Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Rishi: Yājñavalkya (traditional attribution)
Devata: Dik (West) with Ādityas and Varuṇa
Chandas: Yajus (prose)

स॒म्राड॑सि प्र॒तीची॒ दिगा॑दि॒त्यास्ते॑ दे॒वा अधि॑पतयो॒ वरु॑णो हेती॒नां प्र॑तिध॒र्ता स॑प्तद॒शस्त्वा॒ स्तोम॑: पृथि॒व्याᳪ श्र॑यतु मरुत्व॒तीय॑मु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु वैरू॒पᳪसाम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्ष॒ ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु विध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु

samrā́ḍ asi pratī́cī díg ādityā́s te devā́ adhipátayo váruṇo hetīnā́ṃ pratidhartā́ saptadaśás tvā stómaḥ pṛthivyā́ṃ śrayatu marutvatī́yam ukthám avyáthāyai stabh­nātu vairū́paṃ sā́ma pratíṣṭhityā antárikṣe ṛ́ṣayas tvā prathamajā́ devéṣu divó mā́trayā varímṇā prathantu vidhartā́ ca ayám adhipátiś ca te tvā sárve saṃvidānā́ nā́kasya pṛṣṭhé svargé loké yajamā́naṃ ca sādayantu

നീ സമ്രാട്; നിന്റെ ദിക്ക് പടിഞ്ഞാറ് (പ്രതീചീ) ആകുന്നു. ആദിത്യന്മാർ നിന്റെ ദേവന്മാർ; വരുണൻ ആയുധ/ക്ഷേപണങ്ങളുടെ പ്രതിധർത്താ (തടയുന്നവൻ) ആകുന്നു. സപ്തദശ (Saptadaśa) നിന്റെ സ്തോമം—അത് പൃഥിവിയിൽ ആശ്രയിക്കട്ടെ; മരുৎവതീയ ഉക്തം അതിനെ അവ്യഥ (അപകടരഹിതത്വം)യ്ക്കായി സ്ഥിരപ്പെടുത്തട്ടെ; വൈരൂപ സാമം പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കായി സ്ഥാപിക്കട്ടെ. അന്തരിക്ഷത്തിൽ ഋഷികൾ—ദേവന്മാരിൽ പ്രഥമജർ—ദിവ്യത്തിന്റെ അളവും വിപുലതയുംകൊണ്ട് നിന്നെ വ്യാപിപ്പിക്കട്ടെ. വിധർത്താവും ഈ അധിപതിയും നിനക്കുള്ളവരാണ്. അവർ എല്ലാവരും സംവിദാനരായി, നാകത്തിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ, സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ, യജമാനനെയും നിന്നോടൊപ്പം ആസീനനാക്കട്ടെ.

सम्राट् असि । प्रतीची दिक् । आदित्याः ते देवाः अधि-पतयः । वरुणः हेतीनाम् प्रति-धर्ता । सप्त-दशः त्वा स्तोमः । पृथि॒व्याम् श्रयतु । मरुत्वतीयम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु । वैरूपम् साम प्रति-ष्ठित्या । अन्तरिक्षे ऋषयः त्वा प्रथम-जाः देवेषु । दिवः मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु । विधर्ता च । अयम् अधि-पतिः च ते । त्वा सर्वे संविदानाः नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानम् च सादयन्तु ।

सम्राट्sovereign, supreme ruler
सम्राट्:
Kartā
TypeNoun
Rootसम्राज् (प्रातिपदिक) / सम्+राज्
असिyou are
असि:
Kartā
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
प्रतीचीwestern
प्रतीची:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootप्रतीची (प्रातिपदिक)
दिक्direction
दिक्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
आदित्याःĀdityas
आदित्याः:
Kartā
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
तेthose
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
देवाःgods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अधिपतयःoverlords, lords
अधिपतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
Kartā
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
हेतीनाम्of weapons/missiles
हेतीनाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक)
प्रतिधर्ताrestrainer, holder back
प्रतिधर्ता:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रति+धृ (धातु) → प्रतिधर्तृ (प्रातिपदिक)
सप्तदशःseventeen
सप्तदशः:
Kartā
TypeNoun
Rootसप्तदश (संख्या-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
स्तोमःhymn of praise
स्तोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक)
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
श्रयतुmay it rest/lean
श्रयतु:
Kartā
TypeVerb
Rootश्रि (धातु)
मरुत्वतीयम्accompanied by the Maruts
मरुत्वतीयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमरुत्वत् (प्रातिपदिक)
उक्थम्recitation, laudation
उक्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootउक्थ (प्रातिपदिक)
अव्यथायैfor non-distress, for freedom from pain
अव्यथायै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअव्यथा (प्रातिपदिक)
स्तभ्नातुmay it prop/support
स्तभ्नातु:
Kartā
TypeVerb
Rootस्तभ् (धातु)
वैरूपम्varied-formed, of diverse form
वैरूपम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवैरूप (प्रातिपदिक)
सामSāman-chant
साम:
Karma
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
प्रतिष्ठित्याby establishment, for firm standing
प्रतिष्ठित्या:
Karaṇa
TypeNoun
Rootप्रति+स्था (धातु) → प्रतिष्ठिति (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्mid-space, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
ऋषयःseers
ऋषयः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
प्रथमजाःfirst-born
प्रथमजाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथमज (प्रातिपदिक)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven
दिवः:
Sambandha
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
मात्रयाby measure
मात्रया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमात्रा (प्रातिपदिक)
वरिम्णाby breadth/extent
वरिम्णा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवरिमन् (प्रातिपदिक)
प्रथन्तुmay they spread/extend
प्रथन्तु:
Kartā
TypeVerb
Rootप्रथ् (धातु)
विधर्ताsupporter, sustainer
विधर्ता:
Kartā
TypeNoun
Rootवि+धृ (धातु) → विधर्तृ (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
अयम्this
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
अधिपतिःoverlord
अधिपतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
तेof you/your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सर्वेall
सर्वे:
Kartā
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
संविदानाःbeing in agreement, united
संविदानाः:
Kartā
TypeParticiple
Rootसम्+विद् (धातु) → संविदान (कृदन्त, वर्तमानकाले)
नाकस्यof heaven (nāka)
नाकस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
पृष्ठेon the back/surface
पृष्ठे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
स्वर्गेin heaven
स्वर्गे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
लोकेin the world
लोके:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
यजमानम्the sacrificer
यजमानम्:
Karma
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
सादयन्तुmay they seat/establish
सादयन्तु:
Kartā
TypeVerb
Rootसादय् (णिजन्त; सद्/सद्→सादय्) (धातु)
D
Dik (Pratīcī—West)
Ā
Ādityas
V
Varuṇa
Ṛṣayas (first-born among the gods)