
अद्यtoday; now
अद्य:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
जुष्टतमःmost pleasing; most approved
जुष्टतमः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजुष्टतम (प्रातिपदिक; √जुष् ‘to be pleased/approve’ से)
हिindeed; for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
गम्याःto be gone to; attainable/approachable
गम्याः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगम्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् + यत्)
अथthen; thereafter
अथ:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
शास्तेcommands; ordains; instructs
शास्ते:
—
TypeVerb
Root√शास् (शास्ति)
दाशुषेto the giver; to the worshipper (who has offered)
दाशुषे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदाशुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दा ‘to give’ का परिपूर्ण/परस्मैपदीय-परिणाम ‘दाश्वस्/दाशुष्’)
वार्याणिchoice boons; desirable things
वार्याणि:
कर्म
TypeNoun
Rootवार्य (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniD
Dyāvā-Pṛthivī (Father and Mother)D
Devas (the gods collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes