Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Rishi: Adhvaryu tradition; Prajāpati-speculative yajus
Devata: Prajāpati (with lunar yoni specification)
Chandas: Yajus (prose)

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॑श्च॒न्द्रमा॑स्ते महि॒मा । यस्ते॒ रात्रौ॑ संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ पृथि॒व्याम॒ग्नौ म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॒ नक्ष॑त्रेषु च॒न्द्रम॑सि महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये दे॒वेभ्य॒: स्वाहा॑

upayā́magṛhīto ’si prajā́pataye tvā júṣṭaṁ gṛhṇāmi | eṣá te yóniś candrámās te mahimā́ | yás te rā́trau saṁvatsaré mahimā́ sambabhū́va yás te pṛthivyā́m agnáu mahimā́ sambabhū́va yás te nákṣatreṣu candrámasi mahimā́ sambabhū́va tásmai te mahímne prajā́pataye devébhyaḥ svā́hā

ഉപയാമത്തോടെ ഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടവനാണ് നീ. പ്രജാപതിക്കായി, പ്രിയമായ (ജുഷ്ടമായ) നിലയിൽ ഞാൻ നിന്നെ ഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതാണ് നിന്റെ യോനി (ആധാരം); ചന്ദ്രമാ നിന്റെ മഹിമ—വർഷത്തിനുള്ളിലെ രാത്രിയിൽ ഉദിച്ച നിന്റെ മഹിമ; ഭൂമിയിലെ അഗ്നിയിൽ ഉദിച്ച നിന്റെ മഹിമ; നക്ഷത്രങ്ങളിൽ, ചന്ദ്രനിൽ ഉദിച്ച നിന്റെ മഹിമ. ആ നിന്റെ മഹിമയ്ക്കായി, പ്രജാപതി ദേവനു, ദേവന്മാർക്കായി—സ്വാഹാ.

उप-याम-गृहीतः । असि । प्रजापतये । त्वा । जुष्टम् । गृह्णामि । एषः । ते । योनिः । चन्द्रमाः । ते । महिमा । यः । ते । रात्रौ । संवत्सरे । महिमा । सम्बभूव । यः । ते । पृथिव्याम् । अग्नौ । महिमा । सम्बभूव । यः । ते । नक्षत्रेषु । चन्द्रमसि । महिमा । सम्बभूव । तस्मै । ते । महिम्ने । प्रजापतये । देवेभ्यः । स्वाहा ।

उपयाम(as) the ‘Upayāma’ (ritual taking/receiving-formula)
उपयाम:
विशेषण/उपपद (ग्रहण-विधि-सूचक)
TypeNoun
Rootउप-याम (प्रातिपदिक; ‘उपयाम’ = सोमग्रहण-विशेषः) अथवा उप-√यम् (ग्रहणार्थे) से निष्पन्न संज्ञा
गृहीतःtaken/received
गृहीतः:
कर्मणि-भाव (predicate participle)
TypeVerb
Root√ग्रह् (ग्रहणे) → गृहीत (कृदन्त)
असिyou are
असि:
कर्तृ-सम्बन्ध (copula)
TypeVerb
Root√अस् (भू)
प्रजापतयेfor Prajāpati
प्रजापतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
जुष्टम्pleasing/approved
जुष्टम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Root√जुष् (सेवने/प्रीतौ) → जुष्ट (कृदन्त)
गृह्णामिI take
गृह्णामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√ग्रह् (ग्रहणे)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/निर्देशक
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
योनिःwomb/seat/source
योनिः:
कर्तृ/आधार-निर्देश
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
चन्द्रमाःthe Moon
चन्द्रमाः:
समानााधिकरण (योनिः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्/चन्द्रमा (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
महिमाgreatness/majesty
महिमा:
कर्तृ/विधेय
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
यःwhich/that (who)
यः:
सम्बन्ध-प्रत्यय (relative)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
रात्रौin the night
रात्रौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
संवत्सरेin the year
संवत्सरे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
महिमाgreatness
महिमा:
कर्तृ/विधेय
TypeNoun
Rootमहिमन्
सम्बभूवcame to be/arose
सम्बभूव:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम्-√भू (भवने)
यःwhich
यः:
relative
TypePronoun
Rootयद्
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अग्नौin Agni (fire)
अग्नौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
महिमाgreatness
महिमा:
कर्तृ/विधेय
TypeNoun
Rootमहिमन्
सम्बभूवarose
सम्बभूव:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम्-√भू
यःwhich
यः:
relative
TypePronoun
Rootयद्
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
नक्षत्रेषुamong/in the stars
नक्षत्रेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
चन्द्रमसिin the Moon
चन्द्रमसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
महिमाgreatness
महिमा:
कर्तृ/विधेय
TypeNoun
Rootमहिमन्
सम्बभूवarose
सम्बभूव:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम्-√भू
तस्मैto that (one)
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
महिम्नेto (your) greatness
महिम्ने:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमहिमन्
प्रजापतयेto Prajāpati
प्रजापतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्रजापति
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
यज्ञ-उद्गार (no kāraka)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/यज्ञीय-उद्गार)
P
Prajāpati
C
Candramas (Moon)
A
Agni
N
Nakṣatrāṇi (Stars/constellations)
D
Devas (Gods)