Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Chandas (metres) as stabilising powers; Prajāpati/Viśvakarman as architectonic deities
Chandas: Yajus (catalogue-style prose with chandas-names embedded)

मू॒र्धा वय॑: प्र॒जाप॑ति॒श्छन्द॑: क्ष॒त्रं वयो॒ मय॑न्दं॒ छन्दो॑ विष्ट॒म्भो वयोऽधि॑पति॒श्छन्दो॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ वय॑: परमे॒ष्ठी छन्दो॑ ब॒स्तो वयो॑ विव॒लं छन्दो॒ वृष्णि॒र्वयो॑ विशा॒लं छन्द॒: पुरु॑षो॒ वय॑स्त॒न्द्रं छन्दो॑ व्या॒घ्रो वयोऽना॑धृष्टं॒ छन्द॑: सि॒ᳪहो वय॑श्छ॒दिश्छन्द॑: पष्ठ॒वाड्वयो॑ बृह॒ती छन्द॑ उ॒क्षा वय॑: क॒कुप् छन्द॑ ऋष॒भो वय॑: स॒तोबृ॑हती॒ छन्द॑:

mū́rdhā váyaḥ prajā́patiś chándaḥ | kṣatráṃ váyo máyandaṃ chándo viṣṭámbho váyo 'dhipátiś chándo viśvákarmā váyaḥ parameṣṭhī́ chándo | básto váyo vivaláṃ chándo vṛ́ṣṇir váyo viśāláṃ chándaḥ | púruṣo váyas tándraṃ chándo vyā́ghro váyo 'nādhṛṣṭaṃ chándaḥ | síṃho váyaś chadíś chándaḥ | paṣṭhavā́ḍ váyo bṛhatī́ chándaḥ | ukṣā́ váyaḥ kakúp chándaḥ | ṛṣabhó váyaḥ satóbṛhatī́ chándaḥ

മൂರ್ಧാ (ശിരസ്) വയഃ—പ്രജാപതി ഛന്ദസ്. ക്ഷത്രം (രാജശക്തി) വയഃ—മയന്ദം ഛന്ദസ്. വിഷ്ടംഭം (ആധാരം) വയഃ—അധിപതി ഛന്ദസ്. വിശ്വകർമ്മാ വയഃ—പരമേഷ്ഠീ ഛന്ദസ്. ബസ്തം (ആൺമേഞ്ഞ) വയഃ—വിവലം ഛന്ദസ്. വൃഷ്ണിർ (വൃഷഭം) വയഃ—വിശാലം ഛന്ദസ്. പുരുഷോ വയഃ—തന്ദ്രം (ആലസ്യം) ഛന്ദസ്. വ്യാഘ്രോ വയഃ—അനാധൃഷ്ടം (അജേയ) ഛന്ദസ്. സിംഹോ വയഃ—ഛദിഃ ഛന്ദസ്. പഷ്ഠവാഡ് വയഃ—ബൃഹതീ ഛന്ദസ്. ഉക്ഷാ വയഃ—കകുപ് ഛന്ദസ്. ഋഷഭോ വയഃ—സതോബൃഹതീ ഛന്ദസ്.

मू॒र्धा । वयः॑ । प्र॒जाप॑तिः । छन्दः॑ । क्ष॒त्रम् । वयः॑ । मय॑न्दम् । छन्दः॑ । वि॒ष्ट॒म्भः । वयः॑ । अधि॑पतिः । छन्दः॑ । वि॒श्वक॑र्मा । वयः॑ । परमे॒ष्ठी । छन्दः॑ । ब॒स्तः । वयः॑ । वि॒व॒लम् । छन्दः॑ । वृष्णिः॑ । वयः॑ । वि॒शा॒लम् । छन्दः॑ । पुरु॑षः । वयः॑ । त॒न्द्रम् । छन्दः॑ । व्या॒घ्रः । वयः॑ । अना॑धृष्टम् । छन्दः॑ । सि॒ᳪहः । वयः॑ । छ॒दिः । छन्दः॑ । पष्ठ॒वाट् । वयः॑ । बृह॒ती । छन्दः॑ । उ॒क्षाः । वयः॑ । क॒कुप् । छन्दः॑ । ऋष॒भः । वयः॑ । स॒तोबृ॑हती । छन्दः॑

मूर्धाhead, summit
मूर्धा:
Kartā
TypeNoun
Rootमूर्धन्
वयःvital power/strength (vigour)
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रजापति
छन्दःmetre; sacred chant
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
क्षत्रम्kṣatra; ruling power
क्षत्रम्:
Kartā
TypeNoun
Rootक्षत्र
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
मयन्दम्delighting, gladdening
मयन्दम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootमयन्द
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
विष्टम्भःsupport, prop
विष्टम्भः:
Kartā
TypeNoun
Rootविष्टम्भ
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
अधिपतिःoverlord, superintendent
अधिपतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअधिपति
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
विश्वकर्माViśvakarman
विश्वकर्मा:
Kartā
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन्
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
परमेष्ठीParamesthin (highest one)
परमेष्ठी:
Kartā
TypeNoun
Rootपरमेष्ठिन्
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
बस्तःhe-goat
बस्तः:
Kartā
TypeNoun
Rootबस्त
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
विवलम्wide, spacious
विवलम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootविवल
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
वृष्णिःram (male sheep)
वृष्णिः:
Kartā
TypeNoun
Rootवृष्णि
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
विशालम्broad, vast
विशालम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootविशाल
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
पुरुषःman; Puruṣa
पुरुषः:
Kartā
TypeNoun
Rootपुरुष
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
तन्द्रम्drowsy; languid
तन्द्रम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootतन्द्र
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
व्याघ्रःtiger
व्याघ्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootव्याघ्र
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
अनाधृष्टम्unassailed, unconquered
अनाधृष्टम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनाधृष्ट
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
सिंहःlion
सिंहः:
Kartā
TypeNoun
Rootसिंह
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
छदिःcovering; roof
छदिः:
Kartā
TypeNoun
Rootछदि
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
पष्ठवाट्back-bearer; pack-animal (lit. bearing on the back)
पष्ठवाट्:
Kartā
TypeNoun
Rootपष्ठवाट्
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
बृहतीBṛhatī (metre)
बृहती:
Kartā
TypeNoun
Rootबृहती
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
उक्षाbull
उक्षा:
Kartā
TypeNoun
Rootउक्षन्
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
ककुप्summit; hump; peak
ककुप्:
Kartā
TypeNoun
Rootककुप्
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
ऋषभःbull; chief
ऋषभः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषभ
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
सतोबृहतीSatobṛhatī (metre)
सतोबृहती:
Kartā
TypeNoun
Rootसतोबृहती
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
C
Chandas (Vedic metres)
P
Prajāpati
V
Viśvakarman
P
Parameṣṭhin