योगाचार्यरूपेण शर्वावताराः (Śarva’s manifestations as Yoga-Teachers)
അധ്യായം 9-ൽ കൃഷ്ണൻ ഉപമന്യുവിനോട് ശർവൻ (ശിവൻ) സംബന്ധിച്ച് ചോദിക്കുന്നു—യുഗപരിവർത്തനങ്ങളിൽ ശിവൻ യോഗാചാര്യന്റെ ഛലരൂപത്തിൽ അവതരിച്ച് ശിഷ്യപരമ്പരയും സ്ഥാപിക്കുന്നുവെന്ന്. ഉപമന്യു വാരാഹകല്പത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഏഴാം മന്വന്തരത്തിൽ, യുഗക്രമാനുസരിച്ച് ഇരുപത്തിയെട്ട് യോഗാചാര്യന്മാരെ എണ്ണിപ്പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഓരോ ആചാര്യനും നാല് ശാന്തചിത്ത ശിഷ്യന്മാർ ഉണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞ്, ശ്വേതനിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ശ്വേതാശ്വ, ശ്വേതലോഹിത, വികോഷ/വികേശ, സനത്കുമാര-സംഘം മുതലായ പേരുകൂട്ടങ്ങളോടെ ശിഷ്യരുടെ പട്ടിക ക്രമമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ശൈവ യോഗപരമ്പരയുടെ വംശാവലി-കേന്ദ്രിതമായ പുരാണീയ ‘ഡയറക്ടറി’യായാണ് അധ്യായം നിലകൊള്ളുന്നത്.
Shlokas
Verse 1
कृष्ण उवाच । युगावर्तेषु सर्वेषु योगाचार्यच्छलेन तु । अवतारान्हि शर्वस्य शिष्यांश्च भगवन्वद
കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—“ഭഗവനേ! എല്ലാ യുഗപരിവർത്തനങ്ങളിലും യോഗാചാര്യന്റെ വേഷത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ശർവൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ അവതാരങ്ങളെയും അവന്റെ ശിഷ്യന്മാരെയും വിവരിച്ചു പറയുക।”
Verse 2
उपमन्युरुवाच । श्वेतः सुतारो मदनः सुहोत्रः कङ्क एव च । लौगाक्षिश्च महामायो जैगीषव्यस्तथैव च
ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—“ശ്വേതൻ, സുതാരൻ, മദനൻ, സുഹോത്രൻ, കങ്കൻ; അതുപോലെ ലൗഗാക്ഷി, മഹാമായൻ, ജൈഗീഷവ്യനും (ഇവിടെ) പറയപ്പെടുന്നു।”
Verse 3
दधिवाहश्च ऋषभो मुनिरुग्रो ऽत्रिरेव च । सुपालको गौतमश्च तथा वेदशिरा मुनिः
ദധിവാഹൻ, ഋഷഭൻ, മുനി ഉഗ്രൻ, അത്രി; അതുപോലെ സുപാലകൻ, ഗൗതമൻ, വേദശിരസ് മുനിയും—ഇവരും ഇവിടെ പേരോടെ പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 4
गोकर्णश्च गुहावासी शिखण्डी चापरः स्मृतः । जटामाली चाट्टहासो दारुको लांगुली तथा
ഗോകർണൻ, ഗുഹാവാസി, ശിഖണ്ഡി എന്നും മറ്റൊരാളെന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ജടാമാലി, അട്ടഹാസ, ദാരുക, ലാംഗുലി—ഇവയും ശിവന്റെ പുണ്യനാമങ്ങളായി പ്രസിദ്ധം।
Verse 5
महाकालश्च शूली च डंडी मुण्डीश एव च । सविष्णुस्सोमशर्मा च लकुलीश्वर एव च
അവൻ മഹാകാലൻ, അവൻ ശൂലധാരി, അവൻ ദണ്ഡധാരി, അവൻ മുണ്ഡീശൻ; അവൻ സവിഷ്ണു, സോമശർമാ, ലകുലീശ്വരൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു।
Verse 6
एते वाराह कल्पे ऽस्मिन्सप्तमस्यांतरो मनोः । अष्टाविंशतिसंख्याता योगाचार्या युगक्रमात्
ഈ വാരാഹകൽപ്പത്തിൽ, ഏഴാമത്തെ മനുവിന്റെ മന്വന്തരത്തിൽ, യുഗക്രമപ്രകാരം ഇരുപത്തിയെട്ട് യോഗാചാര്യർ ക്രമമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
Verse 7
शिष्याः प्रत्येकमेतेषां चत्वारश्शांतचेतसः । श्वेतादयश्च रुष्यांतांस्तान्ब्रवीमि यथाक्रमम्
ഇവരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും നാലു ശാന്തചിത്ത ശിഷ്യർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ശ്വേത മുതലായ ആദരണീയ ഋഷിമാരെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ യഥാക്രമം വിവരിക്കുന്നു.
Verse 8
श्वेतश्श्वेतशिखश्चैव श्वेताश्वः श्वेतलोहितः । दुन्दुभिश्शतरूपश्च ऋचीकः केतुमांस्तथा
(അവർ) ശ്വേതൻ, ശ്വേതശിഖൻ, ശ്വേതാശ്വൻ, ശ്വേതലോഹിതൻ; കൂടാതെ ദുന്ദുഭി, ശതരൂപൻ, ഋചീകൻ, കേതുമാൻ.
Verse 9
विकोशश्च विकेशश्च विपाशः पाशनाशनः । सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्गमो दुरतिक्रमः
അവൻ വികോഷനും വികേശനും; അവൻ വിപാശൻ—പാശം (ബന്ധനം) നശിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവൻ സുമുഖനും ദുർമുഖനും; അവൻ ദുര്ഗമനും ദുരതിക്രമനും—പശുവിനെ ബന്ധിക്കുന്ന പാശങ്ങൾ മുറിക്കുന്ന പരമപതി ശിവൻ.
Verse 10
सनत्कुमारस्सनकः सनंदश्च सनातनः । सुधामा विरजाश्चैव शंखश्चांडज एव च
സനത്കുമാരൻ, സനകൻ, സനന്ദൻ, സനാതനൻ; കൂടാതെ സുധാമാ, വിരജാ, ശംഖൻ, ആണ്ഡജൻ—ഈ പൂജ്യ ഋഷിമാർ (അവിടെ) എണ്ണപ്പെടുന്നു.
Verse 11
सारस्वतश्च मेघश्च मेघवाहस्सुवाहकः । कपिलश्चासुरिः पञ्चशिखो बाष्कल एव च
അവർ—സാരസ്വതൻ, മേഘൻ, മേഘവാഹൻ, സുവാഹകൻ; കൂടാതെ കപിലൻ, ആസുരി, പഞ്ചശിഖൻ, ബാഷ്കലനും.
Verse 12
पराशराश्च गर्गश्च भार्गवश्चांगिरास्तथा । बलबन्धुर्निरामित्राः केतुशृंगस्तपोधनः
പരാശരൻ, ഗർഗൻ, ഭാർഗവൻ, അങ്ങിരസും; ബലബന്ധു, നിരാമിത്രൻ, കേതുശൃംഗൻ—തപസ്സിന്റെ ധനത്തിൽ സമൃദ്ധരായ തപോധനർ.
Verse 13
लंबोदरश्च लंबश्च लम्बात्मा लंबकेशकः । सर्वज्ञस्समबुद्धिश्च साध्यसिद्धिस्तथैव च
അവൻ ലംബോദരൻ, ഉന്നതൻ, വിശാലസ്വരൂപൻ, ദീർഘകേശധാരി. അവൻ സർവ്വജ്ഞൻ, സമബുദ്ധിയുള്ളവൻ; പ്രാപ്യലക്ഷ്യവും സിദ്ധിപരിപൂർണതയും അവൻ തന്നേ.
Verse 14
सुधामा कश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजास्तथा । अत्रिरुग्रो गुरुश्रेष्ठः श्रवनोथ श्रविष्टकः
സുധാമാ, കശ്യപൻ, വസിഷ്ഠൻ, വിരജാ; അത്രി, ഉഗ്രൻ, ഗുരുശ്രേഷ്ഠൻ, അതുപോലെ ശ്രവണനും ശ്രവിഷ്ഠകനും—ഇങ്ങനെ പൂജ്യരുടെ നാമങ്ങൾ ഇവിടെ ക്രമമായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 15
कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः । काश्यपो ह्युशनाश्चैव च्यवनश्च बृहस्पतिः
കുണി, കുണിബാഹു, കുശരീരൻ, കുനേത്രകൻ; കൂടാതെ കാശ്യപൻ, ഉശനാ (ശുക്രൻ), ച്യവനൻ, ബൃഹസ്പതി—ഈ മഹർഷിമാരും ഇവിടെ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 16
उतथ्यो वामदेवश्च महाकालो महा ऽनिलः । वाचःश्रवाः सुवीरश्च श्यावकश्च यतीश्वरः
അവൻ ഉതഥ്യനും വാമദേവനും, മഹാകാലനും മഹാ-അനിലനും എന്നിങ്ങനെ പ്രസിദ്ധൻ. കൂടാതെ വാചഃശ്രവാ, സുവീരൻ, ശ്യാവകൻ, യതീശ്വരൻ—തപസ്വികളുടെ അധിപൻ—എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
Verse 17
हिरण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षिः कुथुमिस्तथा । सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव कुबन्धः कुशकन्धरः
ഹിരണ്യനാഭൻ, കൗശല്യൻ, ലോകാക്ഷി, കുഥുമി; കൂടാതെ സുമന്തു, ജൈമിനി, കുബന്ധ, കുശകന്ധരൻ—ഈ മുനിമാർ ഇവിടെ എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 18
प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान्गौतमस्तथा । भल्लवी मधुपिंगश्च श्वेतकेतुस्तथैव च
പ്ലക്ഷൻ, ദാർഭായണി, കേതുമാൻ, ഗൗതമൻ; കൂടാതെ ഭല്ലവീ, മധുപിംഗ, ശ്വേതകേതു—ഇവരും ഇവിടെ ആരാധ്യ മുനിമാരായി എണ്ണപ്പെടുന്നു।
Verse 19
उशिजो बृहदश्वश्च देवलः कविरेव च । शालिहोत्रः सुवेषश्च युवनाश्वः शरद्वसुः
ഉശിജൻ, ബൃഹദശ്വൻ, ദേവലൻ, കവി; ശാലിഹോത്രൻ, സുവേഷൻ, യുവനാശ്വൻ, ശരദ്വസു—ഈ ആരാധ്യ മുനിമാരും ഈ പവിത്ര ശൈവോപദേശവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി എണ്ണപ്പെടുന്നു।
Verse 20
अक्षपादः कणादश्च उलूको वत्स एव च । कुलिकश्चैव गर्गश्च मित्रको रुष्य एव च
അക്ഷപാദൻ, കണാദൻ, ഉലൂകൻ, വത്സൻ; കൂടാതെ കുലികൻ, ഗർഗൻ, മിത്രകൻ, ഋഷ്യൻ—ഇവരും ഈ പവിത്ര വൃത്താന്തത്തിൽ എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 21
एते शिष्या महेशस्य योगाचार्यस्वरूपिणः । संख्या च शतमेतेषां सह द्वादशसंख्यया
ഇവർ മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ)ന്റെ ശിഷ്യന്മാർ, യോഗാചാര്യസ്വരൂപന്മാർ. ഇവരുടെ എണ്ണം നൂറ്; പന്ത്രണ്ട് കൂടി ചേർത്താൽ ആകെ നൂറ്റി പന്ത്രണ്ട് ആകുന്നു.
Verse 22
सर्वे पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः । सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञा वेदवेदांगपारगाः
അവർ എല്ലാവരും പാശുപതസിദ്ധന്മാർ; അവരുടെ ദേഹങ്ങൾ പവിത്രഭസ്മം പൂശി ധൂളിമയമായിരുന്നു. അവർ സർവ്വശാസ്ത്രാർത്ഥതത്ത്വജ്ഞരും വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതരുമായിരുന്നു.
Verse 23
शिवाश्रमरतास्सर्वे शिवज्ञानपरायणाः । सर्वे संगविनिर्मुक्ताः शिवैकासक्तचेतसः
അവർ എല്ലാവരും ശിവാശ്രമാചരണത്തിൽ രതരും ശിവജ്ഞാനത്തിൽ പരായണരുമായിരുന്നു. സർവ്വസംഗാസക്തികളിൽ നിന്നു വിമുക്തരായി, അവരുടെ ചിത്തം ശിവനിൽ മാത്രം ഏകാഗ്രമായിരുന്നു.
Verse 24
सर्वद्वंद्वसहा धीराः सर्वभूतहिते रताः । ऋजवो मृदवः स्वस्था जितक्रोधा जितेंद्रियाः
അവർ ധീരന്മാർ; സർവ്വദ്വന്ദ്വങ്ങളും സഹിക്കുന്നവർ, സർവ്വഭൂതഹിതത്തിൽ രതർ. അവർ ഋജുവും മൃദുവും സ്വസ്ഥരുമായി; ക്രോധജിതരും ഇന്ദ്രിയജിതരുമായിരുന്നു.
Verse 25
रुद्राक्षमालाभरणास्त्रिपुंड्रांकितमस्तकाः । शिखाजटास्सर्वजटा अजटा मुंडशीर्षकाः
അവർ രുദ്രാക്ഷമാലകളാൽ അലങ്കൃതരും ലലാടത്തിൽ ഭസ്മത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിച്ചവരുമായിരുന്നു. ചിലർ ശിഖയോടുകൂടിയ ജടാധാരികൾ, ചിലർ സർവ്വജടാധാരികൾ, ചിലർ അജടർ, ചിലർ മുണ്ഡിതശിരസ്കർ ആയിരുന്നു.
Verse 26
फलमूलाशनप्रायाः प्राणायामपरायणाः । शिवाभिमानसंपन्नाः शिवध्यानैकतत्पराः
അവർ പ്രധാനമായും ഫലവും മൂലവും ആഹാരമാക്കി, പ്രാണായാമശീലത്തിൽ പരായണരായിരുന്നു. ‘ഞാൻ ശിവനുടേതാണ്’ എന്ന ശിവാഭിമാനത്തോടെ നിറഞ്ഞ്, ശിവധ്യാനത്തിൽ മാത്രം ഏകാഗ്രരായി നിലകൊണ്ടു.
Verse 27
समुन्मथितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमाः । प्रयातुमेव सन्नद्धाः परं शिवपुरं प्रति
സംസാരമെന്ന വിഷവൃക്ഷത്തിന്റെ മുളപ്പുകൾ പൂർണ്ണമായി പിഴുതെറിഞ്ഞ്, അവർ യാത്രയ്ക്കായി പൂർണ്ണ സന്നദ്ധരായി—പരമ ശിവപുരത്തേക്കു തന്നെ പുറപ്പെടാൻ.
Verse 28
सदेशिकानिमान्मत्वा नित्यं यश्शिवमर्चयेत् । स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा
ഇവയെ സദ്ഗുരുവിൽ നിന്നുള്ള ഉപദേശമായി കരുതി നിത്യവും ഭഗവാൻ ശിവനെ അർച്ചിക്കുന്നവൻ ശിവസായുജ്യം പ്രാപിക്കും; ഇതിൽ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ടതില്ല.
Frequently Asked Questions
Śiva’s recurring descent across yuga-cycles is framed as appearing “by the guise of yoga-teachers,” with a fixed enumeration of 28 such ācāryas placed in the Vārāha-kalpa’s seventh Manvantara.
The list functions as a lineage-map: sacred authority is encoded through named succession, implying that yogic knowledge is preserved by initiatory transmission rather than abstract doctrine alone.
The chapter names multiple yoga-ācāryas (including Lakulīśvara) and begins listing disciples, including the Sanatkumāra–Sanaka–Sananda–Sanātana quartet, signaling ascetic/gnostic lineages within Śaiva memory.