Mantra 72
Rishi: Vājasaneyin tradition; specific ṛṣi attribution uncertain without anukramaṇī collation.
Devata: Kāmadughā (prosperity-cow as figure) with Mitra-Varuṇa, Indra, Aśvins, Pūṣan; aims: prajā and oṣadhi.
Chandas: Anuṣṭubh (two pādas of ~8 syllables each in the common recitation style).
Samhita Patha (Devanagari)
कामं॑ कामदुघे धुक्ष्व मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च । इन्द्रा॑या॒श्विभ्यां॑ पू॒ष्णे प्र॒जाभ्य॒ ओष॑धीभ्यः
Transliteration
kā́maṃ kāmadúghe dhúkṣva mitrā́ya váruṇāya ca | índrāyāśvíbhyāṃ pūṣṇé prajā́bhya óṣadhībhyaḥ
Translation
ഹേ കാമദുഘാ (ഇച്ഛാപൂരക) ഗാവേ, ഞങ്ങളുടെ കാമം ദോഹിച്ച് പുറപ്പെടുവിക്കേണമേ—മിത്രനും വരുണനും വേണ്ടി; ഇന്ദ്രനും അശ്വിന്മാരും പൂഷണും വേണ്ടി; പ്രജകൾക്കും ഔഷധികൾക്കും വേണ്ടി.
Padapatha (Word Analysis)
कामम् । काम-दुघे । धुक्ष्व । मित्राय । वरुणाय । च । इन्द्राय । अश्विभ्याम् । पूष्णे । प्रजाभ्यः । ओषधीभ्यः
Word by Word
कामम्desire; wish (as the object)
कामम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
कामदुघेO wish-yielding (cow)
कामदुघे:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootकाम-दुघ (समास; प्रातिपदिक)
धुक्ष्वmilk (you)!
धुक्ष्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootधुक्ष् (धातु; दुह्/धुक्ष् = दुह् ‘to milk’)
मित्रायfor Mitra
मित्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
वरुणायfor Varuṇa
वरुणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अश्विभ्याम्for the Aśvins (two)
अश्विभ्याम्:
सम्प्रदान
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
पूष्णेfor Pūṣan
पूष्णे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
प्रजाभ्यःfor (all) creatures/offspring
प्रजाभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
ओषधीभ्यःfor the herbs/plants
ओषधीभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
K
Kāmadughā (wish-yielding cow)M
MitraV
VaruṇaI
IndraA
AśvinsP
PūṣanP
Prajā (progeny)O
Oṣadhi (plants/medicinals)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes