Mantra 23
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Vāc (speech) / ritual order; addressed to Adhvaryu as agent
Chandas: Yajus with quoted vocables (non-metrical)
Samhita Patha (Devanagari)
य॒को॒ऽस॒कौ श॑कुन्त॒क आ॒हल॒गिति॒ वञ्च॑ति । विव॑क्षत इव ते॒ मुख॒मध्व॑र्यो॒ मा न॒स्त्वम॒भि भा॑षथाः
Transliteration
yakó’sakau śakuntaká āhalágiti váñcati | vívakṣata iva te múkham ádhvaryo mā nás tvám abhí bhāṣathāḥ
Translation
‘യകോ’സകൗ!’—‘ആഹലഗിതി’ എന്നു കരയുന്ന ചെറിയ പക്ഷി ചിറകടിച്ച് ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും പറക്കുന്നു. സംസാരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ നിന്റെ വായ് തോന്നുന്നു. ‘ഹേ അധ്വര്യു, ഞങ്ങളോടു വിരോധമായി നീ സംസാരിക്കരുത്!’
Padapatha (Word Analysis)
यकः-असकौ । शकुन्तकः । आ-हल-गिति । वञ्चति । विवक्षत इव । ते । मुखम् । अध्वर्यो इति । मा । नः । त्वम् । अभि । भाषथाः
Word by Word
यकःthe ‘yak’ (a kind of creature/name)
यकः:
Kartā
TypeNoun
Rootयक (प्रातिपदिक) अथवा यकृद्-शब्दः (यकृत्)
असकौAsakau (a named being/bird)
असकौ:
Kartā
TypeNoun
Rootअसकु (प्रातिपदिक; नाम)
शकुन्तकःthe bird ‘śakuntaka’
शकुन्तकः:
Kartā
TypeNoun
Rootशकुन्तक (प्रातिपदिक)
आहलगीति(called) ‘āhalagī’
आहलगीति:
Kartā
TypeNoun
Rootआहलगीति (प्रातिपदिक; इति-समाप्ति)
वञ्चतिmoves about / wanders / deceives
वञ्चति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवञ्च्
विवक्षतwishes to speak
विवक्षत:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootविवक्ष् (वि+वच्; desiderative sense ‘wish to speak’)
इवas if
इव:
(उपमान-निर्देशक)
TypeIndeclinable
Rootइव
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
मुखम्mouth / face
मुखम्:
Karma (विवक्षत इत्यस्य) / वा विषयः
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
अध्वर्योO Adhvaryu (priest)
अध्वर्यो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअध्वर्यु (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा
नःof us / to us
नः:
Sampradāna/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद्
अभिtowards / against
अभि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभि
भाषथाःspeak (to/against)
भाषथाः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष्
Entities Mentioned
V
VācA
Adhvaryu (as ritual function)Ś
Śakuni/omen-bird (as nimitta)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes