Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage; specific ṛṣi ascription not explicit in the provided excerpt)
Devata: Vāyu; Savitṛ; and apotropaically against Rakṣas (with the ‘cock’ as auspicious emblem)
Chandas: Yajus (prose formula with embedded rhythmic cola; not a fixed ṛgvedic metre)

कु॒क्कु॒टो॒ऽसि॒ मधु॑जिह्व॒ इष॒मूर्ज॒माव॑द॒ त्वया॑ व॒यᳪ सं॑धा॒तᳪ सं॑धातं जेष्म व॒र्षवृ॑द्धमसि॒ प्रति॑ त्वा व॒र्षवृ॑द्धं वेत्तु॒ परा॑पूत॒ᳪ रक्ष॒: परा॑पूता॒ अरा॑त॒यो ऽप॑हत॒ᳪ रक्षो॑ वा॒युर्वो॒ विवि॑नक्तु दे॒वो व॑: सवि॒ता हिर॑ण्यपाणि॒: प्रति॑गृभ्णा॒त्वच्छि॑द्रेण पा॒णिना॑

kukkúṭo ’si madhújihva íṣam ū́rjam ā́vada tváyā vayáṃ saṃdhātáṃ saṃdhātaṃ jeṣma varṣavṛ́ddham asi práti tvā varṣavṛ́ddhaṃ vettú parāpūtáṃ rákṣaḥ parāpūtā́ arā́tayo ’pahatáṃ rákṣo vāyúrvó vivínaktu devó vaḥ savitā́ híraṇyapāṇíḥ pratigṛ́bhṇātv ácchidreṇa pā́ṇinā

നീ കുക്കുട (കോഴി/കോഴിപ്പൂവൻ) ആകുന്നു—മധുജിഹ്വ (മധുരജിഹ്വയുള്ളവൻ); ഇഷും ഊർജവും പ്രസ്താവിക്ക. നിന്നാൽ ഞങ്ങൾ സുസന്ധിത (സുസംയോജിത) കൃത്യത്തെ ജയിക്കട്ടെ—അതെ, സുസന്ധിതത്തെ. നീ വർഷയാൽ വർദ്ധിച്ചവൻ; വർഷവൃദ്ധ (വർഷയാൽ വർദ്ധിച്ച) ശക്തി നിന്നെ ശ്രദ്ധിക്കട്ടെ. പരാപൂത (ദൂര-ശുദ്ധ)മായിരിക്കട്ടെ രക്ഷഃ; പരാപൂതമായിരിക്കട്ടെ അരാതയഃ (ദ്വേഷി/കൃപണ ശത്രുക്കൾ); രക്ഷസ്സു അപഹത (നശിച്ച)മാകട്ടെ. വായുദേവൻ നിങ്ങളുടെ രക്ഷസ്സിനെ വേർതിരിച്ച് (ദൂര) ആക്കട്ടെ; ഹിരണ്യപാണിയായ സവിതാ ദേവൻ അച്ഛിദ്രമായ കൈകൊണ്ട് നിങ്ങളെ പ്രതിഗൃഹ്ണാതു (സ്വീകരിക്കട്ടെ).

कुक्कुटः । असि । मधु-जिह्वः । इषम् । ऊर्जम् । आवद । त्वया । वयम् । सं-धातम् । सं-धातम् । जेष्म । वर्ष-वृद्धम् । असि । प्रति । त्वा । वर्ष-वृद्धम् । वेत्तु । परा-पूतम् । रक्षः । परा-पूताः । अरा-तयः । अप-हतम् । रक्षः । वायुः । वः । वि-विनक्तु । देवः । वः । सविता । हिरण्य-पाणिः । प्रति-गृभ्णातु । अच्छिद्रेण । पाणिना

कुक्कुटःcock, rooster
कुक्कुटः:
Kartā
TypeNoun
Rootकुक्कुट (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
मधुजिह्वःhaving a honey(-sweet) tongue
मधुजिह्वः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमधु-जिह्व (समास-प्रातिपदिक)
इषम्refreshment, nourishment
इषम्:
Karma
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक)
ऊर्जम्strength, vigor
ऊर्जम्:
Karma
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
आवदspeak forth, utter
आवद:
TypeVerb
Rootवद् (धातु) + आ-
त्वयाby you
त्वया:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
संधातम्the joiner, arranger (one who puts together)
संधातम्:
Karma
TypeNoun
Rootसम्-धा (धातु) → संधातृ/संधात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
संधातम्the joiner (again, emphatic)
संधातम्:
Karma
TypeNoun
Rootसम्-धा (धातु) → संधातृ/संधात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
जेष्मmay we win
जेष्म:
TypeVerb
Rootजि (धातु)
वर्षवृद्धम्grown by rain; rain-nourished
वर्षवृद्धम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवर्ष-वृद्ध (समास-प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
प्रतिtowards; in return; with regard to
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्षवृद्धम्rain-nourished
वर्षवृद्धम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवर्ष-वृद्ध (समास-प्रातिपदिक)
वेत्तुlet (him) know; let (him) recognize
वेत्तु:
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
परापूतम्purified/cleansed away; driven away as purified
परापूतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपरा-पू (धातु) → परापूत (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त)
रक्षःdemon, harmful spirit
रक्षः:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
परापूताःpurified away; driven off
परापूताः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपरा-पू (धातु) → परापूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अरातयःenemies, hostile ones
अरातयः:
Kartā
TypeNoun
Rootअराति (प्रातिपदिक)
अपहतम्struck down; removed
अपहतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअप-हन् (धातु) → अपहत (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त)
रक्षःdemon, harmful spirit
रक्षः:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
वायुःVāyu (Wind-god)
वायुः:
Kartā
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
वःfor you; of you
वः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विविनक्तुlet (him) separate; let (him) sift out
विविनक्तु:
TypeVerb
Rootवि-विद्/वि-विच् (धातु: वि+विच् ‘to separate, sift’)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
वःfor you
वः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सविताSavitṛ
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
हिरण्यपाणिःgolden-handed
हिरण्यपाणिः:
Kartā
TypeAdjective
Rootहिरण्य-पाणि (समास-प्रातिपदिक)
प्रतिगृभ्णातुlet (him) take/accept
प्रतिगृभ्णातु:
TypeVerb
Rootप्रति-ग्रह्/गृभ् (धातु: गृभ् ‘to seize’)
अच्छिद्रेणwith uninjured; unbroken
अच्छिद्रेण:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootअ-छिद्र (प्रातिपदिक)
पाणिनाwith (his) hand
पाणिना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
V
Vāyu
S
Savitṛ
K
Kukkuṭa (the Cock, auspicious emblem)