Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 34

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni (Gṛhapati), Varuṇa (Bheṣaja), Indra (Kṣatra; Vayo-dhas)
Chandas: Atichandas

होता॑ यक्ष॒त्स्वाहा॑कृतीर॒ग्निं गृ॒हप॑तिं॒ पृथ॒ग्वरु॑णं भेष॒जं क॒विं क्ष॒त्रमिन्द्रं॑ वयो॒धस॑म् । अति॑च्छन्दसं॒ छन्द॑ इन्द्रि॒यं बृ॒हदृ॑ष॒भं गां वयो॒ दध॒द्व्यन्त्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑

hótā yákṣat-svā́hākṛtīr agníṃ gṛhápatiṃ pṛthág váruṇaṃ bheṣajáṃ kavíṃ kṣatrám índraṃ vayódhasam | átichandasaṃ chánda indríyaṃ bṛhádṛṣabhaṃ gā́ṃ váyo dádhad vyántv ā́jyasya hótar yája

ഹോതൃ, സ്വാഹാകൃതികളെ യജിക്കട്ടെ—അഗ്നി, ഗൃഹപതി; കൂടാതെ പ്രത്യേകമായി വരുണനെ—ഭേഷജം (ഔഷധം), കവി; പിന്നെ ക്ഷത്രം (രാജശക്തി) രൂപമായി, പ്രാണശക്തിയെ ധരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രനെയും. ‘അതിച്ഛന്ദസ്’ ഛന്ദസ്സാണ്; മഹാവൃഷഭം തന്നെയാണ് ഇന്ദ്രിയം (വീര്യം). പ്രാണബലം നൽകുന്ന ഗാവിനെ അവർ പ്രദാനം ചെയ്യട്ടെ;—ഹോതൃ, ആജ്യത്തോടെ യജിക്ക.

होता । यक्षत् । स्वाहा-कृतीः । अग्निम् । गृह-पतिम् । पृथक् । वरुणम् । भेषजम् । कविम् । क्षत्रम् । इन्द्रम् । वयः-धसम् । अति-छन्दसम् । छन्दः । इन्द्रियम् । बृहद्-ऋषभम् । गाम् । वयः । दधत् । व्यन्तु । आज्यस्य । होतः । यज ।

होताthe Hotṛ priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु)
यक्षत्let him worship/offer
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यक्ष्)
स्वाहाwith the exclamation “svāhā”
स्वाहा:
सम्प्रदान
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा
आकृतीःforms/manifestations
आकृतीः:
कर्म
TypeNoun
Rootआकृति
अग्निम्Agni
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि
गृहपतिम्the lord of the house
गृहपतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगृहपति
पृथक्separately/distinctly
पृथक्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपृथक्
वरुणम्Varuṇa
वरुणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवरुण
भेषजम्medicine/remedy
भेषजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभेषज
कविम्the sage/poet
कविम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकवि
क्षत्रम्sovereign power/kṣatra
क्षत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षत्र
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र
वयोधसम्strengthening life/vigour
वयोधसम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootवयोधस्
अतिच्छन्दसम्transcending the metre/over-metrical
अतिच्छन्दसम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअति-छन्दस्
छन्दःmetre
छन्दः:
कर्म
TypeNoun
Rootछन्दस्
इन्द्रियम्power, vital faculty
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
बृहत्great
बृहत्:
कर्म
TypeAdjective
Rootबृहत्
ऋषभम्bull (chief/leader)
ऋषभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋषभ
गाम्cow
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो
वयःvigour/life, strength
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस्
दधत्placing, bestowing
दधत्:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
TypeVerb
Root√धा (दधत्)
व्यन्तुlet them breathe/spread forth
व्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√अन् (वि + अन्)
आज्यस्यof ghee
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य
होतरिin/at the Hotṛ
होतरि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ
यजworship! offer!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज्
A
Agni (Gṛhapati)
V
Varuṇa (Bheṣaja, Kavi)
I
Indra (Kṣatra; Vayo-dhas)
A
Atichandas (metre)
B
Bṛhadṛṣabha (Great Bull)