Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Bṛhaspati
Chandas: Triṣṭubh-like ṛc portion followed by yajus refrain (graha formula)

बृह॑स्पते॒ अति॒ यद॒र्यो अर्हा॑द् द्यु॒मद्वि॒भाति॒ क्रतु॑म॒ज्जने॑षु । यद्दी॒दय॒च्छव॑स ऋतप्रजात॒ तद॒स्मासु॒ द्रवि॑णं धेहि चि॒त्रम् । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि॒ बृह॒स्पत॑ये त्वै॒ष ते॒ योनि॒र्बृह॒स्पत॑ये त्वा

bṛ́haspate áti yád aryó árhād dyumád vibhā́ti krátum aj jáneṣu | yád dī́dayac chávasa ṛtaprajāta tád asmā́su dráviṇaṃ dhehi citrám | upayā́magṛhīto ’si bṛ́haspátaye tvā́ eṣá te yóniḥ bṛ́haspátaye tvā́

ഹേ ബൃഹസ്പതേ! അർഹന്റെ അർഹതയെക്കാൾ അതീതമായി ജനങ്ങളിൽ ദ്യുമത് തേജസ്സായി, പ്രകാശമായി, പ്രവർത്തിസാധക ക്രതു (പ്രേരകബുദ്ധി/സങ്കൽപം) ആയി ദീപ്തമാകുന്നതെന്തോ; ഋതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതായ അതിനെ നീ നിന്റെ ശവസാൽ ജ്വലിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു—ആ ചിത്ര (വിവിധ) ദ്രവിണം (ധനം) ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് സ്ഥാപിക്കേണമേ. ഉപയാമംകൊണ്ട് ഗൃഹീതനായ നീ ബൃഹസ്പതിക്കുള്ളവൻ; ഇതാണ് നിന്റെ യോനി (ആധാരം); ബൃഹസ്പതിക്കായി നിന്നെ (അർപ്പണം).

बृह॑स्पते । अति॑ । यत् । अ॒र्यः । अर्हा॑त् । द्यु॒मत् । वि॒भाति॑ । क्रतु॑म् । अ॒त् । जने॑षु । यत् । दी॒दय॑त् । शव॑सः । ऋ॒त॒-प्र॒जा॒त॒ । तत् । अ॒स्मासु॑ । द्रवि॑णम् । धे॒हि । चि॒त्रम् । उ॒प॒या॒म-गृ॑हीतः । अ॒सि । बृह॒स्पत॑ये । त्वा । ए॒षः । ते॒ । योनि॑ः । बृह॒स्पत॑ये । त्वा

बृहस्पतेO Bṛhaspati
बृहस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक)
अतिbeyond, exceedingly
अति:
उपसर्ग/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय)
यत्that which
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय (यत्-तत्)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्यःthe noble man (Arya)
अर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्य- (प्रातिपदिक)
अर्हात्has deserved/was worthy
अर्हात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
द्युमत्bright, splendid
द्युमत्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootद्यु-मत् (प्रातिपदिक)
विभातिshines forth
विभाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootभा (धातु)
क्रतुमत्endowed with resolve/ritual power
क्रतुमत्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootक्रतु-मत् (प्रातिपदिक)
जनेषुamong the people
जनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootजन- (प्रातिपदिक)
यत्that which
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय (यत्-तत्)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दीदयत्made to shine / caused to blaze
दीदयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootदीद्/दीदी (धातु; तीव्र-दीप्तौ) अथवा √दीप् (दीप्तौ) का वैदिक-रूप
शवसःof strength, of might
शवसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootशवस्- (प्रातिपदिक)
ऋतप्रजातO truth-born / born of ṛta
ऋतप्रजात:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootऋत-प्रजात- (समास-प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध/अन्वय (यत्-तत्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मासुin us, among us
अस्मासु:
अधिकरण
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्रविणम्wealth, treasure
द्रविणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्रविण- (प्रातिपदिक)
धेहिplace, bestow
धेहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
चित्रम्bright, excellent, wondrous
चित्रम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootचित्र- (प्रातिपदिक)
उपयामगृहीतःtaken with the upayāma-formula (ritually received)
उपयामगृहीतः:
विशेषण (यजमान-सम्बन्धि सोमः/हविः)
TypeParticiple/Adjective
Rootउप-याम-गृहीत- (कृदन्त; समास)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
बृहस्पतयेfor Bṛhaspati
बृहस्पतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/निर्देशक
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योनिःwomb, seat, source (resting-place)
योनिः:
कर्तृ/प्रत्यय (इदम्-निर्देश)
TypeNoun
Rootयोनि- (प्रातिपदिक)
बृहस्पतयेfor Bṛhaspati
बृहस्पतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
B
Bṛhaspati
Ṛta (Order)