Mantra 63
Rishi: Vājasaneyin tradition; RV-style diction
Devata: The seated luminous principle (often interpreted as Agni/altar-power; context assigns the specific devatā)
Chandas: Mixed; yajus with RV-like cadence
Samhita Patha (Devanagari)
आ॒योष्ट्वा॒ सद॑ने सादया॒म्यव॑तश्छा॒याया॑ᳪ समु॒द्रस्य॒ हृद॑ये । र॒श्मी॒वतीं॒ भास्व॑ती॒मा या द्यां भास्यापृ॑थि॒वीमोर्व॒न्तरि॑क्षम्
Transliteration
āyóṣ tvā sádane sādayāmy ávataś-chāyā́yāṃ samudrásya hṛ́daye | raśmīvatīṃ bhā́svatīm ā́ yā́ dyā́ṃ bhāsi ā́ pṛthivī́m urv àntárikṣam
Translation
ആയുവിന്റെ സദനത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ ഇരുത്തുന്നു—താഴേക്ക് വീഴുന്ന ഛായയിൽ, സമുദ്രത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ; രശ്മിവതി, ഭാസ്വതി—ദ്യൗവിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൾ, വിശാലമായ പൃഥിവിയെ (മറ്റും) ഉർവമായ അന്തരിക്ഷത്തെ।
Padapatha (Word Analysis)
आ॒योः । त्वा॒ । सद॑ने । सादया॒मि । अव॑तः । छा॒याया॑म् । स॒मु॒द्रस्य॒ । हृद॑ये । र॒श्मी॒वतीम् । भास्व॑तीम् । आ । या । द्याम् । भासि । आ॒पृ॒थि॒वीम् । उ॒र्व् । अ॒न्तरि॑क्षम् ।
Word by Word
आयोष्life-span
आयोष्:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सदनेin the seat/dwelling
सदने:
अधिकारण
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक) < √सद् (सीदति) / √सद् (आसीदने)
सादयामिI seat/establish
सादयामि:
कर्तृ
TypeVerb
Root√सद् (सादयति = उपवेशयति/स्थापयति)
अवतश्छायायाम्in the shade of the Avat(a) (tree)
अवतश्छायायाम्:
अधिकारण
TypeNoun phrase
Rootअवत (प्रातिपदिक) + छाया (प्रातिपदिक)
समुद्रस्यof the ocean/sea
समुद्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
हृदयेin the heart
हृदये:
अधिकारण
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
रश्मीवतीम्ray-bearing
रश्मीवतीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootरश्मीवत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
भास्वतीम्shining, radiant
भास्वतीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootभास्वत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
याwho/which
या:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्याम्heaven, sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
भासिyou shine
भासि:
कर्तृ
TypeVerb
Root√भास् (दीप्तौ) अथवा √भा (दीप्तौ)
आunto, towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
पृथिवीम्earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
उर्व्the broad (earth), wide expanse
उर्व्:
कर्म
TypeNoun
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्midspace, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āyu (Āyuḥ)A
Agni (as luminous altar/fire-power)Ā
Āpas / Samudra (Cosmic Waters/Ocean)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes