Mantra 10
Rishi: Śruti-mantra (ṛṣi not operationally specified in VS ritual use)
Devata: Agni (solarized, dawn-linked)
Chandas: Triṣṭubh (probable; long pāda structure—verify by syllable count)
Samhita Patha (Devanagari)
पा॒व॒कया॒ यश्चि॒तय॑न्त्या कृ॒पा क्षाम॑न् रुरु॒च उ॒षसो॒ न भा॒नुना॑ । तूर्व॒न् न याम॒न्नेत॑शस्य॒ नू रण॒ आ यो घृ॒णे न त॑तृषा॒णो अ॒जर॑:
Transliteration
pāvakáyā yáś citáyantyā kṛpā́ kṣā́man rurúca uṣáso ná bhānúnā | tū́rvan ná yā́mann étaśasya nú raṇa ā́ yó ghṛṇé ná tatṛṣāṇó ajáraḥ
Translation
പ്രകടമാക്കുന്ന പാവകജ്വാലയാലും കൃപാഭരിതമായ അനുഗ്രഹത്താലും അവൻ ഭൂമിയിൽ ഉഷസ്സു തന്റെ കിരണത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ ദീപ്തനാകുന്നു. ഏതശനെപ്പോലെ വേഗവാനായി തന്റെ ഗതിയിൽ പാഞ്ഞ്, ഇപ്പോൾ ഉല്ലാസത്തിൽ—അജരനായ അവൻ ഘൃതാർപ്പണത്തിനായി തൃഷ്ണയോടെ, ഉത്സാഹാഗ്നിയോടെ വരുന്നു.
Padapatha (Word Analysis)
पावकया । यत् । चितयन्त्या । कृपा । क्षामन् । रुरुचः । उषसः । न । भानुना । तूर्वन् । न । यामन् । एतशस्य । नु । रण । आ । यः । घृणे । न । ततृषाणः । अजरः ।
Word by Word
पावकयाby/with the purifying (flame/light)
पावकया:
करण
TypeAdjective
Rootपावक (प्रातिपदिक) < पू (धातु) / पवित्र-दीप्ति-अर्थे
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चितयन्त्याby/with the noticing/awakening (one)
चितयन्त्या:
करण
TypeAdjective
Rootचितयन्ती (कृदन्त-प्रातिपदिक) < चित्/चेत् (धातु) ‘to perceive/notice/think’
कृपाcompassion; grace
कृपा:
Kartā
TypeNoun
Rootकृपा (प्रातिपदिक)
क्षामन्O earth/ground (O Kṣāman)
क्षामन्:
Sambodhana
TypeNoun
Rootक्षामन् (प्रातिपदिक)
रुरुचःshining; radiant
रुरुचः:
Kartā
TypeAdjective
Rootरुरुच् (कृदन्त-प्रातिपदिक) < रुच् (धातु) ‘to shine’
उषसःof the dawn
उषसः:
Sambandha
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
भानुनाwith (his) beam/light
भानुना:
करण
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
तूर्वन्overpowering; rushing
तूर्वन्:
Kartā
TypeAdjective
Rootतूर्वन् (प्रातिपदिक; वैदिक विशेषण)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
यामन्in the course/way; on the path
यामन्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयामन् (प्रातिपदिक)
एतशस्यof Etaśa (the swift horse / the sun’s steed)
एतशस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootएतश (प्रातिपदिक)
नूnow; indeed
नू:
—
TypeIndeclinable
Rootनू (अव्यय)
रणःbattle; conflict (as a force)
रणः:
Kartā
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
आtowards; forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
घृणेin/with the glow (solar heat)
घृणे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootघृणि/घृण (प्रातिपदिक; ‘heat, glow, sun’)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
ततृषाणःthirsting; eagerly longing
ततृषाणः:
Kartā
TypeAdjective
Rootततृषाण (कृदन्त-प्रातिपदिक) < तृष् (धातु) ‘to thirst/long for’
अजरःunaging; undecaying
अजरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक; नञ्-समास)
Entities Mentioned
A
AgniU
Uṣas (Dawn)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes