शक्तितत्त्ववर्णनम् / Exposition of the Principle of Śakti

Verse 1

उपमन्युरुवाच । शक्तिस्स्वाभविकी तस्य विद्या विश्वविलक्षणा । एकानेकस्य रूपेण भाति भानोरिव प्रभा

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—അവന്റെ ശക്തി സ്വാഭാവികം; അവന്റെ വിദ്യ സർവ്വവിശ്വത്തിലും അതുല്യം. ആ ഏകതത്ത്വം അനേകരൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു—സൂര്യന്റെ പ്രഭപോലെ.

Verse 2

अनंताः शक्तयो यस्या इच्छाज्ञानक्रियादयः । मायाद्याश्चाभवन्वह्नोर्विस्फुलिंगा यथा तथा

അവളുടെ ഇച്ഛാ-ജ്ഞാന-ക്രിയാദി ശക്തികൾ അനന്തമാണ്. അവളിൽ നിന്നുതന്നെ മായ മുതലായവ ഉദ്ഭവിച്ചു; അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ചിങ്ങങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെ.

Verse 3

सदाशिवेश्वराद्या हि विद्या ऽविद्येश्वरादयः । अभवन्पुरुषाश्चास्याः प्रकृतिश्च परात्परा

ആ പരമതത്ത്വത്തിൽ നിന്നു സദാശിവാദിയായ വിദ്യാ-ഈശ്വരന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതുപോലെ അവിദ്യാ-ഈശ്വരന്മാരും ഉദ്ഭവിച്ചു. കൂടാതെ പുരുഷന്മാർ (ജീവാത്മാക്കൾ)യും പരാത്പരമായ പ്രകൃതിയും അവിടെ നിന്നുതന്നെ പ്രാദുര്ഭവിച്ചു.

Verse 4

महदादिविशेषांतास्त्वजाद्याश्चापि मूर्तयः । यच्चान्यदस्ति तत्सर्वं तस्याः कार्यं न संशयः

മഹത് മുതൽ വിശേഷ തത്ത്വങ്ങൾ വരെ, കൂടാതെ ത്വക് മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ദേഹരൂപങ്ങൾ—മറ്റെന്തുണ്ടായാലും അതെല്ലാം അവളുടെ തന്നെ കാര്യം; സംശയമില്ല.

Verse 5

सा शक्तिस्सर्वगा सूक्ष्मा प्रबोधानंदरूपिणी । शक्तिमानुच्यते देवश्शिवश्शीतांशुभूषणः

ആ ശക്തി സർവ്വവ്യാപിയും സൂക്ഷ്മവും പ്രബോധാനന്ദസ്വരൂപിണിയുമാണ്. ശീതാംശു (ചന്ദ്രൻ) ഭൂഷണമായി ധരിക്കുന്ന ദേവൻ ശിവൻ ആ ശക്തിയുടെ അധിപതി—‘ശക്തിമാൻ’—എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 6

वेद्यश्शिवश्शिवा विद्या प्रज्ञा चैव श्रुतिः स्मृतिः । धृतिरेषा स्थितिर्निष्ठा ज्ञानेच्छाकर्मशक्तयः

വേദ്യമാകുന്നത് ശിവൻ തന്നെ; അവനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വിദ്യ ‘ശിവാ’ ആകുന്നു. പ്രജ്ഞ, ശ്രുതി (വേദം), സ്മൃതി, ധൃതി, സ്ഥിതി, നിഷ്ഠ, കൂടാതെ ജ്ഞാന-ഇച്ഛാ-കർമ്മശക്തികൾ—ഇവയെല്ലാം അതേ ശിവസ്വരൂപം തന്നെയാണ്.

Verse 7

आज्ञा चैव परं ब्रह्म द्वे विद्ये च परापरे । शुद्धविद्या शुद्धकला सर्वं शक्तिकृतं यतः

‘ആജ്ഞാ’ തന്നെയാണ് പരബ്രഹ്മം. വിദ്യകൾ രണ്ട്—പരാ, അപരാ. ശുദ്ധവിദ്യയും ശുദ്ധകലയും (ശുദ്ധ ശക്തി) അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; കാരണം എല്ലാം ശക്തിയാൽ തന്നെയാണു സിദ്ധിക്കുന്നത്.

Verse 8

माया च प्रकृतिर्जीवो विकारो विकृतिस्तथा । असच्च सच्च यत्किंचित्तया सर्वमिदं ततम्

മായ, പ്രകൃതി, ജീവൻ, വികാരം, വികൃതികൾ—അസത് അല്ലെങ്കിൽ സത് എന്നു പറയപ്പെടുന്നതെല്ലാം—ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് ആ ശക്തിയാൽ സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 9

सा देवी मायया सर्वं ब्रह्मांडं सचराचरम् । मोहयत्यप्रयत्नेन मोचयत्यपि लीलया

ആ ദേവി തന്റെ മായയാൽ ചരാചരസഹിതമായ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെയും അനായാസം മോഹിപ്പിക്കുന്നു; ലീലാമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 10

अनया सह सर्वेशः सप्तविंशप्रकारया । विश्वं व्याप्य स्थितस्तस्मान्मुक्तिरत्र प्रवर्तते

ഈ ശക്തിയോടൊപ്പം സർവേശ്വരൻ ഇരുപത്തേഴു രീതികളിൽ നിലകൊണ്ട് സമസ്ത വിശ്വത്തെയും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇവിടെ (തത്ത്വജ്ഞാനവും ഉപാസനയും വഴി) മോക്ഷപ്രവാഹം ആരംഭിക്കുന്നു.

Verse 11

मुमुक्षवः पुरा केचिन्मुनयो ब्रह्मवादिनः । संशयाविष्टमनसो विस्मृशंति यथातथम्

പുരാതനകാലത്ത് ചില മുമുക്ഷു മുനിമാർ—ബ്രഹ്മവാദികൾ—സംശയത്തിൽ ആവൃതചിത്തരായി; മനസ്സ് കുടുങ്ങിയതിനാൽ അവർ അശാസ്ത്രീയമായി സംസാരിക്കുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 12

किं कारणं कुतो जाता जीवामः केन वा वयम् । कुत्रास्माकं संप्रतिष्ठा केन वाधिष्ठिता वयम्

ഞങ്ങളുടെ കാരണം എന്ത്, ഞങ്ങൾ എവിടെ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്? ആരാൽ ഞങ്ങൾ ജീവിക്കുന്നു? ഞങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ പ്രതിഷ്ഠ എവിടെയാണ്, ആരാൽ ഞങ്ങൾ അധിഷ്ഠിതരായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു?

Verse 13

केन वर्तामहे शश्वत्सुखेष्वन्येषु चानिशम् । अविलंघ्या च विश्वस्य व्यवस्था केन वा कृता

നാം നിത്യമായി ശാശ്വതസുഖങ്ങളിലും മറ്റ് അനുഭവങ്ങളിലും ആരാൽ നിലകൊള്ളുന്നു? ഈ വിശ്വത്തിന്റെ ലംഘിക്കാനാകാത്ത ക്രമം ആരാണ് സ്ഥാപിച്ചത്?

Verse 14

कालस्य भावो नियतिर्यदृच्छा नात्र युज्यते । भूतानि योनिः पुरुषो योगी चैषां परो ऽथ वा

ഇവിടെ വെറും ‘കാലത്തിന്റെ പ്രഭാവം’, നിയതി, അല്ലെങ്കിൽ യദൃച്ഛ—ഇവയെ പരമകാരണമെന്നു പറയാൻ യുക്തിയില്ല. ഭൂതങ്ങൾ, യോനിരൂപ പ്രകൃതി, പുരുഷൻ, അവയ്ക്കപ്പുറം എന്നു പറയപ്പെടുന്ന യോഗിയും അന്തിമമല്ല; പരമാർത്ഥത്തിൽ പരശിവൻ മാത്രമേ പരതത്ത്വം.

Verse 15

अचेतनत्वात्कालादेश्चेतनत्वेपि चात्मनः । सुखदुःखानि भूतत्वादनीशत्वाद्विचार्यते

ആത്മാവ് ചേതനമായിരുന്നാലും, കാലം മുതലായ അചേതന തത്ത്വങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം കൊണ്ടും, ഭൂതദേഹധാരിയായതിനാൽ സ്വതന്ത്രനല്ലാത്തതിനാലും, സുഖദുഃഖാനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നു എന്നു വിചാരിക്കുന്നു.

Verse 16

तद्ध्यानयोगानुगतां प्रपश्यञ्छक्तिमैश्वरीम् । पाशविच्छेदिकां साक्षान्निगूढां स्वगुणैर्भृशम्

ആ ധ്യാനയോഗാനുഷ്ഠാനത്തിൽ ലീനനായി അവൻ ഐശ്വര്യമയമായ ദിവ്യശക്തിയെ ദർശിച്ചു—ബന്ധങ്ങളെ (പാശങ്ങളെ) നേരിട്ട് ഛേദിക്കുന്നവൾ, എങ്കിലും സ്വന്തം ഗുണങ്ങളാൽ അത്യന്തം ഗൂഢയായി മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 17

तया विच्छिन्नपाशास्ते सर्वकारणकारणम् । शक्तिमंतं महादेवमपश्यन्दिव्यचक्षुषा

അവൾ (ദേവി) അവരുടെ പാശബന്ധങ്ങൾ ഛേദിച്ചതിനാൽ, അവർ ദിവ്യചക്ഷുസ്സാൽ സർവകാരണകാരണനും ശക്തിമാനുമായ മഹാദേവനെ ദർശിച്ചു.

Verse 18

यः कारणान्यशेषाणि कालात्मसहितानि च । अप्रमेयो ऽनया शक्त्या सकलं यो ऽधितिष्ठति

കാലതത്ത്വസഹിതമായ എല്ലാ കാരണങ്ങളെയും അവശേഷമില്ലാതെ സ്വയം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ആ അപ്രമേയനായ പ്രഭു, തന്റെ ശക്തിയാൽ സമസ്ത വിശ്വത്തെയും അധിഷ്ഠിച്ച് പോഷിച്ച് നിയന്ത്രിക്കുന്നു।

Verse 19

ततः प्रसादयोगेन योगेन परमेण च । दृष्टेन भक्तियोगेन दिव्यः गतिमवाप्नुयुः

അതിനുശേഷം ശിവപ്രസാദയോഗത്താലും പരമയോഗത്താലും, പ്രകടമായ ഭക്തിയോഗമാർഗ്ഗത്താലും അവർ ദിവ്യഗതിയെ—ശിവന്റെ പരമപദത്തെ—പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 20

तस्मात्सह तथा शक्त्या हृदि पश्यंति ये शिवम् । तेषां शाश्वतिकी शांतिर्नैतरेषामिति श्रुतिः

അതുകൊണ്ട് ശക്തിയോടുകൂടെ ഹൃദയത്തിൽ ശിവനെ ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ശാശ്വത ശാന്തിയുണ്ട്; മറ്റുള്ളവർക്ക് അങ്ങനെ അല്ല—എന്ന് ശ്രുതി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 21

न हि शक्तिमतश्शक्त्या विप्रयोगो ऽस्ति जातुचित् । तस्माच्छक्तेः शक्तिमतस्तादात्म्यान्निर्वृतिर्द्वयोः

ശക്തിമാൻ (ശിവൻ)നും അവന്റെ ശക്തി (ശക്തി)ക്കും ഇടയിൽ ഒരിക്കലും വേർപാട് സംഭവിക്കില്ല. അതിനാൽ ശക്തിയും ശക്തിമാനും ഏകസാരമാണെന്ന താദാത്മ്യത്തിൽ ഇരുവരുടെയും നിർവൃതി, മോക്ഷം അവിഭേദത്തിൽ തന്നെ സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 22

क्रमो विवक्षितो नूनं विमुक्तौ ज्ञानकर्मणोः । प्रसादे सति सा मूर्तिर्यस्मात्करतले स्थिता

മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് ജ്ഞാനത്തിന്റെയും കര്‍മ്മത്തിന്റെയും ക്രമം നിശ്ചയമായും ഉദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. കാരണം പ്രസാദം ഉണ്ടായാൽ ആ ദിവ്യമൂർത്തി കൈത്തളത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ—സുലഭവും ദൃഢവുമായ പ്രാപ്തിയാകുന്നു.

Verse 23

देवो वा दानवो वापि पशुर्वा विहगो ऽपि वा । कीरो वाथ कृमिर्वापि मुच्यते तत्प्रसादतः

അവൻ ദേവനായാലും ദാനവനായാലും, മൃഗമായാലും പക്ഷിയായാലും; തത്തയായാലും കീടമായാലും—അവന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 24

गर्भस्थो जायमानो वा बालो वा तरुणोपि वा । वृद्धो वा म्रियमाणो वा स्वर्गस्थो वाथ नारकी

അവൻ ഗർഭസ്ഥനായാലും ജന്മമെടുക്കുന്നവനായാലും, ശിശുവായാലും യുവാവായാലും; വൃദ്ധനായാലും മരണാസന്നനായാലും—സ്വർഗ്ഗസ്ഥനായാലും നരകസ്ഥനായാലും—(ശിവന്റെ രക്ഷാകൃപയുടെ പരിധിയിലാണു).

Verse 25

पतितो वापि धर्मात्मा पंडितो मूढ एव वा । प्रसादे तत्क्षणादेव मुच्यते नात्र संशयः

അവൻ പതിതനായാലും ധർമ്മാത്മനായാലും, പണ്ഡിതനായാലും മൂഢനായാലും—അവന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടു ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മോചനം ലഭിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 26

अयोग्यानां च कारुण्याद्भक्तानां परमेश्वरः । प्रसीदति न संदेहो विगृह्य विविधान्मलान्

അയോഗ്യരോടും കരുണകൊണ്ട് പരമേശ്വരൻ തന്റെ ഭക്തന്മാരോട് പ്രസന്നനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല—അവരുടെ വിവിധ മലങ്ങളെ പിടിച്ചെടുത്തു നീക്കുന്നു.

Verse 27

प्रसदादेव सा भक्तिः प्रसादो भक्तिसंभवः । अवस्थाभेदमुत्प्रेक्ष्य विद्वांस्तत्र न मुह्यति

ആ ഭക്തി (ഈശ്വര) പ്രസാദത്തിൽ നിന്നുമാത്രമേ ഉദ്ഭവിക്കൂ; പ്രസാദവും ഭക്തിയിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു. ഇതിനെ ആത്മീയ അവസ്ഥാഭേദമായി കണ്ടറിഞ്ഞ ജ്ഞാനി ഇതിൽ മോഹിക്കുകയില്ല.

Verse 28

प्रसादपूर्विका येयं भुक्तिमुक्तिविधायिनी । नैव सा शक्यते प्राप्तुं नरैरेकेन जन्मना

ഈ സിദ്ധി ഭഗവാന്റെ പ്രസാദപൂർവകമായി ലഭിക്കുന്നതും ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും നല്കുന്നതുമാണ്; എന്നാൽ മനുഷ്യർക്ക് അത് ഒരൊറ്റ ജന്മത്തിൽ ലഭ്യമല്ല.

Verse 29

अनेकजन्मसिद्धानां श्रौतस्मार्तानुवर्तिनाम् । विरक्तानां प्रबुद्धानां प्रसीदति महेश्वरः

അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സിദ്ധി നേടിയവരും ശ്രൗത-സ്മാർത്ത ആചാരങ്ങൾ അനുസരിക്കുന്നവരും വൈരാഗ്യവും പ്രബോധവും ഉള്ളവരുമായ ഭക്തരോട് മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 30

प्रसन्ने सति देवेश पशौ तस्मिन्प्रवर्तते । अस्ति नाथो ममेत्यल्पा भक्तिर्बुद्धिपुरस्सरा

ഹേ ദേവേശാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായാൽ ആ പശു-ബന്ധിത ജീവനിലും ‘എനിക്ക് ഒരു നാഥൻ ഉണ്ട്’ എന്ന ബോധോദയം ഉണ്ടാകുന്നു; ബുദ്ധിപൂർവമായ ചെറിയ ഭക്തി അപ്പോൾ ആരംഭിക്കുന്നു.

Verse 31

तपसा विविधैश्शैवैर्धर्मैस्संयुज्यते नरः । तत्र योगे तदभ्यासस्ततो भक्तिः परा भवेत्

തപസ്സിലൂടെ മനുഷ്യൻ വിവിധ ശൈവ ധർമ്മങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും കൈവരിക്കുന്നു. അതിൽ നിന്ന് യോഗവും അതിന്റെ സ്ഥിരാഭ്യാസവും ഉണ്ടാകുന്നു; ആ അഭ്യാസത്തിൽ നിന്ന് പരാഭക്തി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 32

परया च तया भक्त्या प्रसादो लभ्यते परः । प्रसादात्सर्वपाशेभ्यो मुक्तिर्मुक्तस्य निर्वृतिः

ആ പരമഭക്തിയാൽ പരാത്പരനായ ശ്രീശിവന്റെ പ്രസാദം ലഭിക്കുന്നു. ആ പ്രസാദത്തിൽ നിന്നു സർവ്വ പാശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മോചനം ഉണ്ടാകുന്നു; മോചിതനു പരമശാന്തിയും നിർവൃതിയും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 33

अल्पभावो ऽपि यो मर्त्यस्सो ऽपि जन्मत्रयात्परम् । नयोनियंत्रपीडायै भवेन्नैवात्र संशयः

അൽപമായെങ്കിലും ആത്മീയഭാവമുള്ള മർത്ത്യനും മൂന്ന് ജന്മങ്ങൾ കടന്നാൽ പിന്നെ യോനി-യന്ത്രണയുടെ പീഡയ്ക്ക് വിധേയനാകുകയില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 34

सांगा ऽनंगा च या सेवा सा भक्तिरिति कथ्यते । सा पुनर्भिद्यते त्रेधा मनोवाक्कायसाधनैः

ശിവസേവ—ബാഹ്യാചാരങ്ങളോടുകൂടിയ (സാംഗ) ആയാലും, അന്തർമുഖമായ നിർരൂപ (നിരംഗ) ഭക്തിയായാലും—അതിനെ ഭക്തി എന്നു പറയുന്നു. ആ ഭക്തി മനസ്, വാക്ക്, കായം എന്ന മൂന്ന് സാധനങ്ങളാൽ വീണ്ടും ത്രിവിധമാകുന്നു.

Verse 35

शिवरूपादिचिंता या सा सेवा मानसी स्मृता । जपादिर्वाचिकी सेवा कर्मपूजादि कायिकी

ശിവന്റെ രൂപാദികളെ ധ്യാനിക്കുന്നത് മാനസീ സേവയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ജപാദികൾ വാചികീ സേവ; കർമ്മം, പൂജോപചാരങ്ങൾ മുതലായവ കായികീ സേവ.

Verse 36

सेयं त्रिसाधना सेवा शिवधर्मश्च कथ्यते । स तु पञ्चविधः प्रोक्तः शिवेन परमात्मना

ഈ മൂന്ന് സാധനങ്ങളാൽ നിർവഹിക്കപ്പെടുന്ന സേവയെ ‘ശിവധർമ്മം’ എന്നു പറയുന്നു. ആ ശിവധർമ്മം പരമാത്മാവായ ശിവൻ അഞ്ചുവിധമാണെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 37

तपः कर्म जपो ध्यानं ज्ञानं चेति समासतः । कर्मलिङ्गार्चनाद्यं च तपश्चान्द्रायणादिकम्

സംക്ഷേപത്തിൽ ശാസനങ്ങൾ—തപസ്, കർമ്മം, ജപം, ധ്യാനം, ജ്ഞാനം. കർമ്മത്തിൽ ശിവലിംഗാർചന മുതലായവ; തപസിൽ ചാന്ദ്രായണാദി വ്രത-പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ.

Verse 38

जपस्त्रिधा शिवाभ्यासश्चिन्ता ध्यानं शिवस्य तु । शिवागमोक्तं यज्ज्ञानं तदत्र ज्ञानमुच्यते

ജപം ത്രിവിധം; കൂടാതെ ശിവാഭ്യാസം, ശിവചിന്ത, ശിവധ്യാനം—ശിവാഗമങ്ങളിൽ ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്ന ജ്ഞാനം തന്നെയാണ് ഇവിടെ ‘ജ്ഞാനം’ എന്നു പറയുന്നത്.

Verse 39

श्रीकंठेन शिवेनोक्तं शिवायै च शिवागमः । शिवाश्रितानां कारुण्याच्छ्रेयसामेकसाधनम्

ഈ ശിവാഗമം ശ്രീകണ്ഠനായ ശിവൻ ശിവാ (പാർവതി)യോട് ഉപദേശിച്ചു. ശിവാശ്രിതരോടുള്ള കരുണയാൽ ഇത് പരമശ്രേയസ്സിലേക്കുള്ള ഏകസാധനമാണ്.

Verse 40

तस्माद्विवर्धयेद्भक्तिं शिवे परमकारणे । त्यजेच्च विषयासंगं श्रेयो ऽर्थी मतिमान्नरः

അതുകൊണ്ട് പരമ ശ്രേയസ്സിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാൻ മനുഷ്യൻ പരമ കാരണനായ ശിവനിൽ ഭക്തി നിരന്തരം വർദ്ധിപ്പിക്കയും വിഷയാസക്തിയുടെ ബന്ധം ഉപേക്ഷിക്കയും വേണം।