Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 19

Rishi: Yājñavalkya (general VS attribution).
Devata: Indra (as Narāśaṃsa); associated deities: Mitra-Varuṇa, Bṛhaspati, Aśvins.
Chandas: Yajus (with pronounced rhythmic members and enumerative style).

दे॒व इन्द्रो॒ नरा॒शᳪस॑स्त्रिवरू॒थस्त्रि॑बन्धु॒रो दे॒वमिन्द्र॑मवर्धयत् । श॒तेन॑ शितिपृ॒ष्ठाना॒माहि॑तः स॒हस्रे॑ण॒ प्र व॑र्तते मि॒त्रावरु॒णेद॑स्य हो॒त्रमर्ह॑तो॒ बृह॒स्पति॑ स्तो॒त्रम॒श्विनाध्व॑र्यवं वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वेत्तु॒ यज॑

dēvá índro narā́śaṃsas trivarū́thas tribandhúro dēvám índram avardhayat | śaténa śitipṛṣṭhā́nām āhítaḥ sahásreṇa prá vartate mitrā́varuṇédasya hótram árhato bṛ́haspáti stótram aśvínādhvaryaváṃ vasuváne vasudhḗyasya véttu yája

ദേവനായ ഇന്ദ്രൻ നരാശംസസ്വരൂപനായി, ത്രിവരൂഥൻ (ത്രിവിധ സംരക്ഷണമുള്ളവൻ) ത്രിബന്ധുരൻ (ത്രിവിധ ബന്ധമുള്ളവൻ) ആയി, ദേവ ഇന്ദ്രനെ വർധിപ്പിക്കുന്നു. നൂറ് ശിതിപൃഷ്ഠ (ചിത്രപ്പുറകുള്ള) അശ്വങ്ങളോടുകൂടെ സ്ഥാപിതനായി, ആയിരത്തോടുകൂടെ അവൻ മുന്നോട്ട് പ്രവൃത്തിക്കുന്നു. മിത്ര-വരുണന്മാരുടെ ഹോതൃ-കർമ്മം അർഹമാണ്; ബൃഹസ്പതി സ്തോത്രം; അശ്വിനികൾ അധ്വര്യു-കർമ്മം. വസുവനത്തിൽ വസുധേയത്തിന്റെ വേത്താവ് യജമാനനെ അറിയുക/പ്രേരിപ്പിക്കട്ടെ.

दे॒वः । इन्द्रः॑ । नरा॒शंसः॑ । त्रि-वरू॒थः । त्रि-बन्धु॒रः । दे॒वम् । इन्द्र॑म् । अ॒व॒र्ध॒य॒त् । श॒तेन॑ । शि॒ति॒पृ॒ष्ठाना॑म् । आहि॑तः । स॒हस्रे॑ण । प्र । व॒र्त॒ते । मि॒त्रा-वरु॒णयोः॑ । इ॒दस्य॑ । हो॒त्रम् । अर्ह॑तः । बृह॒स्पति॑ः । स्तो॒त्रम् । अ॒श्विना॑ । अ॒ध्व॒र्य॒वम् । व॒सु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । वे॒त्तु॒ । यज॑

देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
नराशंसःNarāśaṃsa (praise of men; a deity/epithet)
नराशंसः:
Kartā
TypeNoun
Rootनराशंस (प्रातिपदिक)
त्रिवरूथःhaving three protections/defences
त्रिवरूथः:
Kartā
TypeAdjective
Rootत्रिवरूथ (प्रातिपदिक)
त्रिबन्धुरःhaving three bonds/links
त्रिबन्धुरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootत्रिबन्धुर (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवर्धयत्increased, made grow
अवर्धयत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) + अव-
शतेनwith a hundred
शतेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
शितिपृष्ठानाम्of the dapple-backed (steeds/ones)
शितिपृष्ठानाम्:
(सम्बन्ध/निर्देश)
TypeNoun/Adjective
Rootशितिपृष्ठ (प्रातिपदिक)
आहितःplaced, set; established
आहितः:
Kartā
TypeParticiple
Rootआ-धा (धातु) → आहित (कृदन्त, क्त)
सहस्रेणwith a thousand
सहस्रेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
वर्ततेmoves, proceeds
वर्तते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
मित्रावरुणयोःof Mitra and Varuṇa
मित्रावरुणयोः:
(सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमित्रावरुण (द्वन्द्व-प्रातिपदिक)
इदस्यof this
इदस्य:
(सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootइद (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
होत्रम्the Hotṛ-function/office; invocation
होत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootहोत्र (प्रातिपदिक)
अर्हतःof the worthy/deserving one
अर्हतः:
(सम्बन्ध)
TypeParticiple
Rootअर्ह् (धातु) → अर्हत् (कृदन्त, शतृ)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
स्तोत्रम्praise-hymn
स्तोत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्तोत्र (प्रातिपदिक)
अश्विनौthe Aśvins
अश्विनौ:
Kartā
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
अध्वर्यवम्the Adhvaryu (priest)
अध्वर्यवम्:
Karma
TypeNoun
Rootअध्वर्यु (प्रातिपदिक)
वसुवनेin the winning of wealth
वसुवने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal/treasure
वसुधेयस्य:
(सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
वेततुlet (him) know/recognize; let (him) find
वेततु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु) → वेत्तु/वेततु (विधिलिङ्/आज्ञार्थ-रूप)
यजsacrifice! worship!
यज:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
I
Indra (as Narāśaṃsa)
M
Mitra–Varuṇa
B
Bṛhaspati
A
Aśvins