Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 33

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Vanaspati and Indra
Chandas: Kakubh

होता॑ यक्ष॒द्वन॒स्पति॑ᳪ शमि॒तार॑ᳪ श॒तक्र॑तु॒ᳪ हिर॑ण्यपर्णमु॒क्थिन॑ᳪ रश॒नां बिभ्र॑तं व॒शिं भग॒मिन्द्रं॑ वयो॒धस॑म् । क॒कुभं॒ छन्द॑ इ॒हेन्द्रि॒यं व॒शां वे॒हतं॒ गां वयो॒ दध॒द्वेत्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑

hótā yákṣad-vanaspátiṃ śamítāraṃ śatákratuṃ híraṇyaparṇam ukthínaṃ raśánāṃ bíbhrataṃ vaśíṃ bhágam índraṃ vayódhasam | kakúbhaṃ chánda ihéndríyaṃ vaśā́ṃ véhataṃ gā́ṃ váyo dádhad vétv ā́jyasya hótar yája

ഹോതൃ, ശമിതാർ (ശമിപ്പിക്കുന്നവൻ), ശതക്രതു, ഹിരണ്യപർണ, ഉക്തിൻ, രശന (ലഗാം) ധരിക്കുന്ന വനസ്പതിയെ യജിക്കട്ടെ; കൂടാതെ പ്രാണശക്തിയെ ധരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രനെയും. ‘കകുഭ്’ ഛന്ദസ്സാണ്; ഇവിടെ ഇന്ദ്രിയം (വീര്യം) ഉണ്ട്. വശാ (വന്ധ്യ പശു), വേഹത് (ഹെഫർ), ഗാവ്—പ്രാണബലം നൽകുന്നവ—അത് (ഈ ഹവിഃ) വരട്ടെ;—ഹോതൃ, ആജ്യത്തോടെ യജിക്ക.

होता । यक्षत् । वनस्पतिम् । शमितारम् । शत-क्रतुम् । हिरण्य-पर्णम् । उक्थिनम् । रशनाम् । बिभ्रतम् । वशिम् । भगम् । इन्द्रम् । वयः-धसम् । ककुभम् । छन्दः । इह । इन्द्रियम् । वशाम् । वेहतम् । गाम् । वयः । दधत् । वेतु । आज्यस्य । होतः । यज ।

होताthe Hotṛ priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु) प्रातिपदिक
यक्षत्let him worship / offer
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजासंगतिकरणदान)
वनस्पतिम्the lord of the forest (sacrificial post/tree)
वनस्पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
शमितारम्the restrainer/appeaser (priestly functionary)
शमितारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशमितृ (√शम्/√शमय्) प्रातिपदिक
शतक्रतुम्Indra of a hundred powers/rites
शतक्रतुम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootशतक्रतु (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)
हिरण्यपर्णम्golden-leaved
हिरण्यपर्णम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootहिरण्यपर्ण (प्रातिपदिक)
उक्थिनम्possessing hymns/ukthas
उक्थिनम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootउक्थिन् (प्रातिपदिक)
रशनाम्a rein/girth/strap
रशनाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरशना (प्रातिपदिक)
बिभ्रतम्bearing/holding
बिभ्रतम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Root√भृ (धारण) → बिभ्रत् (वर्तमान कृदन्त)
वशिम्control/authority
वशिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवशि (प्रातिपदिक)
भगम्Bhaga (the distributor of fortune) / fortune
भगम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयोधसम्strength-giving / life-nourishing
वयोधसम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवयोधस् (प्रातिपदिक)
ककुभम्the quarter/direction; a peak/summit
ककुभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootककुभ्/ककुभ (प्रातिपदिक)
छन्दःmeter; sacred chant
छन्दः:
कर्तृ/विधेय (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
इन्द्रियम्vigor; power; sense-power
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
वशाम्a cow (vashā; sacrificial cow)
वशाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवशा (प्रातिपदिक)
वेहतम्carry/bring (you two)
वेहतम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वह् (प्रापणे/वहने) → वेहत (आज्ञार्थ/लोट्-रूपम्, वैदिक)
गाम्the cow
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
वयःvitality; vigor
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing; bestowing
दधत्:
क्रियाविशेषण
TypeParticiple
Root√धा (धारण/स्थापने) → दधत् (वर्तमान कृदन्त)
एतुlet (him/it) go/come
एतु:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ) अथवा √ए (गत्यर्थ) → एतु
आज्यस्यof ghee
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
होतरिin/at the Hotṛ
होतरि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यजworship; perform the sacrifice
यज:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजा) → यज
V
Vanaspati
I
Indra (Śatakratu)